Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ về đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, Bộ Tài chính đã xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Dự án Luật tập trung vào nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, kiểm toán. Theo kế hoạch, dự án sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026) để có hiệu lực trước ngày 1/3/2027 theo Nghị quyết của Chính phủ.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trịnh Đức Vinh - Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán cho biết, lần sửa đổi này không phải là sửa đổi toàn diện hai đạo luật, mà chỉ tập trung vào một chuyên đề là bãi bỏ điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính theo chủ trương của Chính phủ.

“Dự thảo Luật chỉ đề cập đến nội dung này, chưa mở rộng sang các nội dung khác. Bộ Tài chính cũng đã có kế hoạch sửa đổi toàn diện Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, nhưng dự kiến sẽ thực hiện vào giai đoạn 2029 - 2030” - ông Vinh nói.

Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ kế toán.

Lý giải về đề xuất này, ông Vinh cho biết, hiện nay, dịch vụ kế toán vẫn được xếp vào ngành nghề kinh doanh có điều kiện, trong khi đây không phải là dịch vụ bảo đảm như kiểm toán. Thực tế, đối tượng sử dụng dịch vụ kế toán chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, còn các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn thường tự tổ chức bộ máy kế toán.

Theo Bộ Tài chính, nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng đã chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan thuế, bởi hoạt động kế toán chủ yếu phục vụ việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

Một điểm bất cập khác là quy định hiện hành chưa thống nhất với pháp luật lao động. Theo quy định hiện nay, một cá nhân có thể ký hợp đồng lao động để làm kế toán cho nhiều doanh nghiệp mà không cần chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, nếu cũng cá nhân đó cung cấp dịch vụ kế toán cho nhiều doanh nghiệp theo hình thức kinh doanh dịch vụ thì lại phải đáp ứng điều kiện về chứng chỉ hành nghề.

Không chỉ vậy, theo ông Vinh, quy định của Việt Nam cũng khác với xu hướng quản lý của nhiều quốc gia.

“Hiện nay, theo chúng tôi tìm hiểu, chỉ còn Việt Nam, Lào và Thái Lan coi dịch vụ kế toán là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Nếu Việt Nam bãi bỏ quy định này thì gần như chỉ còn Thái Lan duy trì. Trong khi đó, các nước OECD, Liên minh châu Âu (EU), G20 và phần lớn các quốc gia trên thế giới đều không áp dụng cách quản lý này” - ông Vinh chia sẻ.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Lạc Nguyên

Theo ông Vinh, việc duy trì điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ kế toán cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam. Ông dẫn chứng trường hợp một doanh nghiệp của Nhật Bản muốn cung cấp dịch vụ kế toán tại Việt Nam nhưng không thể chứng minh công ty mẹ được cấp phép kinh doanh dịch vụ kế toán, bởi tại Nhật Bản không có cơ chế cấp phép đối với loại hình dịch vụ này.

“Khi quy định không còn phù hợp với thông lệ quốc tế, thì cũng sẽ gây khó khăn cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” - ông Vinh nhấn mạnh.

Trong khi đề xuất bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ kế toán, Bộ Tài chính vẫn giữ nguyên quan điểm kiểm toán là ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Kiểm toán là dịch vụ bảo đảm và được quản lý theo mô hình ngành nghề kinh doanh có điều kiện ở các quốc gia. Vì vậy, dự thảo lần này không thay đổi điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực kiểm toán mà chỉ tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo đó, Bộ Tài chính đề xuất cắt giảm một số thành phần hồ sơ, như giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc các giấy tờ mà cơ quan quản lý nhà nước đã có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu theo quy định của pháp luật, qua đó giảm bớt thủ tục cho doanh nghiệp.