Cụ thể, ngày 20/5/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 16491/CHQ-PC hoả tốc gửi các đơn vị thuộc Cục Hải quan về việc triển khai thực hiện Nghị định số 169/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.

Cán bộ hải quan phát hiện xử lý hàng vi phạm tại cửa khẩu tỉnh Lạng Sơn. Ảnh: CTV

Theo công văn, Cục Hải quan yêu cầu thủ trưởng các đơn vị tổ chức nghiên cứu kỹ và triển khai đầy đủ các quy định của Nghị định số 169/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 15/5/2026. Đồng thời, các đơn vị phải công khai, tuyên truyền, phổ biến nội dung nghị định tới người khai hải quan, người nộp thuế và cộng đồng doanh nghiệp để bảo đảm thực hiện đúng quy định.

Nghị định số 169/2026/NĐ-CP được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung của Nghị định số 128/2020/NĐ-CP và Điều 2 Nghị định số 102/2021/NĐ-CP nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa hải quan và phù hợp với các quy định mới của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, quản lý thuế.

Theo cơ quan hải quan, nghị định mới có nhiều điểm sửa đổi theo hướng tăng tính răn đe, minh bạch, khả thi trong xử lý vi phạm; đồng thời tháo gỡ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thời gian qua.

Một trong những điểm đáng chú ý là nghị định bổ sung thêm các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính; đồng thời bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới liên quan đến thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan để phù hợp với các quy định mới tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP.

Nghị định cũng làm rõ khái niệm “tang vật vi phạm hành chính”, trong đó xác định tang vật vi phạm là vật, tiền, hàng hóa liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm và không bao gồm hàng hóa đã khai hải quan đúng quy định. Quy định này được đánh giá sẽ góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn trong quá trình xử lý vi phạm thực tế.

Đáng chú ý, nghị định bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi khai sai mã số, thuế suất, mức thuế đối với hàng hóa đã từng được Bộ Tài chính hoặc cơ quan hải quan hướng dẫn, xác định trước nhằm nâng cao tính răn đe, hạn chế tình trạng tái diễn vi phạm liên quan đến phân loại hàng hóa và áp mã số.

Một điểm mới khác là lần đầu tiên bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác quản lý hải quan theo hướng số hóa, minh bạch và hiệu quả hơn.

Ngoài ra, nghị định cũng bổ sung thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân trong trường hợp kết thúc điều tra nhưng vụ việc chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, cơ quan công an có thể trực tiếp xử phạt vi phạm hành chính mà không cần chuyển hồ sơ sang cơ quan hải quan như trước đây.

Đồng thời với việc bổ sung các quy định mới, nghị định cũng bãi bỏ một số hành vi vi phạm không còn phù hợp hoặc không còn phát sinh trên thực tế nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp với yêu cầu quản lý hiện nay.