Phát hiện nhiều vụ án gian lận hoàn thuế

Công tác hoàn thuế giá trị gia tăng những tháng đầu năm 2026 ghi nhận những bước chuyển mình mạnh mẽ nhờ sự kết hợp chặt chẽ giữa kiểm soát rủi ro dựa trên dữ liệu công nghệ và tinh thần kỷ luật hành chính nghiêm ngặt. Theo thống kê của Cục Thuế, tính đến ngày 21/9/2026, cơ quan thuế toàn quốc đã ban hành 14.058 quyết định hoàn thuế, với tổng số tiền 142.599 tỷ đồng, đạt 82% tiến độ dự toán hoàn năm 2026, bằng 144% so với cùng kỳ năm 2025.

Nổi bật là tỷ lệ hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng gửi bằng phương thức điện tử đạt 99%; trong đó: 87% hồ sơ thuộc diện “hoàn trước - kiểm sau”, 27% hồ sơ thuộc diện “kiểm trước - hoàn sau”. Hồ sơ “hoàn trước - kiểm sau” được giải quyết trong vòng 6 ngày làm việc.

Nguồn: Cục Thuế. Đồ họa: Phương Anh

Ông Bùi Trung Hiếu - Ban Kiểm tra (Cục Thuế) cho biết, dù công tác quản lý ngày càng chặt chẽ, song tình trạng gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, từ việc dựng lên các chuỗi giao dịch “ma” qua nhiều tầng trung gian, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp cho đến việc quay vòng dòng tiền phi pháp.

Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung ở việc xác định sai đối tượng hoàn thuế, khai thiếu doanh thu, cố tình áp dụng thuế suất 0% đối với hàng hóa không đủ điều kiện, hoặc khấu trừ trùng lặp hóa đơn đầu vào. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp lợi dụng hình thức thanh toán bù trừ công nợ không đúng quy định hoặc để quá thời hạn thanh toán hợp đồng nhưng không điều chỉnh giảm thuế.

Ông Hiếu cho biết, thời gian qua, sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan thuế và các cơ quan bảo vệ pháp luật đã triệt phá nhiều vụ án gian lận và trốn thuế quy mô lớn. Một số vụ án điển hình như: Vụ án Công ty CP Phát triển Nhà Thủ Đức (2017 - 2019): Sử dụng chuỗi hơn 70 doanh nghiệp trung gian mua bán lòng vòng linh kiện điện tử, nâng khống giá trị qua nhiều vòng để hợp thức hóa 501 tờ khai xuất khẩu trị giá 5.286 tỷ đồng nhằm chiếm đoạt hơn 336 tỷ đồng tiền hoàn thuế.

Hay đường dây do Hoàng Thị Hậu cầm đầu tại Hà Tĩnh lập doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu, sử dụng tới 242 hóa đơn GTGT khống với giá trị hàng hóa ghi nhận trên hóa đơn lên đến 235,5 tỷ đồng.

Đến Công ty TNHH Ắc quy Green (Cao Bằng) mua chì nguyên liệu trôi nổi, hợp thức hóa bằng 142 hóa đơn bất hợp pháp từ các doanh nghiệp “ma” không có nhà xưởng, nhân công. Dòng tiền được quay vòng qua tài khoản cá nhân của giám đốc và nhân viên nhằm che giấu hành vi trốn thuế và chiếm đoạt tiền hoàn gần 28 tỷ đồng. Các bị cáo đã bị tuyên án phạt tù và buộc nộp lại toàn bộ số tiền trốn thuế.

Qua công tác điều tra tội phạm kinh tế, Thượng tá Phạm Hải Bình - Khoa Cảnh sát kinh tế, Học viện Cảnh sát Nhân dân, nêu rõ đặc điểm nổi bật của tội phạm liên quan đến gian lận hoàn thuế thường gắn với việc mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, các đối tượng thường lập ra các đường dây mua bán hóa đơn và sử dụng doanh nghiệp ma nhằm tạo chuỗi đầu vào khống. Đặc điểm thứ hai là đối tượng lập hồ sơ khống về xuất khẩu hàng hóa trong khi không có hàng hóa thật từ đó tạo ra hồ sơ xin hoàn thuế.

