Bài 1: Hàng trăm nghìn mã số thuế cần được “làm sạch” và chuẩn hóa

Quán triệt đường lối tại Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, kết hợp với các chỉ đạo điều hành của Thủ tướng Chính phủ, ngành Thuế đang đứng trước một chiến dịch quy mô chưa từng có: Rà soát, chuẩn hóa và “làm sạch” dữ liệu hàng trăm nghìn mã số thuế trên toàn quốc.

Hơn 617.500 mã số thuế cần làm sạch

Tính đến thời điểm hiện tại, ngành Thuế không chỉ quản lý một kho dữ liệu mã số thuế khổng lồ của hơn 1 triệu doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đang hoạt động, mà còn đang quản lý khoảng 617.500 mã số thuế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh không còn hoạt động hoặc có thông tin chưa được cập nhật đầy đủ. Trong đó, có gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế; khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký với cơ quan thuế và đồng thời đang có nợ thuế.

Nguồn: Cục Thuế. Đồ họa: Phương Anh

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, tình trạng một cá nhân sở hữu từ 2 đến 3 mã số thuế khác nhau, do thay đổi từ chứng minh nhân dân 9 số sang 12 số, rồi tiếp tục chuyển sang căn cước công dân gắn chip, diễn ra phổ biến. Nhiều hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động từ lâu, nhưng mã số thuế vẫn ở trạng thái “đang hoạt động” trên hệ thống. Đối với khối doanh nghiệp, tình trạng địa chỉ đăng ký kinh doanh không trùng khớp với địa chỉ hoạt động thực tế, thông tin người đại diện pháp luật mập mờ, thậm chí sử dụng giấy tờ giả để đăng ký thuế diễn ra tương đối phức tạp.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, sự tồn đọng của những dữ liệu thiếu đồng bộ, sai lệch gây khó khăn trong quản lý thu ngân sách, đồng thời gây lãng phí nguồn lực xã hội và gia tăng chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn, thực trạng này không chỉ tạo ra những “điểm mù” trong dữ liệu quản lý thuế, mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để mua bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc giả mạo thông tin cá nhân để lừa đảo. Do đó, việc cấp thiết cần làm ngay là xóa “điểm mù” này, nhằm vừa nâng cao hiệu quả quản lý thuế, vừa giúp phản ánh chính xác “sức khỏe” thực sự của nền kinh tế.

Để xử lý tình trạng trên, ngày 8/5/2026, Cục Thuế ban hành quyết định triển khai một chiến dịch với tên gọi “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” trong toàn ngành và chính thức thực hiện từ tháng 7/2026. Mục tiêu trọng tâm của chiến dịch là rà soát toàn bộ tình trạng hoạt động của các mã số thuế trong cơ sở dữ liệu do cơ quan thuế quản lý từ trước đến nay.

Đặc biệt, chiến dịch được triển khai còn nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chỉ đạo của Chính phủ về việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu để bảo đảm dữ liệu “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”, làm nền tảng kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và phục vụ chuyển đổi số.

Loại bỏ doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp “ảo”

Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) và người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06)?

Bà Nguyễn Thị Thu - Trưởng ban Nghiệp vụ (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết, tình trạng người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 đã tồn đọng và tích lũy qua nhiều thời kỳ. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể từ cơ chế, chính sách; người nộp thuế; khâu tổ chức thực hiện của cơ quan thuế; dữ liệu và công tác phối hợp liên ngành chưa được đồng bộ…

Theo bà Thu, chủ trương của Nhà nước là xây dựng cơ chế, chính sách thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời trao quyền tự khai, tự nộp, tự chịu trách nhiệm cho người nộp thuế.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, một số cá nhân, tổ chức lợi dụng chính sách cởi mở này thành lập doanh nghiệp không nhằm mục đích sản xuất, kinh doanh thực sự, mà để mua bán hóa đơn và thực hiện các hành vi phi pháp khác.

Bà Thu thông tin thêm, trong quá trình rà soát, làm sạch mã số thuế, cơ quan thuế phát hiện những trường hợp thông tin cá nhân bị đánh cắp, giả mạo để đăng ký thành lập doanh nghiệp, cùng với những hộ kinh doanh được đăng ký nhưng không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế.

Dù cái giá phải trả là những bản án hình sự, song tội phạm mua bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng vẫn tồn tại và tình trạng này ngày càng diễn biến phức tạp. Theo các chuyên gia, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải tăng cường quản lý, hoàn thiện cơ chế để phòng ngừa.

Thời gian gần đây, nhiều vụ án được đưa ra xét xử đã cho thấy mức độ nghiêm trọng của loại tội phạm này. Điển hình, Tòa án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh đang xét xử 42 bị cáo về 4 tội danh, gồm: “mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”, “trốn thuế”, “đưa hối lộ” và “nhận hối lộ”.

Theo cáo trạng, vụ án được hình thành từ hai đường dây mua bán trái phép hóa đơn do Đào Minh Thọ (sinh năm 1973, kinh doanh) và Trịnh Trác Nhiên (sinh năm 1978, người đại diện theo pháp luật Công ty TNHH Dịch vụ Kế toán Tư vấn thuế Trịnh Gia) cầm đầu.

Trong đó, từ năm 2016 - 2023, các đối tượng đã thành lập 57 công ty “ma”, xuất bán 9.663 hóa đơn giá trị gia tăng khống cho 532 doanh nghiệp, tổ chức với tổng giá trị trước thuế hơn 1.929 tỷ đồng, thu lợi bất chính hơn 9,75 tỷ đồng; giai đoạn 2020 - 2023, các đối tượng thành lập 51 công ty “ma”, xuất bán 47.027 hóa đơn giá trị gia tăng khống cho 431 doanh nghiệp, tổ chức với tổng giá trị trước thuế hơn 4.180 tỷ đồng. Riêng số hóa đơn được làm rõ trong giai đoạn đầu, bị cáo Trịnh Trác Nhiên đã thu lợi bất chính hơn 36,3 tỷ đồng.

Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho rằng, tình trạng lợi dụng pháp nhân để thành lập “doanh nghiệp ma” nhằm trục lợi chính sách vẫn diễn biến phức tạp. Không chỉ dừng lại ở việc mua bán hóa đơn khống để giảm nghĩa vụ thuế, các đối tượng còn chuyển hướng lợi dụng chính sách hoàn thuế nhằm chiếm đoạt tiền từ ngân sách nhà nước. Thực tế này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước, mà còn tạo rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.

“Việc ngành Thuế triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuế sẽ là cuộc “đại phẫu” loại bỏ doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp “ảo”, qua đó tạo môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh. Khi kho dữ liệu thuế được làm sạch hoàn toàn, các doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ được bảo vệ tuyệt đối, hạn chế tối đa nguy cơ bị rủi ro liên đới từ các đối tác ảo”- luật sư Nguyễn Văn Được nhấn mạnh.

(Bài 2: Mở lối cho doanh nghiệp quay trở lại thị trường)