Cần một cơ chế đủ mạnh cho nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ

Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính thời gian qua đã tạo ra khối lượng lớn cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý, khai thác sau khi hoàn thành việc bố trí cho các cơ quan, đơn vị hoạt động theo mô hình mới.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, đến ngày 27/5/2026, trên cả nước đã có 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư được xử lý hoặc đưa vào khai thác. Nhiều cơ sở được bố trí phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các mục đích công cộng khác, góp phần bổ sung nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu bởi khối lượng tài sản cần tiếp tục xử lý vẫn còn rất lớn. Theo tổng hợp từ Bộ Tài chính, hiện còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc khai thác triệt để. Trong đó, 5.329 cơ sở đã được giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất nhưng chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành triển khai; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý cụ thể.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, vẫn còn 702 cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành xử lý.

Bộ Tài chính cho biết, trong bối cảnh khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn nhưng thời gian thực hiện ngắn, nếu tiếp tục áp dụng đầy đủ các quy trình thông thường sẽ khó đáp ứng yêu cầu đặt ra. Do đó, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ ban hành nghị quyết về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn phát sinh từ thực tiễn.

Tại cuộc họp báo về kết quả sắp xếp tài sản công, trụ sở dôi dư khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được Bộ Tài chính tổ chức, Cục trưởng Cục Quản lý công sản Nguyễn Tân Thịnh cho biết, việc xử lý khối lượng rất lớn nhà, đất dôi dư trong thời gian ngắn là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, cần có những giải pháp đủ mạnh để đẩy nhanh tiến độ xử lý, đưa nguồn lực tài sản công vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, tránh thất thoát và lãng phí.

“Cởi trói” cho hàng nghìn cơ sở nhà, đất đang chờ khai thác

Xuất phát từ thực tiễn đó, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo nghị quyết về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ tập trung rút ngắn quy trình xử lý mà còn hướng tới giải quyết trực tiếp những vướng mắc đang khiến nhiều cơ sở nhà, đất chưa thể đưa vào khai thác.

Một trong những đề xuất nổi bật là cho phép khai thác đối với cả những cơ sở nhà, đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc bị thất lạc hồ sơ pháp lý. Theo Bộ Tài chính, nhiều tài sản công tồn tại qua nhiều giai đoạn quản lý khác nhau nên việc hoàn thiện đầy đủ hồ sơ pháp lý cần nhiều thời gian. Nếu tiếp tục chờ hoàn tất các thủ tục này mới được khai thác, nhiều tài sản có nguy cơ tiếp tục bị bỏ không, xuống cấp và phát sinh chi phí quản lý.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế cho phép chuyển đổi công năng sử dụng trước, sau đó thực hiện cập nhật, điều chỉnh các quy hoạch có liên quan. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm rút ngắn thời gian đưa các cơ sở nhà, đất dôi dư vào phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, các công trình công cộng, quốc phòng, an ninh và các mục tiêu phát triển khác.

Đáng chú ý, đối với các cơ sở nhà, đất được chuyển đổi sang làm công viên, sân chơi, công trình phục vụ cộng đồng, trung tâm đổi mới sáng tạo hoặc cơ sở hỗ trợ khởi nghiệp nhưng công trình hiện hữu không còn phù hợp, dự thảo cho phép phá dỡ, hủy bỏ tài sản trên đất để triển khai phương án sử dụng mới.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, quy định này có thể tháo gỡ một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay khi nhiều công trình dù không còn phù hợp công năng nhưng vẫn khó xử lý do chưa hết thời gian khấu hao hoặc còn giá trị trên sổ sách kế toán.

Bên cạnh đó, dự thảo còn bổ sung cơ chế cho thuê nhà theo phương thức chào giá cạnh tranh thay cho một số quy trình phức tạp hiện nay; đơn giản hóa việc xác định giá cho thuê; cho phép điều chỉnh giá thuê linh hoạt trong trường hợp đã công khai nhưng chưa lựa chọn được người thuê.

Đặc biệt, thời hạn cho thuê được đề xuất nâng lên tối đa 10 năm và không giới hạn số lần gia hạn nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Các tổ chức, cá nhân thuê nhà cũng được phép sử dụng nguồn vốn của mình để cải tạo, sửa chữa công trình phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trao quyền mạnh hơn cho địa phương

Một trong những điểm xuyên suốt của dự thảo nghị quyết là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của địa phương.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định toàn diện đối với việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn, kể cả những cơ sở trước đây thuộc cơ quan trung ương nhưng đã chuyển giao về địa phương quản lý.

Dự thảo cũng cắt giảm hàng loạt thủ tục hành chính như lập và điều chỉnh kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất; thủ tục ban hành bảng giá cho thuê; một số thủ tục chuyển giao tài sản về địa phương quản lý, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, dự thảo nghị quyết được xây dựng theo hướng tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, tạo sự linh hoạt trong quản lý và khai thác tài sản công, đồng thời giảm bớt các khâu trung gian không cần thiết.

Trong bối cảnh yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đang được đặt ra ngày càng cao, cơ chế đặc thù được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển từ tư duy quản lý tài sản sang khai thác nguồn lực. Khi các rào cản về thủ tục, công năng sử dụng và phương thức khai thác được tháo gỡ, hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư sẽ có cơ hội được đưa vào sử dụng hiệu quả hơn, tiếp tục đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội thay vì trở thành những tài sản bị bỏ quên.