Với gánh nặng tuân thủ cho nhiều doanh nghiệp

Từ kỳ tính thuế năm 2026, Nghị định 255/2026/NĐ-CP về quản lý thuế với giao dịch liên kết sẽ trở thành khung pháp lý mới về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết. Trong hoạt động của doanh nghiệp hiện nay, giao dịch liên kết không còn là câu chuyện xa lạ. Các mô hình tập đoàn, công ty mẹ - công ty con, doanh nghiệp có giao dịch vốn, vay vốn, mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ nội bộ ngày càng phổ biến. Nhận diện đúng quan hệ liên kết và nghĩa vụ thuế liên quan ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quản trị tài chính doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý của văn bản mới là không chỉ kế thừa mục tiêu chống chuyển giá, mà còn hướng tới tạo thuận lợi hơn cho người nộp thuế có mức độ rủi ro thấp khi mở rộng phạm vi miễn hồ sơ giao dịch liên kết. Theo đánh giá của Grant Thornton Việt Nam, ngưỡng doanh thu được miễn lập hồ sơ tăng từ dưới 200 tỷ đồng lên dưới 500 tỷ đồng, đồng thời bỏ tiêu chí “kinh doanh với chức năng đơn giản”. Tương tự quy định cũ, doanh nghiệp vẫn phải duy trì tỷ suất lợi nhuận thuần trên doanh thu thuần theo từng lĩnh vực, gồm 5% với phân phối, 10% với sản xuất và 15% với gia công.

Nghị định 255/2026/NĐ-CP tạo nền tảng để doanh nghiệp tuân thủ thuận lợi hơn nếu dữ liệu được chuẩn bị bài bản. Ảnh: Đức Thanh

Quy định này giúp giảm bớt áp lực cho nhóm doanh nghiệp quy mô vừa, hoạt động không quá phức tạp, có tỷ suất lợi nhuận ổn định và rủi ro chuyển giá thấp khi không phải dành nhiều nguồn lực cho bộ hồ sơ chuyên sâu.

Một điểm khác thể hiện cách tiếp cận sát thực tiễn hơn là quy định về quan hệ liên kết thông qua bảo lãnh, cho vay. Nghị định 255/2026/NĐ-CP làm rõ một số trường hợp không áp dụng quan hệ liên kết với tổ chức tín dụng nếu tổ chức này không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp đi vay hoặc doanh nghiệp được bảo lãnh. Quy định mới cũng bổ sung trường hợp chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ. Chính sách mới không nới lỏng quản lý, nhưng phân định rõ hơn giữa khoản vay thương mại thông thường và giao dịch vay vốn có yếu tố chi phối, kiểm soát. Với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là rà soát lại cấu trúc vốn, khoản vay, bảo lãnh, quan hệ sở hữu và quan hệ kiểm soát thực tế.

Ưu tiên cơ sở dữ liệu công khai

Ngoài mở rộng một số điều kiện miễn hồ sơ giao dịch liên kết, Nghị định 255/2026/NĐ-CP đồng thời bổ sung thứ tự ưu tiên sử dụng cơ sở dữ liệu, đặt doanh nghiệp trước yêu cầu tuân thủ bằng dữ liệu.

So với quy định cũ, Nghị định 255/2026/NĐ-CP bổ sung riêng khoản 3 Điều 17 về thứ tự ưu tiên sử dụng cơ sở dữ liệu. Theo đó, nhóm được ưu tiên đầu tiên gồm thông tin, dữ liệu của doanh nghiệp công bố công khai trên thị trường chứng khoán; dữ liệu công bố trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế; thông tin cơ sở dữ liệu quốc gia; thông tin do bộ, ngành trong nước hoặc nguồn chính thức khác công bố công khai. Tiếp theo là cơ sở dữ liệu thương mại và sau cùng là cơ sở dữ liệu quản lý thuế.

Nghị định 132/2020/NĐ-CP trước đây đã liệt kê các nguồn dữ liệu, nhưng chưa chi tiết về thứ tự ưu tiên sử dụng cơ sở dữ liệu. Việc bổ sung này giúp cả người nộp thuế và cơ quan thuế có căn cứ rõ hơn khi lựa chọn dữ liệu phục vụ phân tích, so sánh và xác định giá giao dịch liên kết.

Với doanh nghiệp, dữ liệu trở thành căn cứ để chứng minh bản chất giao dịch, mức giá, tỷ suất lợi nhuận, chi phí và chính sách giá nội bộ. Dữ liệu về doanh thu, chi phí, hợp đồng, giao dịch nội bộ, phương pháp phân bổ chi phí và thông tin so sánh cần được chuẩn bị đồng bộ, có nguồn gốc rõ ràng và có khả năng giải trình.

Như vậy, với các doanh nghiệp niêm yết, báo cáo tài chính, thuyết minh giao dịch với bên liên quan, biên lợi nhuận, chi phí lãi vay, dữ liệu ngành và thông tin công bố định kỳ không chỉ phục vụ cổ đông, mà còn có thể trở thành nguồn tham chiếu trong phân tích so sánh giao dịch liên kết.

Như vậy, Nghị định 255/2026/NĐ-CP không chỉ đặt ra yêu cầu hiểu đúng quy định, mà còn thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp hệ thống dữ liệu. Trong môi trường quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, doanh nghiệp có dữ liệu sạch, nhất quán và có khả năng giải trình sẽ giảm rủi ro tuân thủ, đồng thời nâng chất lượng quản trị tài chính.

Trên phương diện quốc tế, theo Grant Thornton Việt Nam, Nghị định 255/2026/NĐ-CP bổ sung các quy định liên quan đến nghĩa vụ về CbCR theo hướng đồng bộ hóa các nghĩa vụ liên quan đến lập, lưu và nộp CbCR theo hướng dẫn BEPS 13.

Người nộp thuế là công ty mẹ tối cao tại Việt Nam có ngưỡng doanh thu để chuẩn bị báo cáo là 750 triệu euro, thay cho mức 18.000 tỷ đồng trước đây; các trường hợp phải nộp báo cáo tại Việt Nam sẽ thực hiện qua định dạng dữ liệu đã được mã hóa, qua Hệ thống thông tin quản lý thuế và trong vòng 12 tháng từ khi kết thúc năm tài chính của công ty mẹ tối cao. Chính sách mới tạo nền tảng để doanh nghiệp tuân thủ thuận lợi hơn nếu dữ liệu được chuẩn bị bài bản. Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, năng lực quản trị dữ liệu sẽ trở thành một phần quan trọng của năng lực quản trị tài chính doanh nghiệp.