Những giá trị vượt xa bảng cân đối tài chính

Nhìn lại hành trình phát triển của DATC, đặc biệt là quá trình tái cơ cấu ngành hàng hải Việt Nam hơn một thập kỷ qua, có thể thấy đây không phải nhiệm vụ mới, mà là sự khẳng định ở cấp cao nhất cho một hướng đi đã được kiểm chứng.

Hơn một thập kỷ trước, cuộc suy thoái vận tải biển toàn cầu giai đoạn 2008 – 2015 khiến nhiều doanh nghiệp trong ngành hàng hải Việt Nam chìm trong thua lỗ, nợ nần chồng chất, đứng trước nguy cơ phá sản hàng loạt.

Trong bối cảnh đó, năm 2014, DATC được giao tham gia xử lý nợ gắn với tái cơ cấu Vinalines – nay là VIMC - và các đơn vị thành viên. Sự khác biệt cốt lõi của DATC so với các công ty mua bán nợ tư nhân là không thuần túy xử lý mua bán nợ đơn thuần, vì mục tiêu lợi nhuận trước mắt. DATC lựa chọn cách tiếp cận kép: vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị theo chỉ đạo của Chính phủ, vừa xử lý trên nguyên tắc thị trường thông qua đàm phán với các tổ chức tín dụng.

Những giá trị đạt được từ quá trình tái cơ cấu vượt xa khỏi những con số trong bảng cân đối kế toán khi đã hồi phục cả một ngành kinh tế, bảo toàn hàng nghìn việc làm...

Bằng cách tiếp cận linh hoạt, DATC đã xử lý trên 11.000 tỷ đồng công nợ tồn đọng, không chỉ cứu doanh nghiệp khỏi bờ vực phá sản mà còn trực tiếp tạo ra khoản chênh lệch hơn 2.567 tỷ đồng để tăng vốn nhà nước.

Tại các doanh nghiệp thành viên, DATC cũng ghi dấu ấn đậm nét. Đơn cử, năm 2016, VOSCO gánh lỗ lũy kế hơn 800 tỷ đồng do vay ngân hàng đầu tư đội tàu ở vùng đỉnh giá. Trong giai đoạn 2017-2022, DATC đã mua và xử lý tổng dư nợ 1.635 tỷ đồng, giúp VOSCO được giảm trừ nghĩa vụ trả nợ lên đến 427 tỷ đồng để bù đắp tổn thất vốn. Nhờ đó, VOSCO đã thanh toán dứt điểm khoản vay tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam, khôi phục uy tín tài chính

Tại Vitranschart, năm 2018, nợ phải trả gấp đôi tổng tài sản, vốn chủ sở hữu âm 1.156 tỷ đồng. DATC đã lần lượt mua và xử lý 6 khoản nợ (giá trị sổ sách 2.316 tỷ đồng) thông qua ba mũi nhọn: điều chỉnh kỳ hạn trả nợ theo dòng tiền thực tế; chuyển hóa 100 tỷ đồng nợ thành vốn góp; và giảm trừ nghĩa vụ nợ lên tới 1.700 tỷ đồng.

Đến nay, những nỗ lực này đã kết tinh thành “trái ngọt”. VIMC từ bờ vực phá sản nay đã xóa sạch lỗ lũy kế, vốn hóa vượt 100.000 tỷ đồng, báo lãi Quý I/2026 đạt 830,6 tỷ đồng (tăng 198%) và trở thành nhà đầu tư chiến lược cho siêu Cảng Cần Giờ. VOSCO lột xác thành doanh nghiệp đang đầu tư 414 triệu USD đóng 10 tàu mới, thu về 709 tỷ đồng doanh thu chỉ trong Quý I/2026.

Những giá trị đạt được từ quá trình tái cơ cấu này còn vượt xa khỏi những con số trong bảng cân đối kế toán khi đã hồi phục cả một ngành kinh tế, bảo toàn hàng nghìn việc làm và góp phần đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia.

