Từ hạ tầng thị trường đến sản phẩm và nhà đầu tư

Ngành quản lý quỹ Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới. Với giá trị tài sản đang quản lý (AUM) đạt 846 nghìn tỷ đồng, Việt Nam đã hình thành một ngành quản lý tài sản với quy mô đáng kể. Tuy nhiên, theo số liệu của FiinGroup, tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ đầu tư chứng khoán mới tương đương 0,7 - 0,8% GDP trong những năm gần đây.

Trong khi đó, theo Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030 theo Quyết định số 3168/QĐ-BTC năm 2025 của Bộ Tài chính, mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ NAV của các quỹ đầu tư chứng khoán trên GDP lên 5%. Số lượng quỹ đầu tư chứng khoán cũng được định hướng tăng mạnh, từ 141 quỹ tính đến cuối tháng 6/2026 lên khoảng 500 quỹ vào năm 2030. Khoảng cách giữa hiện tại và mục tiêu cho thấy dư địa tăng trưởng lớn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về những điều kiện cần thiết để ngành quỹ thực sự mở rộng về quy mô và chiều sâu.

Ngành quỹ Việt Nam còn dư địa tăng trưởng lớn, nhưng cần đáp ứng những điều kiện cần thiết để thực sự mở rộng về quy mô và chiều sâu. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, có thêm quỹ mới hay sản phẩm mới là chưa đủ. Một hệ sinh thái quản lý tài sản phát triển còn cần hạ tầng vận hành thuận lợi, kênh phân phối đủ rộng và một cơ sở nhà đầu tư sẵn sàng sử dụng các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp.

Đó cũng là mạch nội dung xuyên suốt tại Hội thảo và Lễ trao Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam năm 2026 - Vietnam Fund Awards 2026 (VFA 2026) lần đầu tiên được tổ chức với chủ đề “Ngành Quỹ trong kỷ nguyên mới: Khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng cao và bền vững”. Chương trình do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Báo Tài chính - Đầu tư và FiinGroup phối hợp tổ chức tại Hà Nội vào ngày 22/9/2026.

Ở góc độ phát triển thị trường, bài toán đặt ra cho ngành quỹ hiện nay không chỉ là thu hẹp khoảng cách từ 0,8% lên 5% GDP về quy mô NAV. Quan trọng hơn là hình thành một hệ sinh thái đủ sức hấp thụ lượng vốn lớn hơn trong dài hạn. Theo định hướng, việc phát triển ngành quỹ gắn với mục tiêu nâng chất lượng cơ cấu nhà đầu tư, gia tăng chiều sâu thị trường và hỗ trợ phân bổ vốn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

Câu chuyện “kiến tạo hệ sinh thái” do đó cần được nhìn đồng thời từ 3 phía. Hạ tầng thị trường phải đáp ứng yêu cầu vận hành ngày càng đa dạng của các sản phẩm quỹ. Sản phẩm đầu tư cần mở rộng để phù hợp hơn với những mục tiêu khác nhau, từ tích sản dài hạn, đầu tư theo chỉ số đến các chiến lược chuyên biệt. Trong khi đó, cơ sở nhà đầu tư phải được mở rộng theo hướng tăng vai trò của dòng vốn tổ chức và đầu tư chuyên nghiệp.

Đặc biệt, khi số lượng sản phẩm tăng nhanh, thách thức không còn nằm ở việc “có thêm một quỹ”, mà ở khả năng đưa sản phẩm đến đúng nhà đầu tư và duy trì dòng vốn đủ ổn định để quỹ tích lũy quy mô. Điều này kéo theo yêu cầu hoàn thiện các kênh phân phối, dữ liệu, lưu ký, giao dịch và khả năng kết nối giữa công ty quản lý quỹ với ngân hàng, công ty chứng khoán cũng như các nền tảng đầu tư.

Cùng đó, nhu cầu của nhà đầu tư cũng đang thay đổi. Bởi song song với quá trình tích lũy tài sản của người dân, câu hỏi không chỉ còn là lựa chọn cổ phiếu hay gửi tiết kiệm. Nhu cầu hiện tại ngày càng mở rộng sang phân bổ tài sản và sử dụng các tổ chức quản lý chuyên nghiệp. Khoảng cách giữa cách người Việt Nam phân bổ tài sản với thông lệ quốc tế vì thế cũng là một chỉ dấu quan trọng về dư địa phát triển của ngành quỹ trong những năm tới.

Từ vinh danh đến chuẩn tham chiếu cho ngành quỹ

VFA 2026 được tổ chức khi câu chuyện hiện tại không chỉ là việc tăng số lượng quỹ. Cách hạ tầng, sản phẩm và nhà đầu tư cùng phát triển sẽ là một trong những nội dung chính được quan tâm bàn luận, để ngành quản lý quỹ có thể thực sự trở thành một kênh tập hợp và phân bổ nguồn vốn dài hạn của thị trường.

Tại VFA 2026, chương trình Đánh giá quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam và Lễ vinh danh cũng đánh dấu mùa đầu tiên được tổ chức. Mục tiêu hướng đến không chỉ là ghi nhận những quỹ đầu tư hiệu quả. Xa hơn, chương trình hướng tới tạo lập một chuẩn tham chiếu khách quan, minh bạch cho ngành quỹ; thúc đẩy phát triển dòng vốn đầu tư dài hạn và xây dựng diễn đàn kết nối các thành viên thị trường.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa khi các sản phẩm ngành quỹ ngày càng mở rộng. Thay vì chỉ nhìn vào mức tăng NAV trong một năm, việc đánh giá chủ yếu được thực hiện trên các giai đoạn 3 năm và 5 năm. Đối với chu kỳ 10 năm, giai đoạn đầu áp dụng cho nhóm quỹ mở cổ phiếu. Phương pháp đánh giá của VFA được xây dựng trên 3 nhóm tiêu chí, bao gồm lợi nhuận (chiếm 70% trọng số), rủi ro (25%) và tính ổn định (5%).

Điểm đáng chú ý là quá trình thiết kế phương pháp luận có nghiên cứu và tham chiếu các mô hình xếp hạng quỹ quốc tế như Morningstar Fund Awards, LSEG Lipper Fund Awards, EuroPerformance Alpha League và điều chỉnh phù hợp với đặc điểm thị trường Việt Nam.

Giá trị của VFA vì thế không dừng ở việc quỹ nào được vinh danh trong một mùa giải. Nếu duy trì được phương pháp nhất quán và dữ liệu đủ dài, hệ thống đánh giá có thể dần tạo ra một chuỗi tham chiếu về hiệu quả hoạt động của các quỹ qua nhiều chu kỳ thị trường.

Mắt xích này sẽ bổ sung cho mục tiêu phát triển hệ sinh thái ngành quỹ. Muốn thu hút thêm nhà đầu tư vào các kênh đầu tư chuyên nghiệp, bên cạnh sản phẩm đa dạng và hạ tầng thuận lợi, thị trường cần những công cụ đủ minh bạch để nhà đầu tư có thể so sánh, lựa chọn và theo dõi hiệu quả. VFA 2026 vừa là một mùa giải đầu tiên, vừa là bước thử nghiệm cho việc hình thành một chuẩn tham chiếu độc lập, minh bạch và có khả năng so sánh dài hạn cho ngành quản lý quỹ Việt Nam.