Hoàn thuế giá trị gia tăng là một chính sách quan trọng, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp giải phóng dòng tiền, xoay vòng vốn nhanh, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.
Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, ông Phạm Tuấn Anh - Phó Trưởng Thuế TP. Hải Phòng cho biết, một trong những giải pháp hiệu quả để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng chính là đẩy mạnh Chương trình tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế.
Cách tiếp cận của Thuế TP. Hải Phòng là chuyển từ “tiền kiểm nặng về thủ tục” sang “hậu kiểm dựa trên mức độ tuân thủ”. Theo đó, cơ quan thuế chủ động phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro, trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử, lịch sử kê khai, nộp thuế và các chỉ số tuân thủ. Các doanh nghiệp tham gia chương trình tuân thủ tự nguyện, có hệ thống sổ sách kế toán minh bạch, dữ liệu kê khai đồng nhất, giao dịch có tính thực cao, được xếp vào nhóm rủi ro thấp.
 |
| Việc cơ quan thuế đẩy nhanh tiến độ giải quyết hoàn thuế đã tạo thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp. Ảnh: Đức Thanh |
Ông Phạm Tuấn Anh cho biết, Thuế TP. Hải Phòng tăng cường trao đổi, hướng dẫn ngay từ đầu để doanh nghiệp hiểu rõ tiêu chí “hồ sơ sạch” - tức là hồ sơ hoàn thuế đầy đủ, chính xác, không có chênh lệch lớn giữa tờ khai và dữ liệu hóa đơn, không có dấu hiệu rủi ro trong chuỗi giao dịch, đảm bảo điều kiện thanh toán, chứng từ theo quy định.
Khi doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chí này, quy trình xử lý hồ sơ được rút gọn đáng kể. Thực tế cho thấy, đối với các hồ sơ thuộc diện hoàn trước - kiểm tra sau, đã được chuẩn hóa và đảm bảo chất lượng ngay từ khâu lập hồ sơ, thời gian giải quyết có thể được rút xuống khoảng 6 ngày làm việc. Đây không phải là việc “nới lỏng quản lý”, mà là kết quả của việc nâng cao chất lượng tuân thủ và ứng dụng hiệu quả quản lý rủi ro.
Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu theo thời gian thực để tự động đối chiếu, cảnh báo sớm sai lệch; đồng thời thiết lập cơ chế hỗ trợ nhanh cho doanh nghiệp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ.
“Khi doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa số liệu và tham gia tích cực vào chương trình tuân thủ tự nguyện, lợi ích nhận được rất rõ ràng: thủ tục được đơn giản hóa, thời gian hoàn thuế được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm. Cơ quan thuế cũng nâng cao hiệu quả quản lý, tập trung nguồn lực vào các trường hợp có rủi ro cao” - ông Phạm Tuấn Anh nhấn mạnh.
Từ góc nhìn của doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Hà - Giám đốc Tài chính, Thuế, Hải quan Công ty TNHH Piaggio Việt Nam đánh giá, việc cơ quan thuế đẩy nhanh tiến độ giải quyết hoàn thuế đã tạo thuận lợi rất lớn cho doanh nghiệp. Khi được hoàn thuế nhanh, doanh nghiệp giảm được chi phí lãi vay. Đặc biệt, trong giai đoạn còn nhiều khó khăn như hiện nay, việc được giải quyết hoàn thuế sớm cũng chính là sự hỗ trợ, tạo thuận lợi để doanh nghiệp có thêm nguồn lực tài chính cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư hiệu quả, từ đó đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Thời gian qua, cơ quan thuế không ngừng nỗ lực đẩy nhanh tiến độ giải quyết hoàn thuế cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, đây cũng là một trong những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, bởi tình trạng tổ chức, cá nhân lợi dụng chính sách để gian lận nhằm chiếm đoạt tiền ngân sách nhà nước xuất hiện ngày càng nhiều và tinh vi.
Bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng ban Pháp chế (Cục Thuế) cho biết, thực tiễn quản lý cho thấy, gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng gắn với hành vi mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn đang diễn biến ngày càng tinh vi, có tổ chức và mang tính hệ thống. Các đối tượng vi phạm lợi dụng kẽ hở pháp luật, khai thác hạn chế trong cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu và thẩm quyền giữa các cơ quan chức năng để hình thành các chuỗi doanh nghiệp “ẩn danh”, hợp thức hóa dòng tiền và chứng từ nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước.
Cơ chế “luồng xanh” cho doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật thuế“Đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt, có lịch sử kê khai, nộp thuế minh bạch, hồ sơ đầy đủ, giao dịch có thật, ngành Thuế nghiên cứu áp dụng cơ chế phân luồng thuận lợi, “luồng xanh”, rút ngắn thời gian xử lý, khơi thông dòng tiền, hỗ trợ doanh nghiệp tái đầu tư và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đối với hồ sơ có dấu hiệu rủi ro cao, cần kiểm soát chặt chẽ, xác minh kỹ lưỡng, bảo đảm hoàn thuế đúng đối tượng, đúng chính sách, không để thất thoát ngân sách nhà nước”. Bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng ban Pháp chế, Cục Thuế, Bộ Tài chính |
Việc phân loại các nhóm hành vi vi phạm và nhận diện đặc điểm hoạt động của từng nhóm không chỉ có ý nghĩa trong công tác quản lý thuế, mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, xác định trọng tâm kiểm tra, nâng cao hiệu quả chuyển giao thông tin, tài liệu phục vụ công tác điều tra, truy tố và xét xử.
Thực tiễn cũng cho thấy, nếu chỉ dựa vào các biện pháp quản lý hành chính đơn thuần thì khó có thể xử lý triệt để các hành vi gian lận có tổ chức, xuyên địa bàn và sử dụng nhiều pháp nhân trung gian như hiện nay.
Do đó, theo bà Lan Anh, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, lực lượng công an, viện kiểm sát nhân dân và tòa án nhân dân theo hướng đồng bộ, thực chất và kịp thời; tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn và quản trị rủi ro trong quản lý hóa đơn điện tử, hoàn thuế; đồng thời nâng cao trách nhiệm của người nộp thuế trong tuân thủ pháp luật về hóa đơn, chứng từ và kê khai thuế.
Việc kiểm soát hiệu quả gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, giữ vững môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch. Qua đó, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và tạo nền tảng ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.
Theo Thượng tá Phạm Hải Bình - Khoa Cảnh sát kinh tế, Học viện Cảnh sát nhân dân, chương trình tuân thủ tự nguyện để tự động hóa thủ tục hoàn thuế cho doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt là xu hướng quản lý thuế hiện đại mà nhiều nước phát triển đã áp dụng thành công. Việc áp dụng chương trình sẽ khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện minh bạch hóa số liệu thay vì tìm cách đối phó; ngành Thuế có điều kiện tập trung vào những doanh nghiệp rủi ro cao, tránh dàn trải nguồn lực; cải thiện môi trường kinh doanh khi chuyển tư duy quản lý, coi “doanh nghiệp là đối tác đồng hành”.
“Tuy nhiên, từ kinh nghiệm phân luồng rủi ro hải quan, chúng ta cũng phải hết sức cảnh giác với những thủ đoạn lợi dụng chương trình này. Có thể doanh nghiệp cố ý đóng vai doanh nghiệp chấp hành tốt để đủ điều kiện đưa vào diện ưu tiên, sau đó gian lận chiếm đoạt tiền hoàn thuế rồi bỏ trốn. Để chương trình này thành công, cần cân nhắc tiêu chí đánh giá đa chiều (thực hiện nghĩa vụ thuế, uy tín, lịch sử kinh doanh, minh bạch dòng tiền); dữ liệu phục vụ đánh giá đủ lớn để loại trừ sai sót; chế tài xử lý nghiêm khắc nếu lợi dụng chương trình” - Thượng tá Phạm Hải Bình nêu quan điểm.
