Doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu trong triển khai sản phẩm, công nghệ chiến lược

Chiều 19/3, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã chủ trì Hội nghị đánh giá công tác quý I năm 2026 và phương hướng, nhiệm vụ thời gian tới của các doanh nghiệp do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Tính toán kỹ lưỡng hiệu quả dự án trước khi quyết định

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, để đạt mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số của cả nhiệm kỳ, nhiệm vụ của Bộ Tài chính là rất lớn. Bộ đã tham mưu cho Chính phủ, Bộ Chính trị để xây dựng các kịch bản cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình hình đang diễn biến rất nhanh, xoay chuyển chủ yếu theo hướng bất lợi.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Đức Minh

Trước tình hình đó, thông điệp của Đảng và Nhà nước là không lùi bước, không thay đổi mục tiêu, kiên định phấn đấu tăng trưởng cao bằng các giải pháp đồng bộ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Để đạt được mục tiêu đề ra, cùng với nhiệm vụ nặng nề của Bộ Tài chính, Bộ trưởng khẳng định vai trò của các doanh nghiệp nhà nước có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Người đứng đầu ngành Tài chính yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty rà soát lại ngay các chỉ tiêu đã xây dựng cho năm 2026 trong quý I. Với định hướng của Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ, các doanh nghiệp nhà nước phải đóng góp tích cực vào nỗ lực chung, do đó bản thân các doanh nghiệp cũng phải mạnh dạn điều chỉnh kế hoạch, phấn đấu đạt mức tăng trưởng từ hai con số trở lên.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác được Bộ trưởng đặc biệt lưu ý là sự tham gia của doanh nghiệp nhà nước vào phát triển khoa học công nghệ. Truyền đạt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư tại các cuộc họp của Ban Chỉ đạo 57, Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp nhà nước phải đóng vai trò quan trọng nhất và đi đầu trong việc triển khai các công nghệ, sản phẩm chiến lược.

Nếu đất nước muốn tăng trưởng hai con số bền vững và dài hạn thì không thể tiếp tục dựa vào vốn hay đất đai, mà trọng tâm phải là phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng khẳng định và lưu ý các doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội bởi hiện nay, Đảng và Nhà nước đang dành những cơ chế ưu đãi và nguồn lực hỗ trợ đầu tư lớn chưa từng có cho các sản phẩm chiến lược.

Cùng với việc phân cấp, giao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn cho các tập đoàn theo Luật 68, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu khắt khe về tính hiệu quả. Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư về "tư duy hạch toán", Bộ trưởng yêu cầu lãnh đạo các doanh nghiệp phải tính toán kỹ lưỡng, đặt hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế - xã hội lên hàng đầu khi quyết định triển khai các dự án đầu tư. "Chúng ta phải tính toán rất kỹ lưỡng hiệu quả dự án trước khi quyết định", Bộ trưởng nêu rõ.

Theo báo cáo đánh giá công tác quý I/2026 do Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp nhà nước Vũ Hồng Phương trình bày tại Hội nghị, mặc dù kinh tế toàn cầu đối mặt nhiều khó khăn, song các doanh nghiệp do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, tạo đà hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026.

Năm 2025, tổng doanh thu hợp nhất của các doanh nghiệp đạt 1,6 triệu tỷ đồng, vượt 7,4% kế hoạch; lợi nhuận trước thuế đạt 117.000 tỷ đồng, vượt 119% kế hoạch. Nối tiếp đà thành công, bước sang quý I/2026, các doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận kết quả khả quan.

Toàn cảnh hội nghị chiều 19/3. Ảnh: Đức Minh

Theo đó, tổng doanh thu hợp nhất quý 1 ước đạt 399 nghìn tỷ đồng, bằng 23% kế hoạch năm 2026 và bằng 109% so với cùng kỳ năm 2025; lợi nhuận trước thuế ước đạt 16 nghìn tỷ đồng, bằng 24% kế hoạch năm 2026 và bằng 107% so với cùng kỳ; nộp ngân sách nhà nước ước đạt 34 nghìn tỷ đồng, bằng 26% kế hoạch năm 2026 và bằng 112% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, toàn khối không có doanh nghiệp nào thua lỗ, góp phần quan trọng trong việc bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Mức tăng trưởng khá được ghi nhận rõ nét ở các nhóm ngành năng lượng, hàng không và viễn thông.

Thành lập và vận hành Quỹ đầu tư quốc gia

Bên cạnh những kết quả tích cực, báo cáo cũng nêu một số tồn tại, thách thức. Tác động từ xung đột tại Trung Đông và biến động thế giới đã khiến giá xăng dầu, chi phí đầu vào tăng vọt. Các doanh nghiệp lớn như Petrolimex, Vinachem, EVN đang chịu áp lực nặng nề do chi phí nhập khẩu tăng cao và khó khăn trong việc đảm bảo nguồn nguyên nhiên liệu.

Về mặt thể chế, tiến độ xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật số 68/2025/QH15 còn chậm, khiến doanh nghiệp gặp lúng túng trong thực tiễn. Các rào cản về tiếp cận nguồn vốn đầu tư (như trường hợp của VIMC, PVN), vướng mắc trong khâu xử lý đất đai, thoái vốn và chưa hoàn thành quyết toán vốn nhà nước vẫn là những lực cản làm chậm tiến độ các dự án trọng điểm. Ngành than, đường sắt và nông nghiệp hiện có sản lượng đạt thấp hơn tiến độ.

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước đề nghị các đơn vị phải chủ động cập nhật kịch bản kinh doanh và khẩn trương xây dựng chiến lược phát triển 5 năm, bám sát Luật số 68 và Nghị quyết 79-NQ/TW.

Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước Vũ Hồng Phương trình bày báo cáo. Ảnh: Đức Minh

Một trong các nhiệm vụ quan trọng trong quý II/2026 là xây dựng Đề án thiết lập và vận hành Quỹ đầu tư quốc gia trên cơ sở cơ cấu lại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC).

Đồng thời, tập trung rà soát các dự án đầu tư, đặc biệt là dự án trọng điểm, dự án quy mô lớn đã khởi công trong năm 2025; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả.

Đối với các dự án chậm tiến độ, kéo dài, cần đánh giá rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm cụ thể; xây dựng phương án xử lý dứt điểm, kiên quyết khắc phục tình trạng dàn trải, kém hiệu quả, gây thất thoát, lãng phí vốn nhà nước. Quá trình thực hiện đầu tư các dự án cần phải nghiên cứu, phân tích kỹ lưỡng, đánh giá được hiệu quả đầu tư và phải hạch toán, xác định được hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội của từng dự án đầu tư, Cục trưởng Vũ Hồng Phương nêu rõ.