Chỉ giữ lại những nhóm hàng thực sự cần kiểm soát

Theo tờ trình Bộ Tài chính của Cục Hải quan, việc xây dựng dự thảo Thông tư được thực hiện trên cơ sở Luật Hải quan số 54/2014/QH13 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 11/2026/QH16 và dự thảo Nghị định quy định chi tiết, biện pháp thi hành Luật Hải quan. Theo đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính được giao ban hành danh mục hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập, căn cứ tình hình xuất nhập khẩu trong từng thời kỳ.

Thu hẹp diện hàng phải làm thủ tục tại cửa khẩu, tăng thuận lợi cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Trước đó, Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg ngày 29/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về danh mục hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập có hiệu lực từ ngày 14/8/2026. Qua thời gian triển khai, Cục Hải quan đánh giá các quy định cơ bản phù hợp, chưa phát sinh vướng mắc.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng Thông tư là dịp để tiếp tục rà soát danh mục trên cơ sở những thay đổi của pháp luật chuyên ngành, yêu cầu quản lý mới và mô hình tổ chức của ngành Hải quan.

Điểm đáng chú ý là dự thảo được xây dựng theo quan điểm chỉ kiểm soát các mặt hàng thật sự cần thiết, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa thực hiện chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đây cũng là nội dung có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp nhập khẩu. Việc phải đưa hàng đến đúng cửa khẩu nhập để thực hiện thủ tục có thể ảnh hưởng đến phương án vận chuyển, địa điểm tập kết, thời gian đưa hàng về nhà máy, kho hoặc cơ sở sản xuất. Việc xác định đúng đối tượng phải làm thủ tục tại cửa khẩu vì vậy không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn liên quan đến chi phí và hiệu quả tổ chức chuỗi cung ứng của doanh nghiệp.

Dự thảo tiếp tục cho phép người khai hải quan lựa chọn làm thủ tục tại cửa khẩu nhập hoặc tại địa điểm ngoài cửa khẩu trong nhiều trường hợp. Trong đó có thiết bị, máy móc, vật tư nhập khẩu để xây dựng nhà máy, công trình; hàng hóa phục vụ gia công, sản xuất tiêu dùng trong nước, sản xuất xuất khẩu và chế xuất; hàng đưa vào khu phi thuế quan, kho ngoại quan; hàng nhập khẩu bán tại cửa hàng miễn thuế; hàng phục vụ cứu trợ khẩn cấp, an ninh quốc phòng; xăng nhập khẩu; hàng đóng chung container đưa về địa điểm thu gom hàng lẻ và hàng gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh.

Cơ chế này giúp dung hòa hai yêu cầu: hàng hóa có rủi ro cao vẫn được tập trung kiểm soát tại cửa khẩu, trong khi những trường hợp có đặc thù về sản xuất, kinh doanh được tạo điều kiện thực hiện thủ tục tại địa điểm phù hợp hơn.

Gỡ chồng chéo, cập nhật những quy định không còn phù hợp

Dự thảo Thông tư gồm 5 điều và 1 phụ lục, quy định về phạm vi, đối tượng áp dụng, danh mục hàng hóa phải làm thủ tục tại cửa khẩu nhập, các trường hợp được làm thủ tục ngoài cửa khẩu, cửa khẩu nhập và điều khoản thi hành. Phụ lục gồm hướng dẫn sử dụng và danh mục hàng hóa kèm mô tả, mã HS; đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Theo dự thảo, danh mục gồm 12 nhóm hàng, chủ yếu là những mặt hàng có yêu cầu quản lý chặt về thuế, an ninh, quốc phòng, sức khỏe và an toàn. Trong đó có thuốc lá, rượu, bia sản xuất từ malt, ô tô chở người dưới 16 chỗ, máy bay, du thuyền, xăng các loại, một số loại điều hòa nhiệt độ, bộ bài, giấy vàng mã, vật liệu nổ công nghiệp và tiền chất thuốc nổ thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Công Thương.

