Thông quan tập trung, mở đường cho cửa khẩu thông minh

Song Linh
(TBTCO) - Rút ngắn thời gian xử lý, tập trung dữ liệu, tăng khả năng nhận diện rủi ro là những kết quả bước đầu từ mô hình thông quan tập trung tại Hải Phòng. Trên nền tảng đó, Thông tư số 128/2026/TT-BTC tạo thêm cơ sở pháp lý để triển khai cửa khẩu thông minh, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu.
aa

Một đầu mối thông quan, doanh nghiệp hưởng lợi

Khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng lớn, trong khi yêu cầu tinh gọn tổ chức và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý của ngành Hải quan. Thực tế vận hành thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Hải Phòng đang cho thấy một cách tiếp cận mới: tập trung khâu xử lý hồ sơ nhưng không tập trung hàng hóa, qua đó vừa giảm đầu mối giao dịch cho doanh nghiệp, vừa tạo nền tảng để cơ quan Hải quan quản lý trên dữ liệu.

Cụ thể, từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Đội Thông quan tập trung, số 1328 Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP. Hải Phòng. Đây là đơn vị đầu tiên trong toàn ngành thực hiện mô hình này.

Thông quan tập trung, mở đường cho cửa khẩu thông minh
Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá tại cửa khẩu Hữu Nghị, Lạng Sơn. Ảnh: CTV

Để vận hành mô hình, Chi cục Hải quan khu vực III bố trí 89 công chức chuyên trách, tổ chức tập huấn cho cán bộ, công chức và doanh nghiệp. Toàn bộ hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, theo nguyên tắc phi giấy tờ và hạn chế tiếp xúc trực tiếp.

Thay vì tiếp nhận, xử lý hồ sơ phân tán tại nhiều đơn vị, các khâu tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ được tập trung về một đầu mối. Các đơn vị hải quan cửa khẩu tiếp tục thực hiện giám sát, kiểm tra thực tế và quản lý hàng hóa chịu sự giám sát.

Sau thời gian vận hành, hiệu quả bước đầu thể hiện khá rõ. Thời gian thông quan bình quân giảm 16% so với phương thức trước đây, giúp doanh nghiệp tiết kiệm hơn 5 giờ chờ đợi đối với mỗi lô hàng. Đội Thông quan tập trung xử lý khoảng 500 - 800 tờ khai mỗi ngày, năng lực xử lý tăng 20 - 30%, thời gian giải quyết thủ tục ở một số khâu giảm 30 - 50%.

Bước đi chiến lược nhằm tiệm cận các chuẩn mực quốc tế

Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn, triển khai thông quan tập trung không đơn thuần là thay đổi quy trình nghiệp vụ, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Mô hình thông quan tập trung sẽ được nhân rộng tại hải quan các khu vực và cũng là một trong những giải pháp thực hiện Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bà Phạm Thị Thúy - đại diện Công ty cổ phần Sản xuất và kinh doanh VinFast đánh giá, việc có một đầu mối xử lý giúp các lô hàng được giải quyết thống nhất, chuyên nghiệp hơn, đồng thời giảm thời gian xử lý vướng mắc và chi phí logistics.

Theo bà Thúy, số hóa chứng từ giúp hồ sơ luân chuyển nhanh hơn, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và tăng tính minh bạch trong quá trình giải quyết thủ tục. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp có tần suất xuất nhập khẩu cao, bởi chỉ một khâu chậm cũng có thể kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi và logistics.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Đào Duy Tám - Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan) cho hay, điểm cốt lõi của mô hình thông quan tập trung không nằm ở việc thay đổi địa điểm tiếp nhận hồ sơ, mà là thay đổi phương thức quản lý. Khi hồ sơ được tập trung, dữ liệu được xử lý trên cùng hệ thống và công chức được tổ chức theo nhóm chuyên môn, việc xử lý trở nên chuyên sâu và thống nhất hơn.

Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường khẳng định, mô hình thông quan tập trung giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao tính minh bạch và ổn định trong hoạt động xuất nhập khẩu. “Mục tiêu của Chi cục là phục vụ doanh nghiệp nhanh hơn, hiệu quả hơn, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững” - ông Trần Mạnh Cường nhấn mạnh.