Gỡ “điểm nghẽn” về xác minh nguồn gốc hàng hóa và dòng tiền

Ông Bùi Trung Hiếu - Ban Kiểm tra (Cục Thuế) cho biết, một trong những thách thức lớn đối với cơ quan thuế là thời gian xác minh nguồn gốc hàng hóa và dòng tiền. Thống kê cho thấy, tính đến tháng 8/2026, toàn quốc có 202 hồ sơ kiểm tra trước hoàn bị quá hạn, trong đó chỉ có 27 hồ sơ (chiếm 13,4%) xuất phát từ nguyên nhân tiến độ xác minh thông tin.

Theo ông Hiếu, điểm nghẽn là một bộ phận hồ sơ bị kéo dài thời gian xử lý, chủ yếu ở các trường hợp có chuỗi giao dịch nhiều tầng, nhiều khâu trung gian, có dấu hiệu liên kết, khiến việc xác minh tính có thật của giao dịch gặp khó khăn. Bên cạnh đó, một số người nộp thuế chưa hợp tác đầy đủ, cung cấp hồ sơ không kịp thời, thiếu nhất quán.

Công tác đánh giá rủi ro giữa các cơ quan còn khác biệt. Cụ thể, doanh nghiệp được phân luồng xanh, vàng tại khâu thông quan hàng hóa nhưng khi cơ quan thuế phân tích tổng thể trên dữ liệu hóa đơn điện tử và dòng tiền lại phát hiện dấu hiệu rủi ro cao. Điểm nghẽn khác là thông tin từ hệ thống ngân hàng chưa thực sự kịp thời và chưa phản ánh đầy đủ bản chất dòng tiền, đặc biệt với các trường hợp thanh toán qua nhiều tầng trung gian, sử dụng tài khoản cá nhân hoặc giao dịch lòng vòng.

Ngoài ra, cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế với hải quan, ngân hàng, công an chưa đồng bộ, còn phụ thuộc trao đổi thủ công hoặc bán điện tử, chưa chuẩn hóa về thời hạn phản hồi và trách nhiệm cung cấp thông tin.

Ông Hiếu cho biết, để khắc phục triệt để tình trạng này và không để khâu nghiệp vụ trở thành điểm nghẽn của quá trình hoàn thuế ngành Thuế đã thực hiện:

Phân loại và phân luồng hồ sơ tồn đọng thành 3 nhóm: (1) đủ điều kiện hoàn ngay; (2) cần bổ sung giải trình đơn giản; (3) có dấu hiệu rủi ro cao cần kiểm tra, xác minh chuyên sâu. Với từng hồ sơ xác định rõ đang ở công đoạn nào, nguyên nhân chậm, bộ phận chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành; ưu tiên xử lý dứt điểm hồ sơ đã đủ căn cứ.

Chuẩn hóa điểm dừng xác minh: tập trung F0 - F1, nếu F0 chứng minh được giao dịch với F1 là có thật (hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán qua ngân hàng, kho bãi, vận chuyển) và F1 hoạt động bình thường thì dừng xác minh và giải quyết hoàn thuế ngay.

Áp dụng cơ chế hoàn thuế theo từng phần: hoàn ngay phần giá trị hóa đơn hợp lệ để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp; tạm dừng đúng phần giá trị hóa đơn đang nghi vấn để tách ra kiểm tra, xác minh riêng.

Quy định thời hạn phản hồi công văn xác minh: hướng dẫn thống nhất khung thời gian thực hiện và phản hồi xác minh liên tỉnh; quá thời hạn mà không có phản hồi, cơ quan thuế thụ lý căn cứ hồ sơ thực tế hiện có của F0 để quyết định hoàn thuế, chuyển phần nghi vấn sang theo dõi, kiểm tra sau hoàn.