Đoàn công tác của Kho bạc Nhà nước (KBNN) do Phó Giám đốc Dương Bá Đức làm Trưởng đoàn vừa có dịp trao đổi, học tập kinh nghiệm với một số cơ quan kiểm toán công và cơ quan tài chính tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha về mô hình kiểm toán nội bộ hiện đại, nhất là việc ứng dụng công nghệ số trong quản trị rủi ro và hoạt động kiểm toán.

Đoàn công tác KBNN chụp ảnh lưu niệm với Lãnh đạo và cán bộ Toà Kiểm toán Bồ Đào Nha (Tcontas) tham gia làm việc cùng đoàn. Ảnh: KBNN

Theo kinh nghiệm từ các quốc gia này, hoạt động kiểm toán nội bộ trong khu vực công hiện không còn dừng ở việc kiểm tra tuân thủ thông thường mà đã chuyển mạnh sang mô hình kiểm toán dựa trên rủi ro, ứng dụng sâu công nghệ số trong toàn bộ quy trình kiểm toán.

Nhiều cơ quan kiểm toán công đã triển khai các nền tảng số hỗ trợ quản lý toàn bộ vòng đời kiểm toán, từ lập kế hoạch, đánh giá rủi ro, thực hiện kiểm toán đến lập báo cáo và theo dõi khuyến nghị sau kiểm toán. Một số đơn vị còn ứng dụng AI và mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để phân tích dữ liệu, đọc báo cáo, nhận diện dấu hiệu bất thường và hỗ trợ kiểm toán viên trong quá trình tác nghiệp.

Đáng chú ý, các mô hình phân tích dự đoán đang được sử dụng để phát hiện sớm sai sót, gian lận hoặc các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tài chính công. Việc ứng dụng công nghệ giúp giảm đáng kể khối lượng công việc thủ công, nâng cao độ chính xác và tăng hiệu quả giám sát chi tiêu công.

Từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để triển khai hiệu quả kiểm toán nội bộ hiện đại, cần xây dựng đồng bộ khung quản trị rủi ro theo mô hình “ba tuyến bảo vệ”, trong đó kiểm toán nội bộ đóng vai trò đánh giá độc lập đối với hiệu quả kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro của hệ thống.

Đối với KBNN, việc phát triển kiểm toán nội bộ gắn với chuyển đổi số được xem là bước đi cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại trong bối cảnh quy mô giao dịch ngân sách ngày càng lớn, yêu cầu công khai, minh bạch ngày càng cao.

Theo định hướng đang được nghiên cứu, KBNN sẽ từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong nhận diện, phân tích và đánh giá rủi ro các hoạt động nghiệp vụ; nghiên cứu khả năng ứng dụng AI, học máy trong các giai đoạn của quy trình kiểm toán nội bộ; đồng thời hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu kết nối xuyên suốt từ khâu lập kế hoạch chi tiêu, đấu thầu, hợp đồng, thuế đến thanh toán và giám sát chi ngân sách.

Cùng với hạ tầng công nghệ, yếu tố con người cũng được đánh giá là điều kiện then chốt. Theo đó, đội ngũ công chức làm công tác kiểm toán nội bộ cần được đào tạo chuyên sâu về quản trị rủi ro, phân tích dữ liệu và ứng dụng công nghệ số để đáp ứng yêu cầu mới.

Việc từng bước hoàn thiện mô hình kiểm toán nội bộ hiện đại không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công mà còn hỗ trợ mục tiêu xây dựng hệ thống KBNN tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo Chiến lược phát triển KBNN đến năm 2030.