Ngoài ra, danh mục còn bao gồm hàng hóa nhập khẩu có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh theo danh mục do Chính phủ ban hành và hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia, vùng lãnh thổ có cảnh báo nguy cơ dịch bệnh theo thông báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Một nội dung đáng chú ý trong quá trình rà soát là nhóm tiền chất thuốc nổ, vật liệu nổ công nghiệp.

Theo Cục Hải quan, Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg quy định 41 dòng hàng thuộc nhóm này phải làm thủ tục tại cửa khẩu nhập. Tuy nhiên, khi đối chiếu với các danh mục tại Thông tư số 23/2024/TT-BCT và Thông tư số 33/2026/TT-BCT của Bộ Công thương, có sự khác biệt về tên hàng và mã số HS.

Cụ thể, chỉ 26/41 mặt hàng thống nhất cả tên hàng và mã HS giữa ba danh mục; 3 mặt hàng thống nhất tên nhưng khác mã HS; 6 mặt hàng không thống nhất cả tên và mã HS. Ngoài ra, có 6 mặt hàng thuộc danh mục của Quyết định số 31 nhưng không nằm trong các danh mục của Bộ Công thương, trong khi 10 mặt hàng thuộc danh mục của Bộ Công thương nhưng không có trong Quyết định số 31.

Mặc dù mục tiêu quản lý của các văn bản khác nhau, việc thiếu thống nhất về tên hàng và mã HS có thể gây khó khăn khi áp dụng lâu dài. Vì vậy, dự thảo đề xuất bỏ việc liệt kê cụ thể các dòng hàng và chỉ quy định nhóm vật liệu nổ công nghiệp, tiền chất thuốc nổ thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Công thương.

Cách xử lý này nhằm giảm nguy cơ chồng chéo giữa các danh mục quản lý chuyên ngành, đồng thời tạo cơ sở áp dụng thống nhất trong thực tế.

Đối với điều hòa nhiệt độ, qua rà soát Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025, Cục Hải quan xác định loại điều hòa nhiệt độ công suất trên 24.000 BTU đến 90.000 BTU, theo thiết kế của nhà sản xuất chỉ để lắp trên phương tiện vận tải như ô tô, tàu, máy bay, trực thăng… không thuộc nhóm chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Do đó, dự thảo đề xuất loại trừ nhóm hàng này khỏi danh mục phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập. Đây là bước điều chỉnh nhằm bảo đảm chính sách quản lý hải quan thống nhất với chính sách thuế hiện hành, tránh phát sinh thêm yêu cầu quản lý đối với nhóm hàng không còn thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Dự thảo cũng bỏ quy định liên quan đến hàng gửi kho ngoại quan để xuất đi nước khác phải có Giấy chứng nhận mã số tạm nhập tái xuất tại địa phương có cửa khẩu nhập hoặc cửa khẩu xuất. Lý do là quy định về mã số kinh doanh tạm nhập, tái xuất đối với các nhóm hàng liên quan đã được bãi bỏ theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP.

Theo Cục Hải quan, việc xây dựng Thông tư trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp của Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg, đồng thời loại bỏ những nội dung không còn phù hợp, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và năng lực kiểm soát tại cửa khẩu.

Đặc biệt, việc tập trung kiểm soát những nhóm hàng có nguy cơ gian lận cao, hàng ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế phòng vệ thương mại sẽ giúp sử dụng nguồn lực hải quan hiệu quả hơn, góp phần ngăn ngừa thẩm lậu hàng hóa vào nội địa, bảo đảm nguồn thu ngân sách và ổn định thị trường.

Ở chiều ngược lại, việc thu hẹp danh mục và duy trì các trường hợp được làm thủ tục ngoài cửa khẩu tạo thêm không gian để doanh nghiệp chủ động phương án vận chuyển, kho bãi và sản xuất, qua đó hạn chế chi phí và thời gian phát sinh trong quá trình nhập khẩu.