Chiều 9/4, tiếp tục chương trình kỳ họp, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại tổ về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước năm 2025, những tháng đầu năm 2026 và các kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026 - 2030.

Nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là tính khả thi của mục tiêu tăng trưởng “2 con số”, khả năng huy động nguồn lực cho phát triển, hiệu quả đầu tư công, chính sách tài khóa, tiền tệ và việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế để tạo dư địa cho tăng trưởng.

Dư địa phát triển của nền kinh tế còn rất lớn

Phát biểu giải trình làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh rằng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030 đặt ra những mục tiêu rất cao so với giai đoạn trước. Định hướng này bắt nguồn từ hai mục tiêu chiến lược mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã xác định: đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao với bình quân đầu người đạt 8.500 USD; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại tổ. Ảnh: Đức Thanh

Để bắt kịp các mục tiêu này, mức tăng trưởng tối thiểu phải đạt 10%. Phó Thủ tướng khẳng định: "Đây là một mục tiêu rất thách thức nhưng không có con đường nào khác nếu chúng ta muốn thực hiện thắng lợi hai mục tiêu chiến lược của quốc gia".

Giải đáp những băn khoăn của đại biểu về tính khả thi của con số này, Phó Thủ tướng cho rằng nội lực nền kinh tế và dư địa phát triển của Việt Nam vẫn còn rất lớn. Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ nhiệm kỳ 2021 - 2025, dù mất 2 năm đầu tiên gần như không có tăng trưởng do đại dịch Covid-19, nhưng sự bứt phá ở giai đoạn sau đã giúp toàn nhiệm kỳ đạt mức 6,4%. Bên cạnh đó, quy mô GDP của nước ta vẫn ở mức khiêm tốn so với các nước phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì đà tăng trưởng hai con số trong giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng nêu rõ, nếu tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ lấy đất đai, tài nguyên và lao động giá rẻ làm trọng tâm thì nền kinh tế chắc chắn sẽ gặp khó khăn, vì các yếu tố này đang ngày càng cạn kiệt. Sự bứt phá trong thập kỷ mới phải dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dù tỷ trọng đóng góp của lĩnh vực này vào tăng trưởng hiện chỉ ở mức 14%, Chính phủ đặt mục tiêu nâng lên 30% vào năm 2030. Theo kế hoạch, năm 2025 sẽ là năm sửa đổi toàn diện các vấn đề về thể chế, đặc biệt là thể chế tài chính, để dọn đường cho doanh nghiệp ứng dụng tối đa công nghệ vào sản xuất. Đồng thời, Chính phủ đã thay đổi cách tiếp cận về đào tạo nhân lực, hợp tác với các tập đoàn lớn để đào tạo kỹ sư công nghệ cao.

Một điểm nhấn quan trọng trong bài phát biểu là chiến lược thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Theo Phó Thủ tướng, Bộ Chính trị sắp ban hành nghị quyết về thu hút FDI thế hệ mới. Thay vì thu hút bằng mọi giá, Việt Nam sẽ ưu tiên chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp FDI có liên kết với doanh nghiệp nội địa."Chúng ta sẽ thiết kế không phải là cam kết nữa mà bắt buộc chuyển giao", Phó Thủ tướng cho hay.

Phó Thủ tướng cũng chỉ ra thực trạng nhiều doanh nghiệp FDI dùng chiêu trò để trốn tránh việc chuyển giao, ví dụ như mời doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng, nhưng chưa đầy một năm đã thay đổi mẫu mã sản phẩm khiến máy móc của đối tác Việt Nam chưa kịp hoàn vốn đã trở nên lỗi thời. Chính phủ đã lường trước những vấn đề này để có giải pháp quản lý chặt chẽ và thực chất hơn.

Cắt giảm chi thường xuyên để có nguồn lực cho đầu tư

Tại phiên họp, một số đại biểu băn khoăn về nguồn lực tài chính cho mục tiêu tăng trưởng. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết nhu cầu vốn đầu tư trong 5 năm tới lên đến 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, đầu tư công khoảng trên 8 triệu tỷ đồng (chiếm khoảng 22%). Phần còn lại sẽ thu hút từ các doanh nghiệp trong nước, khối FDI và các quỹ đầu tư tài chính.

Các đại biểu thảo luận tại tổ chiều 9/4.

Làm rõ lo ngại của đại biểu Quốc hội về số vốn cho đầu tư công chiếm tỷ lệ quá lớn so với tổng thu ngân sách, Phó Thủ tướng giải thích con số này đã được tính toán rất kỹ. Nguồn lực này không chỉ lấy từ thu ngân sách mà còn từ vay nợ và bội chi, tương đương 40% tổng chi ngân sách. Để dành ra được 40% cho chi đầu tư phát triển (gấp 1,9 lần so với giai đoạn 2021-2025), Chính phủ đã yêu cầu cắt giảm 10% chi thường xuyên và tiếp tục chỉ đạo cắt thêm 5%. Cả hệ thống phải thắt lưng buộc bụng, mới có nguồn lực cho đầu tư phát triển, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phân tích sâu về chính sách vĩ mô, Phó Thủ tướng cho biết tăng trưởng thời gian qua phụ thuộc quá nhiều vào hệ thống ngân hàng, dẫn đến những rủi ro và giới hạn nhất định. Năm 2025, tín dụng tăng vọt lên 19% đã khiến các ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản, buộc phải tăng lãi suất huy động.

Chính phủ nhận định dư địa của chính sách tiền tệ đã tới hạn, do đó, mục tiêu tăng trưởng tín dụng nhiệm kỳ này sẽ được kiểm soát ở mức khoảng 14%/năm. Gánh nặng huy động vốn sẽ được chuyển giao cho chính sách tài khóa và thị trường vốn. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt 120% GDP. Tin vui là Việt Nam vừa được nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi, dự kiến đến tháng 9 sẽ đón dòng vốn quốc tế quy mô lớn. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp chuyển dịch cơ cấu vốn, dựa vào thị trường chứng khoán để vay trung và dài hạn thay vì chịu áp lực lãi suất từ ngân hàng.

Liên quan đến băn khoăn của đại biểu về hệ số sử dụng vốn (ICOR) hiện đang ở mức cao (6,4%), Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ quyết tâm đưa chỉ số này xuống phạm vi từ 4 đến dưới 5. Việc một đồng lợi nhuận phải đánh đổi bằng 6,4 đồng vốn cho thấy các dự án đầu tư chưa mang lại hiệu quả tương xứng.

Giải pháp trọng tâm là cắt giảm mạnh mẽ sự dàn trải trong đầu tư công. Nếu nhiệm kỳ trước đã rút từ 10.000 xuống còn 5.000 dự án, thì nhiệm kỳ này Chính phủ phấn đấu chỉ giữ lại khoảng 3.000 dự án thực sự có trọng tâm, trọng điểm. Tất cả các dự án bắt buộc phải được đánh giá khắt khe về hiệu quả tài chính hoặc hiệu quả kinh tế - xã hội.

Theo Phó Thủ tướng, có thể nói hệ thống giải pháp đối với năm 2026 hay cả giai đoạn 2026 - 2030 chúng ta đã có đầy đủ, “nhưng chỉ có một khẩu quyết là tổ chức thực hiện”. Đây sẽ là yếu tố quyết định để đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển cao và bền vững.