Doanh nghiệp cảm nhận rõ hiệu quả cải cách

Thực hiện các nghị quyết của Chính phủ và chỉ đạo của Bộ Tài chính, thời gian qua, ngành Hải quan đã có những bước đột phá trong cải cách, từ việc rút ngắn thời gian thông quan, cắt giảm chi phí tuân thủ đến thay đổi phương thức quản lý theo hướng số hóa tạo chuyển biến rõ nét đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Không chỉ được thể hiện qua các con số cải cách hành chính, hiệu quả của quá trình đổi mới còn được cộng đồng doanh nghiệp ghi nhận khi thời gian xử lý thủ tục ngày càng nhanh hơn, môi trường kinh doanh ngày càng thuận lợi hơn.

Những thay đổi trong cải cách thủ tục hải quan đang được cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận rõ ngay trong quá trình sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu. Nếu như trước đây, sau khi hoàn tất hồ sơ, doanh nghiệp thường phải chờ từ 2 - 3 ngày mới hoàn thành thủ tục để đưa hàng lên tàu thì nay thời gian này đã được rút xuống còn chưa đầy một ngày.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Minh chứng là đại diện Công ty TNHH TOTO Việt Nam cho biết, việc áp dụng cơ chế phân luồng ưu tiên, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đã giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện thủ tục. Nếu trước đây mỗi tờ khai hải quan có thể mất tới 2 giờ để xử lý thì hiện nay chỉ khoảng 5 phút là hoàn tất. Chuỗi vận chuyển hàng hóa từ nhà máy đến cảng và lên tàu cũng được rút ngắn từ khoảng 2 ngày xuống còn 1 ngày, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch giao hàng, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh ngay trong hệ thống TOTO toàn cầu.

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất được hưởng lợi, những đơn vị hoạt động trong lĩnh vực đại lý làm thủ tục hải quan cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực.

Theo phản ánh của doanh nghiệp đại lý hải quan, trước đây việc cấp mới hoặc gia hạn mã số đại lý thường mất từ 7 -10 ngày, kể cả thời gian chuẩn bị hồ sơ giấy. Sau khi quy trình được cải cách, doanh nghiệp chỉ mất khoảng 3 ngày để nhận được phản hồi trên hệ thống. Việc đơn giản hóa các thủ tục về chứng nhận đại lý hải quan không chỉ giúp tiết kiệm chi phí tuân thủ mà còn giảm đáng kể thời gian thực hiện thủ tục hành chính.

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao những nỗ lực cải cách của ngành Hải quan trong thời gian qua. Điều doanh nghiệp ghi nhận không chỉ là việc cắt giảm thủ tục hành chính mà còn là sự thay đổi trong tư duy quản lý, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Những đánh giá tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của quá trình cải cách mà ngành Hải quan đang triển khai.

Thực hiện các nghị quyết của Trung ương, Chính phủ và chỉ đạo của Bộ Tài chính, trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành Hải quan đã hoàn thành 13 đề án trình Chính phủ, 38 đề án trình Bộ Tài chính và 72 đề án cấp Cục; đồng thời tích cực hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan năm 2014 nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới, kinh tế số và chuỗi cung ứng toàn cầu phát triển mạnh.

Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng, mục tiêu của cải cách không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính mà là thay đổi phương thức quản lý, chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản trị bằng dữ liệu, quản lý rủi ro và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được tạo thuận lợi hơn trong thông quan, trong khi nguồn lực kiểm tra tập trung vào các trường hợp có nguy cơ vi phạm cao, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Hiện thực hóa mục tiêu đó, riêng trong lĩnh vực giám sát quản lý, cơ quan hải quan đã rà soát 165/225 thủ tục hành chính, đề xuất bãi bỏ 22 thủ tục và đơn giản hóa 28 thủ tục khác. Đối với điều kiện kinh doanh, ngành Hải quan đề xuất bãi bỏ 16/29 điều kiện, tương đương giảm hơn 55%. Trong giai đoạn 2026 - 2027 và các năm tiếp theo, ngành sẽ tiếp tục thực hiện mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết số 66 của Chính phủ.

Tiếp tục ưu tiên chuyển đổi số hải quan

Theo Cục Hải quan, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn ngành xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ trọng tâm để triển khai thành công mô hình hải quan số và hải quan thông minh. Chuyển đổi số, cải cách thể chế và tạo thuận lợi thương mại sẽ là những động lực chính để xây dựng nền hải quan hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số và thương mại quốc tế.

Theo đó, thời gian tới ngành Hải quan sẽ tập trung hoàn thiện thể chế hải quan, đầu tư phát triển hải quan số, thương mại điện tử xuyên biên giới, cửa khẩu thông minh và các mô hình quản lý hiện đại. Đồng thời, tiếp tục triển khai hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số; mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3; hoàn thiện các hệ thống thuộc Đề án 06 phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chatbot trong hỗ trợ nghiệp vụ và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trên thực tế, trong 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống VNACCS/VCIS và các hệ thống công nghệ thông tin của ngành Hải quan tiếp tục được vận hành ổn định, bảo đảm hoạt động thông quan diễn ra liên tục 24/7. Hơn 11,8 triệu hồ sơ hành chính được tiếp nhận và xử lý trên môi trường điện tử; nhiều hạng mục thuộc Đề án 06 cơ bản hoàn thành; chatbot AI bước đầu được đưa vào hỗ trợ nghiệp vụ, góp phần giảm thời gian xử lý công việc cho cán bộ hải quan và hỗ trợ doanh nghiệp tra cứu thông tin, giải đáp vướng mắc.

Theo Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ, nếu cải cách thể chế và đơn giản hóa thủ tục hành chính tạo nền tảng pháp lý thì chuyển đổi số đang trở thành động lực để ngành Hải quan hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hải quan số, hải quan thông minh. Thay vì chỉ ứng dụng công nghệ ở từng khâu nghiệp vụ, ngành đang hướng tới mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, kết nối xuyên suốt từ tiếp nhận hồ sơ, quản lý rủi ro, giám sát hàng hóa, kiểm tra sau thông quan đến điều hành, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Một dấu ấn đáng chú ý trong lộ trình hiện đại hóa là từ ngày 1/6/2026, Cục Hải quan triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III. Chỉ sau hơn một tháng vận hành, mô hình đã xử lý hơn 45.000 tờ khai, trong đó thời gian xử lý đối với tờ khai luồng vàng giảm từ 12 - 19% so với trước khi triển khai. Kết quả bước đầu không chỉ giúp rút ngắn thời gian thông quan mà còn góp phần chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, hình thành cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ quản trị bằng dữ liệu và quản lý rủi ro.

Có thể khẳng định, những kết quả đạt được trong nửa đầu năm 2026 đã tạo nền tảng quan trọng để ngành Hải quan bước vào giai đoạn tăng tốc cải cách và hiện đại hóa. Mục tiêu đến năm 2030, sau khi hoàn thành Đề án Hải quan thông minh, 100% chứng từ thuộc hồ sơ hải quan sẽ được số hóa và 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Khi đó, dữ liệu sẽ trở thành nền tảng của mọi hoạt động quản lý, giúp rút ngắn hơn nữa thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp.