Xuất khẩu tăng tốc, nhờ công nghiệp chế biến

Theo số liệu thống kê sơ bộ của Cục Hải quan, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 4 tháng đầu năm 2026 đạt 345,68 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 68,47 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng khi duy trì tốc độ tăng trưởng cao, phản ánh xu hướng phục hồi rõ nét của khu vực sản xuất.

Biểu đồ: Trị giá xuất khẩu của các nhóm hàng lớn nhất kỳ 1 tháng 4 năm 2026 và kỳ 2 tháng 4 năm 2026. Nguồn: CHQ

Cụ thể, tổng trị giá xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD, tăng 20,1%, tương ứng tăng 28,26 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Theo ghi nhận của cơ quan Hải quan, mức tăng này cho thấy hoạt động sản xuất trong nước đang dần lấy lại đà tăng trưởng, đặc biệt ở các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo – trụ cột của xuất khẩu Việt Nam.

Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ các nhóm hàng công nghệ cao. Trong đó, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, điện thoại và linh kiện, máy móc thiết bị tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn và duy trì đà tăng ổn định. Đây là các ngành có mức độ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đáng chú ý, các ngành hàng truyền thống như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi đơn hàng phục hồi, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu. Bên cạnh đó, sự gia tăng mạnh của nhóm sắt thép cho thấy nhu cầu vật liệu cơ bản trên thị trường quốc tế đang cải thiện.

Xét theo khu vực doanh nghiệp, khối FDI tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong tăng trưởng xuất khẩu. Trong 4 tháng đầu năm, trị giá xuất khẩu của khu vực này đạt 133,57 tỷ USD, tăng 25,4%, chiếm tới 79% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Điều này phản ánh rõ vai trò trung tâm của khu vực FDI trong chuỗi sản xuất – xuất khẩu của Việt Nam.

Tuy nhiên, theo phân tích từ dữ liệu Hải quan, tăng trưởng xuất khẩu dù tích cực nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước tăng chậm hơn, cho thấy dư địa nâng cao năng lực nội tại vẫn còn lớn.

Nhập khẩu tăng mạnh theo nhu cầu đầu vào

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hóa trong 4 tháng đầu năm 2026 tăng mạnh hơn xuất khẩu, là nguyên nhân chính khiến cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu.

Biểu đồ: Trị giá nhập khẩu của các nhóm hàng lớn nhất kỳ 1 tháng 4 năm 2026 so với kỳ 2 tháng 4 năm 2026. Nguồn: CHQ

Cụ thể, tổng trị giá nhập khẩu đạt 176,66 tỷ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 40,21 tỷ USD. Theo ghi nhận của cơ quan Hải quan, mức tăng này phản ánh nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất đang gia tăng trong bối cảnh nền kinh tế phục hồi.

Đáng chú ý, cơ cấu nhập khẩu cho thấy sự tập trung lớn vào các nhóm hàng đầu vào sản xuất như máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên nhiên vật liệu. Điều này cho thấy khu vực sản xuất, đặc biệt là khối doanh nghiệp FDI, đang mở rộng hoạt động, kéo theo nhu cầu nhập khẩu tăng cao.

Số liệu cũng cho thấy, nhập khẩu của khu vực FDI đạt 125,56 tỷ USD trong 4 tháng, tăng 32,4%, chiếm 71,1% tổng trị giá nhập khẩu cả nước. Diễn biến này tiếp tục khẳng định vai trò chi phối của khu vực FDI trong chuỗi cung ứng sản xuất và xuất khẩu.

Một điểm đáng lưu ý là nhập khẩu tăng mạnh không chỉ đến từ yếu tố giá mà còn phản ánh nhu cầu thực về lượng, đặc biệt ở các nhóm nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp và nông nghiệp. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy nền kinh tế đang trong chu kỳ mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, hệ quả là cán cân thương mại hàng hóa trong 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận thâm hụt 7,65 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước vẫn thặng dư 4,32 tỷ USD. Điều này cho thấy áp lực nhập siêu đang gia tăng trong ngắn hạn.

Dù vậy, theo số liệu của Cục Hải quan, riêng trong nửa cuối tháng 4/2026, cán cân thương mại đã tạm thời đảo chiều sang thặng dư 87,7 triệu USD nhờ xuất khẩu tăng mạnh trong khi nhập khẩu điều chỉnh giảm. Diễn biến này mang tính chu kỳ của hoạt động thương mại theo từng thời điểm./.