Mở hành lang pháp lý cho cửa khẩu thông minh

Cùng với việc đẩy mạnh thông quan tập trung, ngành Hải quan đã và đang nỗ lực triển khai cửa khẩu thông minh tại khu vực biên giới Lạng Sơn, Quảng Ninh.

Để mô hình cửa khẩu thông minh vận hành thông suốt, Bộ Tài chính mới ban hành Thông tư số 128/2026/TT-BTC quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, có hiệu lực từ ngày 15/10/2026.

Điểm đáng chú ý là các yêu cầu quản lý hải quan được thiết kế phù hợp với một khu vực cửa khẩu vận hành trên nền tảng công nghệ. Khu vực cửa khẩu thông minh phải có hệ thống camera nhận diện phương tiện vận tải thông minh không người lái, barie điện tử, camera giám sát, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa đưa vào, đưa ra khu vực cửa khẩu. Các thiết bị được kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Phương tiện vận tải thông minh không người lái khi ra, vào khu vực cửa khẩu thông minh không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh, nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan.

Như vậy, “thông minh” không chỉ nằm ở phương tiện vận tải tự động, mà nằm trong cả chuỗi quản lý hàng hóa.

Một điểm đáng chú ý của Thông tư số 128/2026/TT-BTC là yêu cầu khai thác thông tin ngay từ trước khi hàng hóa đến cửa khẩu. Đối với hàng hóa nhập khẩu, cơ quan Hải quan thực hiện phân tích, đánh giá rủi ro dựa trên thông tin hàng hóa được cung cấp trước khi đến cửa khẩu từ doanh nghiệp quản lý, vận hành cửa khẩu thông minh hoặc từ Hải quan Trung Quốc.

Nhờ đó, hoạt động kiểm soát có thể được chuẩn bị từ sớm. Trường hợp có căn cứ xác định dấu hiệu buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, cơ quan Hải quan có thể tạm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát để kiểm tra thực tế.

Thông tư đồng thời quy định thời hạn lưu giữ hàng hóa nhập khẩu tại khu vực cửa khẩu thông minh trong 30 ngày kể từ ngày hàng hóa đến cửa khẩu và cách thức xử lý một số tình huống phát sinh như thay đổi phương tiện chứa hàng, đóng gói lại, chia tách, đóng ghép hoặc hàng hóa tồn đọng. Những quy định này tạo cơ sở để cửa khẩu thông minh vận hành như một mô hình quản lý thống nhất, thay vì chỉ là hệ thống hạ tầng công nghệ được đầu tư tại khu vực biên giới.

Triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn

Tỉnh Lạng Sơn đang tích cực thực hiện Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh. Theo ông Đinh Hữu Học - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lạng Sơn, đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng, chuyển Đề án từ chuẩn bị, đầu tư sang tổ chức vận hành thực tế. Vì vậy, các nhiệm vụ phải được xác định rõ đầu mối chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn và sản phẩm đầu ra.

Về phía cơ quan hải quan, Chi cục Hải quan khu vực VI cũng đang chuẩn bị nền tảng cho mô hình cửa khẩu thông minh. Từ tháng 10/2025, Chi cục đã nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh.

Từ tháng 4/2026, mã QR thanh toán phí phương tiện được tích hợp, giúp doanh nghiệp khai báo và thanh toán trực tuyến, thay thế quy trình sử dụng tem giấy. Từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống đã xử lý hơn 310.000 tờ khai phương tiện.

Chi cục Hải quan khu vực VI cũng đưa vào vận hành các phần mềm nghiệp vụ và hệ thống camera AI giám sát hàng hóa tại bến bãi; đề xuất rút gọn quy trình khai báo trên Nền tảng cửa khẩu số từ 7 bước xuống còn 2 - 4 bước; mở rộng dữ liệu chia sẻ để doanh nghiệp không phải khai lại những thông tin trùng lặp. Đây là nền tảng quan trọng để chủ động triển khai hiệu quả Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn.

