Ưu tiên huy động vốn địa phương

Phương án bố trí vốn thực hiện công tác giải phóng mặt bằng Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh có thể sẽ phải trải qua thêm ít nhất một vòng tham vấn, lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương liên quan, theo nội dung Công văn số 6143/BTC-KTĐP vừa được Bộ Tài chính gửi Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc.

Theo Bộ Tài chính, kinh phí thực hiện công tác giải phóng mặt bằng đối với các Dự án đường sắt, trong đó có các dự án đầu tư theo phương thức PPP như Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, thuộc trách nhiệm bố trí của ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, hiện cả Luật Đường sắt, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công cùng các quy định pháp luật hiện hành đều chưa quy định cụ thể tỷ lệ phân bổ giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Trong khi đó, Luật Ngân sách nhà nước cho phép các địa phương sử dụng ngân sách cấp mình để hỗ trợ địa phương khác triển khai các công trình trọng điểm, Dự án liên kết vùng, liên kết quốc gia có tính lan tỏa.

Phối cảnh ga Cổ Loa trên tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Ảnh tư liệu

Vì vậy, Bộ Tài chính kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND tỉnh Quảng Ninh - cơ quan đã chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận nhà đầu tư Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với UBND các địa phương liên quan gồm TP. Hà Nội, Bắc Ninh và Hải Phòng để làm rõ, thống nhất khả năng bố trí vốn ngân sách địa phương tham gia thực hiện Dự án.

Đáng chú ý, UBND TP. Hà Nội và UBND tỉnh Quảng Ninh được đề nghị báo cáo HĐND cùng cấp xem xét hỗ trợ một phần ngân sách địa phương cho các địa phương thực hiện công tác giải phóng mặt bằng theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước; đồng thời phấn đấu huy động ở mức cao nhất nguồn vốn ngân sách địa phương tham gia Dự án theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, đầu tư công, vay và trả nợ công giai đoạn 2026 - 2030.

Trước đó, trên cơ sở kiến nghị của UBND TP. Hải Phòng, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng, các cơ quan liên quan cùng UBND TP. Hà Nội và UBND các tỉnh Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh nghiên cứu, đề xuất cơ chế bố trí vốn thực hiện công tác giải phóng mặt bằng Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.

Theo yêu cầu của lãnh đạo Chính phủ, Bộ Tài chính phải báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền trong tháng 4/2026 phương án xử lý phù hợp, bảo đảm đúng quy định pháp luật và phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách nhà nước.

Áp lực tiến độ giải phóng mặt bằng

Tại công văn số 639/UBND-XDCT gửi Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng vào đầu tháng 4/2026, UBND TP. Hải Phòng đã đề nghị cấp có thẩm quyền quan tâm bố trí vốn từ ngân sách Trung ương để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đoạn qua địa bàn thành phố.

Ông Lê Anh Quân - Phó chủ tịch UBND TP. Hải Phòng cho biết, Dự án được UBND tỉnh Quảng Ninh chấp thuận đầu tư, tổng chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước bảo đảm khoảng 10.271 tỷ đồng, chưa bao gồm chi phí di dời, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật và xây dựng các khu tái định cư.

Trong đó, riêng chi phí giải phóng mặt bằng trên địa bàn Hải Phòng khoảng 5.598 tỷ đồng, chiếm xấp xỉ 50% tổng chi phí giải phóng mặt bằng toàn Dự án.

Theo khoản 1, Điều 24 Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 ngày 27/6/2025, các dự án đường sắt đầu tư theo pháp luật về đầu tư và pháp luật PPP được Nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ ngân sách nhà nước đối với đất dành cho đường sắt; việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách thành dự án đầu tư công độc lập. Điều đáng nói là luật lại chưa quy định cụ thể nguồn vốn do ngân sách trung ương hay ngân sách địa phương bảo đảm.

Lãnh đạo UBND TP. Hải Phòng cho biết, trong giai đoạn 2026 - 2030, thành phố đang phải tập trung nguồn lực cho hàng loạt chương trình, Dự án trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ I. Đồng thời, từ năm 2026, Hải Phòng bắt đầu điều tiết 20% tiền sử dụng đất về ngân sách trung ương, tương ứng khoảng 36.200 tỷ đồng trong 5 năm.

Ngoài ra, giai đoạn 2026 - 2030, Hải Phòng còn phải bố trí khoảng 56.078 tỷ đồng cho các Dự án hạ tầng chiến lược quốc gia và triển khai các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị.

“Vì vậy, việc tiếp tục bố trí vốn ngân sách thành phố để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh trên địa bàn Hải Phòng là rất khó khăn” - lãnh đạo UBND TP. Hải Phòng thông tin.

Hiện mới chỉ có UBND tỉnh Quảng Ninh khẳng định sẽ bố trí khoảng 2.760 tỷ đồng cho công tác giải phóng mặt bằng. Trong khi đó, UBND tỉnh Bắc Ninh đề xuất ngân sách trung ương hỗ trợ khoảng 258 tỷ đồng.

Đối với đoạn tuyến đi qua địa bàn TP. Hà Nội, UBND Thành phố đề nghị Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí nguồn vốn ngân sách trung ương để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng. Trường hợp ngân sách trung ương chưa cân đối kịp thời, Thành phố sẽ ứng vốn ngân sách địa phương để triển khai trước.

Được biết, Dự án Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đã khởi công ngày 12/4/2026. Hiện nhà đầu tư đang triển khai khoan khảo sát địa chất tại các khu vực tuyến đi qua thuộc địa bàn các phường Hoàng Quế, Mạo Khê, Yên Tử, Uông Bí, Đông Mai, Hà An và Tuần Châu để phục vụ công tác thiết kế, thi công.

Tính đến ngày 20/4/2026, diện tích giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đạt khoảng 79/273,13 ha, tương đương 28,9%.

“Nếu không sớm xác định được nguồn vốn cho công tác giải phóng mặt bằng, mục tiêu hoàn thành toàn bộ Dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh vào cuối năm 2028 chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng” - đại diện nhà đầu tư cho biết.