Giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, một trong những trọng tâm của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán là tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh trên thị trường. Dự án Luật đồng thời luật hóa các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ, qua đó góp phần giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán.

Cụ thể, trong hoạt động lưu ký chứng khoán, phương án sửa đổi đề xuất bãi bỏ hai điều kiện đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đăng ký hoạt động lưu ký. Theo đó, các tổ chức này không còn phải đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, kinh doanh có lãi trong năm gần nhất; cũng như yêu cầu về địa điểm, trang bị, thiết bị phục vụ hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch chứng khoán.

Trong 6 tháng đầu năm 2026 đã có 31 thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán được cắt giảm, đơn giản hóa. Ảnh: An Thư

Khi điều kiện được tinh giản, hồ sơ cũng được cắt giảm tương ứng. Doanh nghiệp không còn phải nộp bản thuyết minh về cơ sở vật chất, kỹ thuật; tài liệu chứng minh đáp ứng điều kiện về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và báo cáo tài chính năm gần nhất đã được kiểm toán.

Cùng với hoạt động lưu ký, điều kiện thành lập và hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ cũng được rà soát theo hướng tinh giản. Một số yêu cầu đối với cổ đông, thành viên góp vốn, nhân sự quản lý hay dự thảo điều lệ được đề xuất loại khỏi nhóm điều kiện cấp phép khi đã có cơ chế pháp lý khác điều chỉnh hoặc có thể kiểm tra trong quá trình hoạt động.

Theo cơ quan soạn thảo, các điều kiện và thành phần hồ sơ được đề xuất bãi bỏ chủ yếu là các nội dung đã được pháp luật chuyên ngành khác điều chỉnh hoặc có thể kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động. Thay vì yêu cầu doanh nghiệp chứng minh ngay từ khâu cấp phép, cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát và hậu kiểm. Cách tiếp cận này vừa giảm giấy tờ, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục, vừa giữ yêu cầu kiểm soát rủi ro trên thị trường.

Tạo dư địa cho doanh nghiệp huy động vốn

Nếu việc cắt giảm điều kiện kinh doanh giúp giảm rào cản đối với các định chế trung gian, nhóm sửa đổi liên quan tới chào bán chứng khoán lại có thể tác động trực tiếp tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất đơn giản hóa đáng kể điều kiện và hồ sơ chào bán chứng khoán ra công chúng. Đối với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư dự kiến được bãi bỏ, đồng thời cắt giảm thành phần hồ sơ tương ứng nhằm đơn giản hóa trình tự, thủ tục thực hiện.

Với hoạt động chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng, dự thảo cũng đề xuất bỏ Báo cáo sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán gần nhất khỏi thành phần hồ sơ đăng ký. Hồ sơ chào bán trái phiếu chuyển đổi ra công chúng được điều chỉnh tương ứng.

Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, qua rà soát, một số điều kiện đối với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng và thành phần hồ sơ chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng không còn cần thiết phải thực hiện theo cơ chế tiền kiểm như hiện nay. Thay vào đó, các nội dung này có thể chuyển sang hậu kiểm, gắn với trách nhiệm công bố thông tin của doanh nghiệp, tổ chức phát hành sau đợt chào bán.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, hiệu quả của cải cách thủ tục đã bắt đầu thể hiện khá rõ trong những năm gần đây. Ông Nguyễn Văn Phú - Thành viên HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp BaF Việt Nam cho biết, trong những năm gần đây, cơ quan quản lý, đặc biệt là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đã có nhiều chính sách mới, cải cách thủ tục hành chính theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp thực hiện các đợt phát hành cổ phiếu và trái phiếu. Thời gian xử lý hồ sơ hiện nay đã được rút ngắn đáng kể so với trước.

Theo ông Phú, điều này đã tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch huy động vốn. Khi có thể chủ động thực hiện nhiều đợt huy động vốn trong năm, doanh nghiệp có điều kiện cân đối dòng vốn theo tiến độ từng dự án. Nguồn vốn đến đúng thời điểm giúp giảm độ trễ trong triển khai đầu tư, nâng hiệu quả sử dụng vốn và giảm phần nào sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Ông Phú cũng kỳ vọng thủ tục sẽ tiếp tục được cải cách theo hướng đơn giản hơn, giảm chi phí và thời gian thực hiện, đồng thời tăng số hóa quy trình xử lý hồ sơ để doanh nghiệp chủ động hơn trong huy động vốn.