Một đoạn cao tốc Mai Sơn - Quốc lộ 45 thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (Ảnh: Bộ Xây dựng).

Ngày 14/10, Bộ Xây dựng đã có công văn báo cáo Thủ tướng Chính phủ phương án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo phương thức PPP, trong đó đề xuất một số cơ chế nhằm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư và phương án thu hồi vốn.

Theo kết quả nghiên cứu sơ bộ do Ban quản lý dự án 2 (thuộc Bộ Xây dựng) thực hiện, phương án mở rộng đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông lên 6 làn xe theo phương thức đầu tư PPP có tính khả thi, với phạm vi tập trung vào 18 đoạn tuyến từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh, tổng chiều dài khoảng 1.144 km.

Các đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ và Cần Thơ - Cà Mau sẽ được nghiên cứu theo những dự án riêng.

Về quy mô, các đoạn tuyến hiện có 4 làn xe hạn chế sẽ được mở rộng lên 6 làn xe cao tốc theo quy hoạch; đoạn Phan Thiết - Dầu Giây, hiện đã được đầu tư 4 làn xe hoàn chỉnh, cũng sẽ được mở rộng lên 6 làn xe nhằm bảo đảm đồng bộ với các đoạn tuyến liền kề.

Sơ bộ tổng mức đầu tư toàn bộ phương án khoảng 178.357 tỷ đồng, dự kiến phân chia thành 5 dự án PPP, tương ứng với hai nhóm tuyến có đặc điểm khai thác và cơ chế đầu tư khác nhau.

Trong đó, 3 đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo, có tổng chiều dài khoảng 178 km, đang được các nhà đầu tư thu giá dịch vụ sử dụng đường bộ, dự kiến chia thành 3 dự án độc lập với tổng mức đầu tư khoảng 27.948 tỷ đồng.

Đối với nhóm này, hình thức đầu tư và mức vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ, nếu có, sẽ phụ thuộc vào hợp đồng PPP đã ký, tình hình lưu lượng giao thông và kết quả phân tích tài chính chi tiết. Việc lập, phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự kiến được triển khai sau khi xác định nguồn vốn hỗ trợ ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, đối với 15 đoạn tuyến đã được đầu tư công và Nhà nước đang tổ chức thu phí, Bộ Xây dựng đề xuất gộp thành 2 dự án PPP quy mô lớn, không cần vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ.

Cụ thể, Dự án phía Bắc, từ Mai Sơn đến Cam Lộ, dài khoảng 415 km, có tổng mức đầu tư sơ bộ 72.186 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn ước tính khoảng 20 năm. Dự án phía Nam, từ Quảng Ngãi đến Dầu Giây, dài khoảng 551 km, có tổng mức đầu tư sơ bộ 78.223 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn khoảng 15 năm.

Với hai dự án này, Bộ Xây dựng dự kiến triển khai lập, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, sau đó tổ chức lựa chọn nhà đầu tư theo quy định.

Theo Bộ Xây dựng, sau Hội nghị xúc tiến đầu tư tổ chức ngày 29/9/2026, một số doanh nghiệp đã quan tâm, đề xuất tham gia mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông theo phương thức PPP mà không cần vốn ngân sách hỗ trợ.

Các doanh nghiệp được nêu trong báo cáo gồm Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), Công ty cổ phần Tập đoàn Đèo Cả, Công ty cổ phần Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) và Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường.

Tuy nhiên, để có thể triển khai phương án huy động vốn tư nhân, Bộ Xây dựng cho rằng cần tháo gỡ một số vướng mắc liên quan đến các nghị quyết trước đây của Quốc hội.

Cụ thể, các nghị quyết về chủ trương đầu tư những dự án cao tốc Bắc - Nam đã yêu cầu Chính phủ xây dựng phương án thu hồi vốn đầu tư để hoàn trả ngân sách trung ương. Đồng thời, trong các tờ trình trước đây, Chính phủ xác định thời điểm cần mở rộng những tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ vào khoảng năm 2040 - 2045.

Do đó, việc mở rộng sớm các đoạn tuyến và cho phép nhà đầu tư thu phí sau khi hoàn thành đầu tư cần được Quốc hội xem xét, điều chỉnh nội dung liên quan.

Trên cơ sở này, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đầu tư mở rộng các đoạn tuyến bằng hình thức PPP, đầu tư công hoặc hình thức phù hợp khác.

Trường hợp huy động vốn ngoài ngân sách, nhà đầu tư được phép tổ chức thu phí theo quy định pháp luật sau khi hoàn thành công tác mở rộng.

Đặc biệt, Bộ Xây dựng đề xuất cho phép Chính phủ thực hiện ngay bước lập, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi mà không phải trình, phê duyệt lại chủ trương đầu tư đối với dự án hoặc dự án thành phần, trong trường hợp phát sinh thủ tục này.

Bộ Xây dựng kiến nghị đưa các nội dung trên vào Nghị quyết chung của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, nhằm tạo cơ sở pháp lý để sớm triển khai đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Bộ Xây dựng cũng lưu ý, tổng mức đầu tư và phương án phân chia dự án hiện mới là kết quả nghiên cứu sơ bộ, sẽ tiếp tục được chuẩn xác trong các bước nghiên cứu chi tiết tiếp theo.