Dự thảo Nghị định được xây dựng để thay thế Nghị định số 94/2013/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan, nhằm khắc phục những bất cập sau hơn 10 năm thực hiện và đáp ứng những yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới. So với các quy định hiện hành, dự thảo Nghị định có nhiều quy định mới đột phá, tập trung vào việc phân quyền triệt để, hiện đại hóa danh mục dự trữ và đa dạng hóa nguồn lực, qua đó nâng cao tính chủ động của quốc gia trước các tình huống cấp bách.

Dự thảo mở rộng đối tượng được hưởng chế độ phụ cấp thâm niên và phụ cấp ưu đãi nghề, giúp cán bộ ngành dự trữ yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với ngành. Ảnh: Đức Thanh

Cắt giảm thủ tục, tăng tính chủ động

Kế thừa các quy định từ thực tiễn, dự thảo Nghị định đã phân quyền, phân cấp triệt để thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ cho Bộ trưởng Bộ Tài chính và Thủ trưởng các Bộ, cơ quan ngang Bộ quản lý hàng dự trữ quốc gia.

Cụ thể, theo dự thảo Nghị định, giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định kế hoạch hàng dự trữ quốc gia hằng năm và phân cấp quyết định việc nhập, xuất hàng dự trữ quốc gia cho các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ. Bên cạnh đó, thẩm quyền xử lý hàng dự trữ quốc gia hao hụt cũng được nâng lên, cho phép các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan quản lý dự trữ quốc gia được quyết định giảm vốn đối với lượng hàng xử lý một lần có giá trị thiệt hại dưới 1 tỷ đồng (quy định cũ là dưới 300 triệu đồng).

Việc phân cấp này giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và linh hoạt, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan quản lý. Nhờ đó, quy trình nhập, xuất hàng sẽ diễn ra kịp thời hơn, bảo đảm đáp ứng nhanh chóng các tình huống đột xuất, cấp bách như thiên tai, dịch bệnh hay các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Một thay đổi khác là Danh mục hàng dự trữ. Quy định hiện hành bộc lộ bất cập khi một số mặt hàng đã được phân công nhưng hơn 10 năm không đưa vào dự trữ (như ray, dầm cầu đường sắt của Bộ Xây dựng), trong khi những lĩnh vực quan trọng mới lại thiếu vắng.

Tại lần sửa đổi này, để phù hợp thực tiễn, dự thảo Nghị định không quy định tiếp tục giao Bộ Xây dựng quản lý hàng dự trữ quốc gia. Thay vào đó, lần đầu tiên Bộ Khoa học và Công nghệ được phân công quản lý các danh mục mang tính chiến lược trong kỷ nguyên số như: chip bán dẫn, sản phẩm công nghệ y - sinh học tiên tiến, sản phẩm công nghệ năng lượng, vật liệu tiên tiến và sản phẩm an ninh mạng. Ngoài ra, bổ sung danh mục “nhiên liệu” cho Bộ Công an để phục vụ phương tiện đặc chủng; bổ sung “nhiên liệu và năng lượng” cho Bộ Tài chính.

Sự thay đổi này giúp loại bỏ sự lãng phí ngân sách đối với những mặt hàng không cần thiết. Việc đa dạng hóa danh mục, đặc biệt đưa vào dự trữ các sản phẩm công nghệ cao, an ninh mạng và năng lượng giúp đất nước sẵn sàng ứng phó với rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, bắt kịp xu thế chuyển đổi số và bảo đảm an ninh năng lượng trong mọi tình huống.

Đa dạng hóa nguồn lực cho dự trữ

Để nâng cao tiềm lực dự trữ, nguồn hình thành hàng dự trữ cũng được đa dạng hóa. Nếu như trước đây, nguồn hình thành dự trữ quốc gia chủ yếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, thì dự thảo mới quy định cụ thể việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn lực hợp pháp khác. Các nguồn này bao gồm sự kết hợp nguồn vốn của doanh nghiệp, nguồn hợp pháp của tổ chức và nguồn đóng góp tự nguyện bằng tiền hoặc hàng hóa từ các cá nhân, tổ chức.

Trong đó, dự thảo quy định cụ thể việc tiếp nhận nguồn tự nguyện đóng góp bằng tiền hoặc vật tư, hàng hóa từ tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân. Đồng thời, bổ sung trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc ghi nhận, đánh giá, biểu dương và khen thưởng kịp thời đối với các tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp.

Điều này tạo cơ sở pháp lý minh bạch để huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Qua đó, giúp gia tăng quy mô dự trữ quốc gia, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm các khoản đóng góp được quản lý chặt chẽ, hiệu quả và đúng pháp luật.

Để khuyến khích người làm công tác dự trữ thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện còn nhiều khó khăn, dự thảo mở rộng đối tượng được hưởng chế độ phụ cấp thâm niên và phụ cấp ưu đãi nghề. Cụ thể, bổ sung đối tượng là người làm công tác dự trữ quốc gia tại các Bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh. Đồng thời, điều chỉnh tăng mức phụ cấp ưu đãi nghề cho người trực tiếp làm công tác dự trữ tại Bộ Quốc phòng, Bộ Công an từ 15% lên 25% (bằng với cơ quan quản lý dự trữ quốc gia) và bổ sung mức phụ cấp 15% cho lực lượng tham mưu, quản lý.

Sự quan tâm này giúp cán bộ ngành dự trữ yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với ngành và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các tình huống hiểm nguy, cấp bách. Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định thưởng cho các đơn vị dự trữ quốc gia nếu trong quá trình bảo quản làm mức hao hụt thấp hơn định mức. Mức thưởng tương ứng với 50% phần chênh lệch do giảm giá trị hàng hao hụt dưới định mức. Quy định này tạo động lực cho các tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đổi mới, nâng cao trách nhiệm trong công tác bảo quản, giúp giảm thiểu tối đa hao hụt, bảo vệ tài sản Nhà nước và nâng cao đời sống cho người lao động.

Đẩy mạnh hiện đại hóa công tác quản lý dự trữ, dự thảo đã bổ sung các quy định chi tiết về ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tích hợp cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia.

Có thể thấy, dự thảo Nghị định đã thiết kế một hành lang pháp lý hiện đại, linh hoạt và đồng bộ về dự trữ quốc gia. Khi được ban hành, việc triển khai Nghị định sẽ giúp nâng cao tiềm lực dự trữ quốc gia, không chỉ để ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, mà còn thực hiện mục tiêu tự chủ chiến lược, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và sự phát triển bền vững của đất nước.

Theo kế hoạch, dự thảo Nghị định sẽ được trình Chính phủ thông qua trước tháng 5/2026 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026. Riêng đối với các quy định liên quan đến dự trữ chiến lược có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2027.