Song Linh

Đọc thêm

Cải cách thuế giai đoạn 2026 - 2030: Tăng tốc chuyển đổi số, hướng tới nền tảng quản trị thuế thông minh

Cải cách thuế giai đoạn 2026 - 2030: Tăng tốc chuyển đổi số, hướng tới nền tảng quản trị thuế thông minh

(TBTCO) - Giai đoạn 2026 - 2030, ngành Thuế đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong quản lý thuế. Đây là những bước đi quan trọng nhằm hình thành nền tảng quản trị thuế số hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm.
Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách đạt hơn 10.400 tỷ đồng

Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách đạt hơn 10.400 tỷ đồng

(TBTCO) - Lũy kế đến ngày 13/11/2026, Thuế tỉnh Quảng Trị thu ngân sách trên địa bàn tỉnh được hơn 10.495 tỷ đồng, đạt 107,6% dự toán trung ương giao và đạt 97,6% dự toán do HĐND tỉnh giao.
Thuế TP. Hồ Chí Minh tăng tốc quản lý thu, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế

Thuế TP. Hồ Chí Minh tăng tốc quản lý thu, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế

(TBTCO) - Trong những tháng cuối năm 2026, Thuế TP. Hồ Chí Minh tiếp tục tập trung khai thác dư địa thu, chống thất thu, thu hồi nợ thuế, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Nâng cao kỹ năng phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp bất động sản cho công chức kiểm tra thuế

Nâng cao kỹ năng phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp bất động sản cho công chức kiểm tra thuế

Cục Thuế vừa phối hợp với Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) tổ chức lớp tập huấn chuyên sâu về phân tích báo cáo tài chính đối với doanh nghiệp kinh doanh bất động sản phục vụ công tác quản lý, kiểm tra thuế.
Xử lý 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng: Gỡ vướng nghĩa vụ tài chính, siết chặt nguy cơ trục lợi chính sách

Xử lý 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng: Gỡ vướng nghĩa vụ tài chính, siết chặt nguy cơ trục lợi chính sách

(TBTCO) - Chính phủ đã thông qua hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về chính sách đặc thù xử lý xóa tiền thuế nợ nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế. Chính sách khi được thông qua sẽ tháo gỡ những vướng mắc kéo dài về nghĩa vụ tài chính, tạo điều kiện làm sạch khoảng 2,5 triệu mã số thuế tồn đọng, nâng cao hiệu quả quản lý thuế và đáp ứng yêu cầu hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, việc triển khai phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng điều kiện, không để chính sách trở thành kẽ hở cho các hành vi trốn thuế, gian lận thuế.
20.000 người nộp thuế ở trạng thái 06 được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh

20.000 người nộp thuế ở trạng thái 06 được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh

(TBTCO) - Cục Thuế cho biết, gần 30.000 người nộp thuế đã chủ động thực hiện nghĩa vụ thuế sau khi triển khai biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Riêng với nhóm người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06), có khoảng 20.000 trường hợp đã chủ động hoàn thành nghĩa vụ thuế và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.
Hải quan Việt Nam - Lào chia sẻ kinh nghiệm về kiểm tra sau thông quan

Hải quan Việt Nam - Lào chia sẻ kinh nghiệm về kiểm tra sau thông quan

(TBTCO) - Trong hai ngày 17 - 18/11/2026, Hải quan Việt Nam và Hải quan Lào tổ chức chương trình làm việc, trao đổi kinh nghiệm về kiểm tra sau thông quan (hậu kiểm) tại Hà Nội và Bắc Ninh, trong khuôn khổ Kế hoạch hợp tác năm 2026 giữa cơ quan Hải quan hai nước.
Thuế Đắk Lắk chuyển từ quản lý hồ sơ sang giám sát có trọng tâm

Thuế Đắk Lắk chuyển từ quản lý hồ sơ sang giám sát có trọng tâm

(TBTCO) - Từ làm sạch dữ liệu người nộp thuế đến phân tích hóa đơn, đối chiếu dòng tiền và sản lượng hàng hóa, Thuế tỉnh Đắk Lắk đang thay đổi phương thức quản lý theo hướng nhận diện rủi ro từ dữ liệu và hoạt động kinh tế thực tế. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Thuế tỉnh Đắk Lắk cho biết, cách tiếp cận này giúp cơ quan Thuế chuyển từ kiểm tra dàn trải sang giám sát có trọng tâm, chủ động phát hiện và nhận diện sớm nguy cơ thất thu ngân sách.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều