Sáu tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh và khó dự đoán, ngành Tài chính đã triển khai một khối lượng công việc rất lớn, từ xây dựng thể chế, điều hành tài chính – ngân sách, thúc đẩy đầu tư công đến phát triển doanh nghiệp, thị trường vốn, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Những kết quả đạt được đã góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng để nền kinh tế tăng tốc.

Khối lượng xây dựng thể chế lớn nhất trong các bộ, ngành

Một trong những kết quả nổi bật nhất trong 6 tháng đầu năm là công tác xây dựng thể chế. Bộ Tài chính đã tham mưu trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn và Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc chủ trì Hội nghị. Ảnh: Đức Thanh.

Tính đến ngày 30/6/2026, Bộ đã trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 152 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 2 luật, nghị quyết của Quốc hội; 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 56 nghị định, 6 nghị quyết của Chính phủ; 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 81 thông tư trong các lĩnh vực quản lý. Đây là khối lượng lớn nhất trong số các bộ, ngành.

Bộ Tài chính cũng tham mưu xây dựng các nội dung về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026 – 2030 tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; chủ trì xây dựng, trình Ban Chấp hành Trung ương ban hành Kết luận số 18-KL/TW về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trên cơ sở đó, Bộ đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội thông qua các nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, kế hoạch tài chính và vay, trả nợ công, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030, tạo căn cứ triển khai nhiệm vụ cho cả giai đoạn.

Với vai trò Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 751, Bộ Tài chính đã tham mưu ban hành Kết luận số 24-KL/TW, Nghị quyết số 29/2026/QH16 và các cơ chế liên quan; tổ chức rà soát, phân loại, tháo gỡ khó khăn cho hàng nghìn dự án tồn đọng, kéo dài, qua đó từng bước khơi thông nguồn lực đất đai và vốn đầu tư đang bị ách tắc.

Cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh. Đến ngày 30/6/2026, tổng số thủ tục hành chính của Bộ Tài chính còn 687 thủ tục thuộc 25 lĩnh vực quản lý, giảm 314 thủ tục, tương đương 31,4% so với tháng 1/2025.

Bộ đã phối hợp với các cơ quan liên quan trình Chính phủ ban hành các nghị quyết giúp cắt giảm 82,84% thủ tục hành chính, giảm 53,88% thời gian và 52,24% chi phí giải quyết thủ tục. Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của Bộ đạt 90,29%, xếp thứ ba trong số 12 bộ, ngành. Mức độ hài lòng của người nộp thuế đạt 92,3%; chỉ số hài lòng đối với cơ quan bảo hiểm xã hội đạt 89,5%, tăng hơn 2% so với năm trước.

Điều hành tài khóa chủ động, hỗ trợ nền kinh tế

Trong 6 tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%, cao nhất kể từ năm 2011; thu ngân sách tăng khá, bội chi và nợ công nằm trong ngưỡng an toàn. Kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của Bộ Tài chính trong công tác tham mưu phát triển kinh tế – xã hội và điều hành chính sách tài khóa.

Đại diện TP. Hà Nội trình bày tham luận tại Hội nghị. Ảnh: Đức Thanh

Trước những biến động bất thường của giá năng lượng thế giới, Bộ Tài chính, với vai trò Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo điều hành giá, đã chủ động xây dựng các kịch bản, tham mưu triển khai giải pháp bình ổn giá, đặc biệt đối với giá xăng dầu trong nước. CPI bình quân 6 tháng tăng 4,38%, lạm phát cơ bản tăng 4,12%.

Lũy kế thu ngân sách nhà nước 6 tháng ước đạt 1.568,2 nghìn tỷ đồng, bằng 62% dự toán năm và tăng 17,4% so với cùng kỳ. Cùng với bảo đảm nguồn thu, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí được thực hiện với tổng giá trị khoảng 89 nghìn tỷ đồng, hỗ trợ doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh.

Chi ngân sách được điều hành trong phạm vi dự toán, đồng thời bảo đảm các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý nhà nước và an sinh xã hội. Đến ngày 30/6, chi ngân sách nhà nước ước đạt 1.149,1 nghìn tỷ đồng, bằng 36,4% dự toán.

Nguồn lực ngân sách cũng được ưu tiên cho các lĩnh vực đột phá theo các nghị quyết của Bộ Chính trị, trong đó bố trí 3% tổng chi ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; 2% cho văn hóa và 20% cho giáo dục.

Niềm tin của nhà đầu tư tiếp tục được củng cố. Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong 6 tháng đạt trên 34,6 tỷ USD, tăng 61%; vốn thực hiện đạt trên 13,03 tỷ USD, tăng 11,2%. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đang tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW, hướng dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các dự án quy mô lớn, công nghệ cao, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Kích hoạt các nguồn lực đầu tư và thị trường

Về phát triển doanh nghiệp, trong 6 tháng, cả nước có 111.693 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,5%; 58.149 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt 169.842 doanh nghiệp, tăng 11,2%. Cả nước hiện có khoảng 1,061 triệu doanh nghiệp đang hoạt động và trên 35.000 hợp tác xã.

Kết quả hoạt động của 20 doanh nghiệp do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu tiếp tục duy trì tích cực. Doanh thu hợp nhất 6 tháng ước đạt 1,356 triệu tỷ đồng, bằng 56,9% kế hoạch năm; lợi nhuận trước thuế đạt 88,3 nghìn tỷ đồng, bằng 77,24% kế hoạch; nộp ngân sách khoảng 103.000 tỷ đồng.

Đối với đầu tư công, giải ngân cả nước đến hết ngày 30/6 đạt 356,9 nghìn tỷ đồng, bằng 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và cao hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 38,4 nghìn tỷ đồng về giá trị tuyệt đối. Nguồn vốn được tập trung cho các dự án quan trọng quốc gia, hạ tầng trọng điểm có tính lan tỏa.

Để thúc đẩy giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, Bộ Tài chính đã báo cáo lãnh đạo Chính phủ phương án chấm điểm KPI đối với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong thực hiện kế hoạch vốn. Yêu cầu đặt ra là giải ngân phải gắn với hiệu quả kinh tế – xã hội; mỗi đồng vốn đầu tư công phải tạo thêm năng lực sản xuất, đồng thời dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực của các thành phần kinh tế khác.

Thị trường tài chính tiếp tục phát triển. Đến cuối tháng 6, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt hơn 10.572 nghìn tỷ đồng, tương đương 82,3% GDP ước tính năm 2025. Thị trường bảo hiểm ghi nhận đà phục hồi, với tổng tài sản đạt 1,187 triệu tỷ đồng, tăng 10,27%; đầu tư trở lại nền kinh tế ước đạt 1,021 triệu tỷ đồng, tăng 11,55%. Cuối tháng 4/2026, Moody’s nâng triển vọng của Việt Nam từ “Ổn định” lên “Tích cực”.

Chuyển đổi số cũng tạo ra những thay đổi rõ nét trong hoạt động quản lý. Toàn bộ hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Tài chính đã được số hóa. Bộ phối hợp với Bộ Công an đồng bộ 13 trong tổng số 16 cơ sở dữ liệu về Trung tâm Dữ liệu quốc gia, với hơn 408 triệu bản ghi; kết nối, đồng bộ hơn 2,3 triệu hồ sơ với Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Cùng với đó, hệ thống tổ chức của ngành từ Trung ương đến địa phương đã giảm khoảng 3.600 đầu mối, tương đương 37%. Bộ thực hiện tinh giản 83 trường hợp; sắp xếp 8 cơ sở giáo dục thuộc và trực thuộc thành 4 cơ sở. Tỷ lệ thủ tục hành chính được phân cấp cho các bộ, địa phương đạt 75,52%.

Quyết tâm hành động vì mục tiêu tăng trưởng

Bên cạnh kết quả đạt được, ngành Tài chính thẳng thắn nhìn nhận tăng trưởng 6 tháng đầu năm chưa đạt mục tiêu đề ra, trong khi rủi ro lạm phát gia tăng. Xung đột địa chính trị tiếp tục gây sức ép lên giá năng lượng, hoạt động sản xuất, kinh doanh và nguồn thu ngân sách.

Giải ngân đầu tư công và quyết toán dự án hoàn thành chưa đạt kỳ vọng. Công tác xây dựng thể chế có lúc chưa theo kịp yêu cầu phát triển; dự báo và xây dựng dự toán thu tại một số địa phương chưa sát thực tế. Việc xử lý, khai thác cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy còn chậm, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Việc giải quyết hồ sơ hoàn thuế, quyết toán thuế dù đã được cải thiện nhưng có thời điểm còn chậm, thủ tục chưa thực sự thông suốt. Đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại còn tiềm ẩn diễn biến phức tạp. Cải cách hành chính và hiện đại hóa tại một số đơn vị chưa đồng bộ; kỷ luật, kỷ cương có lúc chưa nghiêm, vẫn còn tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.

Trong 6 tháng, Bộ Tài chính được Chính phủ giao 471 nhiệm vụ, chiếm 12,2% tổng số nhiệm vụ của toàn Chính phủ. Khối lượng công việc lớn, phức tạp và có nhiều nhiệm vụ chưa có tiền lệ đã tạo áp lực rất lớn, dẫn tới chậm trễ cục bộ.

Để chấn chỉnh, các nội dung chậm, muộn đã được công khai trên bảng tin cơ quan. Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ đánh giá, xếp loại “Không hoàn thành nhiệm vụ” đối với 4 đơn vị, qua đó siết chặt kỷ luật, đề cao trách nhiệm và thay đổi lề lối làm việc.

Đối với 6 tháng cuối năm, ngành Tài chính xác định nhiệm vụ là rất nặng nề. Để tăng trưởng cả năm đạt từ 10% trở lên, nền kinh tế phải phấn đấu tăng 11,9% trong nửa cuối năm, trong khi tình hình kinh tế và địa chính trị toàn cầu được dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường.

Thấm nhuần tinh thần “hành động, hành động và hành động; làm việc, làm việc và làm việc” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu, Bộ Tài chính xác định phải nỗ lực cao hơn, hành động nhanh hơn và tổ chức thực thi hiệu quả hơn, qua đó giữ vững ổn định tài chính quốc gia, khơi thông và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030./.