Chiều 4/8, Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Góp ý về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Duy Ngọc (đoàn Cần Thơ) cho rằng, tuy phạm vi chưa đầy đủ, nhưng Nghị quyết sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực này.
 |
| Đại biểu Nguyễn Duy Ngọc phát biểu tại tổ. |
Trên thực tế, nhiều trường hợp thuộc các nhóm đối tượng trong dự thảo Nghị quyết đang gặp nhiều khó khăn do pháp luật chưa có quy định, hoặc còn có những cách hiểu khác nhau trong thực hiện pháp luật.
Ví dụ, trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Nghị quyết số 57-NQ/TW có cơ chế cho phép thử nghiệm (sandbox). Tuy nhiên, trên thực tế vẫn chưa có nhiều đơn vị đứng ra thực hiện các mô hình thử nghiệm này. Sau một năm rưỡi thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, tỷ lệ giải ngân của cả ba nhóm gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn còn rất hạn chế.
Theo đại biểu Nguyễn Duy Ngọc, chuyển đổi số là việc phải làm để đem lại hiệu quả cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, để người dân không phải đến cơ quan công quyền, hoặc nếu có đến thì chỉ đến một nơi.
Tuy nhiên, đến nay, việc giải ngân cho các nhiệm vụ này vẫn rất khó, bởi còn có những cách hiểu khác nhau trong việc đăng ký vốn, giải ngân vốn và thanh quyết toán. Đồng thời, cũng còn có những cách hiểu khác nhau về chỉ định thầu, thủ tục rút gọn hay đấu thầu rộng rãi.
Bên cạnh đó, còn có vướng mắc trong việc xác định tuổi thọ của công nghệ. Công nghệ thay đổi ngày càng nhanh, nên việc xác định giới hạn để loại trừ những công nghệ lạc hậu hoặc không còn phù hợp tại thời điểm nhập khẩu và đưa vào sử dụng cũng phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau. Chính những vướng mắc này đang gây cản trở và tạo ra nhiều khó khăn trong quá trình triển khai.
Đại biểu Nguyễn Duy Ngọc cũng đặt vấn đề cần nhìn nhận đầy đủ việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm. Theo đại biểu, qua tổng kết hai nhiệm kỳ vừa qua, chưa có trường hợp nào bị xử lý khi xảy ra thiệt hại hoặc sai phạm nếu việc thực hiện không xuất phát từ động cơ vụ lợi. “Đây là vấn đề chúng ta cần đánh giá cho rõ”, đại biểu nói.
Đồng tình với việc áp dụng chính sách khoan hồng đối với những trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung và đã khắc phục hậu quả, tuy nhiên, đại biểu Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp) lưu ý điều kiện “đã khắc phục hậu quả” cần được quy định rành mạch: khắc phục toàn bộ, một nửa hay chỉ cần có thực hiện khắc phục là đủ điều kiện.
Theo đại biểu, nếu gây thất thoát tài sản nhà nước với giá trị lớn nhưng chỉ khắc phục một phần rất nhỏ thì không thể coi là đã đáp ứng điều kiện. Nếu quy định chung chung, quá trình tổ chức thực hiện sẽ dễ bị lạm dụng.
Đối với cơ chế không truy cứu trách nhiệm hình sự, đại biểu đề nghị phân định rõ các trường hợp gây thất thoát ngân sách nhà nước dù không tham nhũng, không vụ lợi. “Ngân sách nhà nước là tiền của người dân”, vì vậy không thể chỉ căn cứ vào việc không tham nhũng để miễn xử lý đối với mọi trường hợp gây thất thoát.
Việc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự phải được xem xét trên cơ sở tính chất, mức độ của hành vi, lỗi, động cơ và mục đích cá nhân, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính chỉ cần dùng tiền khắc phục thiệt hại là được miễn trách nhiệm.
Khẳng định đồng tình, ủng hộ Nghị quyết, song đại biểu Phạm Văn Hoà đề nghị các cơ chế đặc thù phải rành mạch, cụ thể, rõ ràng để phòng ngừa, răn đe và ngăn chặn việc lạm dụng; đồng thời khuyến khích những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám đổi mới sáng tạo.
Tại tổ TP.HCM, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cũng lưu ý cần phân biệt rõ giữa yếu tố chủ quan và khách quan trong quá trình xem xét trách nhiệm. Theo đại biểu, nếu quy định không đủ chặt chẽ có thể dẫn đến hai cách hiểu trái ngược trong xã hội: một mặt khuyến khích người dám làm vì lợi ích chung, mặt khác có thể tạo tâm lý cho rằng làm sai rồi vẫn có cơ chế được bảo vệ.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tiêu chí xác định hành vi không tham nhũng cũng như thẩm quyền của cơ quan có trách nhiệm trong việc xem xét, quyết định áp dụng cơ chế của Nghị quyết. Các quy định cần đủ rõ để vừa bảo đảm tính răn đe đối với hành vi cố ý vi phạm, vừa bảo vệ những trường hợp rủi ro khách quan ngoài ý muốn.
Cùng quan điểm đồng tình cao với dự thảo Nghị quyết, song đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh) vẫn băn khoăn về khoảng trống trong khâu tổ chức thực hiện là chưa có cơ chế đánh giá độc lập. Đại biểu đặt vấn đề: Ai sẽ xác định thế nào là “vì lợi ích chung”, “hiệu quả kinh tế - xã hội”, “rủi ro công nghệ”, “khả năng khắc phục”; ai đánh giá giá trị công nghệ, giá trị sở hữu trí tuệ và mức độ hợp lý của quyết định tại thời điểm thực hiện?
 |
| Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP. Hồ Chí Minh) phát biểu. |
Theo đại biểu, việc Điều 13 giao người đứng đầu cơ quan đánh giá hiệu quả và khả năng khắc phục là chưa đủ, nhất là đối với những vụ việc có giá trị lớn hoặc liên quan đến công nghệ phức tạp.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế thành lập Hội đồng tư vấn chuyên môn độc lập, gồm chuyên gia kinh tế, tài chính, công nghệ, pháp luật và chuyên gia của ngành, lĩnh vực liên quan. Kết luận của Hội đồng không thay thế quyết định của cơ quan tố tụng nhưng phải là nguồn căn cứ chuyên môn bắt buộc được xem xét. Điều này vừa bảo vệ người đổi mới, vừa bảo vệ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán khi áp dụng chính sách mới, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.
Đại biểu cũng đề xuất bổ sung một điều riêng về nguyên tắc đánh giá quyết định kinh doanh và đổi mới sáng tạo. Theo đó, không căn cứ riêng vào việc hoạt động đầu tư, kinh doanh, nghiên cứu, thử nghiệm hoặc ứng dụng công nghệ không đạt mục tiêu dự kiến để xác định trách nhiệm của người ra quyết định.
Việc đánh giá phải căn cứ vào thông tin, điều kiện, bối cảnh, yêu cầu thực tiễn và khả năng nhận thức hợp lý tại thời điểm ra quyết định. Người ra quyết định được xem xét loại trừ hoặc miễn trách nhiệm nếu đã hành động trung thực, không vụ lợi, vì lợi ích chung, trên cơ sở thông tin hợp lý và đã thực hiện biện pháp quản trị rủi ro phù hợp.
Quy định này không áp dụng đối với hành vi tham nhũng, gian dối, cố ý che giấu thông tin trọng yếu, thông đồng hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi. Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, đây có thể trở thành một trong những điều quan trọng nhất của toàn bộ Nghị quyết.
