Khó khăn mới

Vừa xuất hiện thêm những diễn biến mới tại Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sau khi Bộ Tài chính có công văn số 6457/BTC-PTHT gửi Bộ Xây dựng liên quan đến việc điều chỉnh kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 cho công trình trọng điểm đường sắt có tổng mức đầu tư lên tới 203.231 tỷ đồng này.

Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia, được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15 ngày 19/2/2025.

Phối cảnh ga Hải Dương Nam, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ảnh tư liệu

Theo kế hoạch triển khai Nghị quyết số 187/2025/QH15 ban hành kèm Nghị quyết số 127/NQ-CP ngày 13/5/2025 của Chính phủ, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn Dự án dự kiến thực hiện từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2026. Căn cứ các nghị quyết của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định tiết kiệm 5% chi đầu tư công từ nguồn ngân sách trung ương để bố trí khoảng 15.110,385 tỷ đồng cho công trình này.

Tại công văn số 6457, Bộ Tài chính cho biết đã ghi nhận đề xuất của Bộ Xây dựng về việc điều chỉnh giảm kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 cho Dự án để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh việc Thủ tướng Chính phủ xác định đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công là một trong những động lực quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” trong năm 2026.

“Vì vậy, đề nghị Bộ Xây dựng quyết liệt chỉ đạo triển khai và giải ngân Dự án theo đúng tinh thần chỉ đạo nêu trên; đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, số liệu, nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn và tiến độ thực hiện, bảo đảm hoàn thành đúng mục tiêu, tiến độ tổng thể của Dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt” - Công văn số 6457 do Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương ký nêu rõ.

Trước đó, vào đầu tháng 5/2026, Bộ Xây dựng đã có công văn số 6525/BXD-KHTC gửi Bộ Tài chính đề nghị điều chỉnh kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách Nhà nước năm 2026 cho Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo đề xuất, kế hoạch đầu tư công năm 2026 của Dự án sau điều chỉnh còn khoảng 16.745 tỷ đồng, giảm khoảng hơn 27.553,9 tỷ đồng so với kế hoạch ban đầu. Đây là mức điều chỉnh giảm vốn lớn nhất trong danh mục gần 100 công trình do Bộ Xây dựng quản lý trong năm 2026.

Cần thêm cơ chế đặc thù

Theo ông Nguyễn Danh Huy - Thứ trưởng Bộ Xây dựng, tại thời điểm đề xuất nhu cầu vốn năm 2026, Bộ Xây dựng và các địa phương dự kiến đến tháng 4/2025 sẽ xác định được phạm vi giải phóng mặt bằng (GPMB) để triển khai xây dựng các khu tái định cư từ tháng 12/2025; đồng thời thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho Dự án từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2026.

Trên cơ sở đó, nhu cầu vốn năm 2026 cho công tác bồi thường, GPMB cho Dự án được xác định khoảng 29.199 tỷ đồng trên tổng số 31.313 tỷ đồng.

Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát địa chất dọc hướng tuyến sơ bộ ở bước Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Tư vấn hỗ trợ kỹ thuật của Trung Quốc (Viện 4) phát hiện nhiều đoạn tuyến đi cắt qua hoặc song song với các đới đứt gãy địa chất như đới đứt gãy sông Hồng, sông Lô, sông Chảy nên cần nghiên cứu điều chỉnh hướng tuyến.

Ngoài ra, một số đoạn tuyến và vị trí ga cũng phải điều chỉnh cục bộ để phù hợp với địa hình thực tế, phương án tiếp cận và định hướng phát triển đô thị.

Các điều chỉnh này phải được thống nhất lại với địa phương và các cơ quan liên quan như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, khiến đến đầu tháng 4/2026 mới có thể triển khai cắm cọc GPMB để bàn giao cho địa phương thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

“Vì vậy, nhu cầu vốn năm 2026 của Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng buộc phải giảm xuống cho phù hợp với tình hình thực tế” - lãnh đạo Bộ Xây dựng cho biết.

Tuy nhiên, đây vẫn chưa phải khó khăn duy nhất có thể ảnh hưởng tới mục tiêu khởi công Dự án thành phần 2 - đầu tư xây dựng công trình đường sắt vào cuối năm 2026.

Cụ thể, công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi được Chính phủ Trung Quốc tài trợ bằng nguồn vốn không hoàn lại, do Bộ Thương mại Trung Quốc lựa chọn Tư vấn Viện 4 thực hiện từ tháng 7/2025 với thời gian 12 tháng. Đây được xem là tiến độ rất ngắn đối với một dự án đầu tư công có quy mô và tính chất tương tự.

Tuy nhiên, Báo cáo nghiên cứu khả thi do Viện 4 lập theo tiêu chuẩn và định mức của Trung Quốc, dù chặt chẽ và khoa học, nhưng vẫn có một số nội dung chưa tương thích với yêu cầu theo quy định của Việt Nam, dẫn tới khó khăn trong quá trình trình, thẩm định và phê duyệt Dự án thành phần 2, phát sinh nguy cơ chậm triển khai hạng mục công trình này trên thực địa.

Để đẩy nhanh tiến độ, ngoài việc bổ sung một số cơ chế đặc thù liên quan đến công tác xây dựng, thẩm định và phê duyệt, Bộ Xây dựng đang nghiên cứu phương án tiếp tục tách Dự án thành phần 2 thành một số Dự án thành phần để triển khai song song.

“Trước mắt, kiến nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội cho phép triển khai đầu tư trước đoạn cầu Lạch Huyện và 3 tuyến nhánh vào cảng Lạch Huyện, Đình Vũ, Nam Đồ Sơn, do đây là đoạn tuyến đường đơn, trong khi cầu Lạch Huyện là một trong những hạng mục đường găng quyết định tiến độ toàn Dự án” - lãnh đạo Bộ Xây dựng thông tin.