Thành công trong lĩnh vực hàng hải không phải là một hiện tượng đơn lẻ mà là kết quả của một hệ thống năng lực nội tại vững chắc. Trong giai đoạn 2021-2025, bất chấp những khó khăn của thị trường, DATC đã tham gia hỗ trợ tái cơ cấu tài chính cho 48 doanh nghiệp, xử lý khối nợ khổng lồ đạt 31.903 tỷ đồng.

Đặc biệt, năm 2025 ghi nhận những kỷ lục kinh doanh xuất sắc của DATC. Công ty đã đạt doanh số mua nợ 3.422,7 tỷ đồng (bằng 129,4% bình quân 5 năm), doanh thu đạt 2.466,8 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế vươn lên 325 tỷ đồng (vượt 14% kế hoạch Bộ giao).

Cần khoản đầu tư chiến lược cho sức khoẻ hệ thống tài chính

Tuy vậy, sau hàng chục năm phát triển với bề dày kinh nghiệm vững vàng, DATC hiện đang đứng trước nghịch lý: quy mô và vị thế chưa tương xứng với sứ mệnh được giao phó. Nếu ví DATC như đội ngũ bác sĩ chuyên khoa cứu chữa những doanh nghiệp “thập tử nhất sinh”, thì vấn đề là quy mô "phòng khám”, “trang thiết bị y tế” hiện tại đã không còn tương xứng.

Một trong những bất cập lớn nhất là mức vốn điều lệ của DATC hiện chỉ khoảng 6.000 tỷ đồng, trong khi quy mô thị trường nợ xấu lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Nguồn vốn hạn chế khiến công ty bị giới hạn, thậm chí phải bỏ lỡ nhiều phương án xử lý nợ quy mô lớn có ý nghĩa quan trọng với nền kinh tế.

Việc nâng cấp toàn diện quy mô, cơ chế và năng lực cho DATC chính là bước đi tiên quyết để nhân rộng những kỳ tích như VIMC hay VOSCO, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển doanh nghiệp mà Nghị quyết 79-NQ/TW đã đề ra

Bên cạnh đó, cơ sở pháp lý cao nhất cho hoạt động của DATC là Nghị định số 129/2020/NĐ-CP nay đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là cơ chế thu giữ tài sản bảo đảm, cơ chế thoái vốn đặc thù hay việc xử lý các khoản nợ có nguồn gốc từ Chính phủ.

Do đó, việc nâng tầm DATC lúc này có thể coi là một khoản đầu tư chiến lược cho sức khỏe của hệ thống tài chính quốc gia. Việc nâng cấp toàn diện quy mô, cơ chế và năng lực cho DATC chính là bước đi tiên quyết để nhân rộng những kỳ tích như VIMC hay VOSCO, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển doanh nghiệp mà Nghị quyết 79-NQ/TW đã đề ra. Khi được trang bị đủ nguồn lực, công cụ và hành lang pháp lý, DATC mới có thể tối ưu hóa sức mạnh chuyển đổi số, áp dụng công nghệ AI vào quản trị và xử lý nợ, tiếp tục sứ mệnh khơi thông dòng chảy tài chính, hồi sinh các doanh nghiệp nhà nước yếu kém.

Nhìn sâu hơn từ thực tiễn nhiều năm qua, đặc biệt từ câu chuyện tái cơ cấu ngành hàng hải Việt Nam, có thể thấy đây là một vấn đề chiến lược: muốn có những doanh nghiệp nhà nước đủ sức cạnh tranh trong khu vực, phải có những định chế đủ năng lực cứu doanh nghiệp khỏi vòng xoáy suy kiệt tài chính và đưa họ trở lại quỹ đạo tăng trưởng. Nói cách khác, nếu doanh nghiệp nhà nước là “đầu tàu”, thì DATC chính là một dạng “xưởng đại tu” của nền kinh tế./.