Chuyên sâu hóa thủ tục hải quan, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn khẳng định, mô hình thông quan tập trung được xây dựng với mục tiêu đẩy mạnh chuyên môn hóa, chuyên sâu hóa các quy trình nghiệp vụ hải quan, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ nhằm giảm thời gian xử lý, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Âu Anh Tuấn, điểm khác biệt lớn nhất của mô hình này là thay vì doanh nghiệp phải làm việc với nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu như trước, toàn bộ công tác tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ sẽ được tập trung tại một đầu mối duy nhất là Đội Thông quan. Các đơn vị hải quan cửa khẩu sẽ tập trung thực hiện nhiệm vụ kiểm tra thực tế hàng hóa, giám sát hải quan và thủ tục giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan. Qua đó, việc thực hiện thủ tục hải quan sẽ được thống nhất giữa các đơn vị, giảm thời gian xử lý, tiết kiệm chi phí đi lại cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý.

Hải quan khu vực III sẵn sàng vận hành mô hình thông quan tập trung kể từ 1/6/2026. Ảnh: CTV

Cục Hải quan cũng khẳng định, việc triển khai mô hình thông quan tập trung được xem là bước cải cách lớn tiếp theo của ngành Hải quan sau hơn một thập niên vận hành hệ thống VNACCS/VCIS. Từ năm 2014 đến nay, hệ thống thông quan điện tử này đã được triển khai đồng bộ tại 100% đơn vị hải quan trên toàn quốc, phục vụ hơn 99,65% doanh nghiệp xuất nhập khẩu và xử lý khoảng 99% tờ khai điện tử với hiệu suất vận hành ổn định 24/7.

Hệ thống VNACCS/VCIS không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hải quan mà còn tạo nền tảng để ngành Hải quan đẩy mạnh cải cách hành chính, hiện đại hóa quản lý nhà nước và kết nối Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN. Qua đó, thời gian thông quan hàng hóa được rút ngắn đáng kể, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp giảm mạnh, môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế phát triển nhanh với quy mô ngày càng lớn, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số tiếp tục đặt ra cấp thiết đối với ngành Hải quan. Đặc biệt, việc thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, cùng yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị đòi hỏi ngành Hải quan phải tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, chuyên sâu và minh bạch hơn.

Trên cơ sở đó, từ tháng 9/2025, Cục Hải quan đã triển khai xây dựng Đề án thông quan tập trung, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình “Centralized Clearance” của Liên minh châu Âu (EU).

Sau quá trình hoàn thiện cơ sở pháp lý và đánh giá các điều kiện triển khai, Cục Hải quan quyết định lựa chọn Chi cục Hải quan khu vực III là đơn vị đầu tiên triển khai thí điểm mô hình này từ ngày 1/6/2026.

Theo mô hình mới, thay vì tiếp nhận và xử lý hồ sơ tại nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu như hiện nay, toàn bộ công tác tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ sẽ được tập trung tại Đội Thông quan nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và thống nhất trong thực thi nghiệp vụ.

Đáng chú ý, mô hình thông quan tập trung được vận hành theo nguyên tắc “xuôi chiều”, tức thủ tục kết thúc ở đơn vị nào thì đơn vị đó chịu trách nhiệm xử lý các công việc phát sinh liên quan. Toàn bộ quy trình được thực hiện theo phương thức phi giấy tờ, hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với công chức hải quan, qua đó tăng tính công khai, minh bạch và giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực, phiền hà.

Cùng với đó, ngành Hải quan cũng chuyển mạnh từ phương thức “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng cường quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu và kiểm tra sau thông quan nhằm vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Để bảo đảm mô hình vận hành thông suốt, Cục Hải quan đã ban hành kế hoạch triển khai chi tiết, phân công cụ thể cho từng đơn vị nghiệp vụ từ giám sát quản lý, quản lý rủi ro, thuế, pháp chế đến công nghệ thông tin, điều tra chống buôn lậu và kiểm tra sau thông quan.

Trong đó, Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan được giao nhiệm vụ điều chỉnh, cấu hình hệ thống, chuẩn hóa dữ liệu số hóa chứng từ, xây dựng chức năng trao đổi thông tin giữa các đơn vị hải quan và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm hạ tầng kỹ thuật vận hành ổn định.

Đồng thời đó, Cục Hải quan cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan nhằm hoàn thiện cơ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ của Đội Thông quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực III. Đội Thông quan được trao đầy đủ thẩm quyền thực hiện thủ tục hải quan, quản lý thuế, xử lý vi phạm hành chính, áp dụng quản lý rủi ro và triển khai các biện pháp nghiệp vụ theo quy định của pháp luật.

Theo đánh giá của Cục Hải quan, mô hình thông quan tập trung không chỉ là bước cải cách kỹ thuật đơn thuần mà còn là bước chuyển đổi quan trọng trong phương thức quản lý nhà nước về hải quan theo hướng số hóa, tập trung và chuyên sâu hơn.

Hải quan khu vực III sẵn sàng triển khai mô hình mới

Là đơn vị đầu tiên trong toàn ngành triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung, Chi cục Hải quan khu vực III đang khẩn trương hoàn tất mọi điều kiện về tổ chức bộ máy, hạ tầng công nghệ, nhân sự và quy trình nghiệp vụ để bảo đảm vận hành thông suốt từ ngày 1/6/2026.

Chi cục trưởng Trần Mạnh Cường cho biết, đơn vị đã tổ chức Hội nghị gặp gỡ, đối thoại doanh nghiệp năm 2026 với trọng tâm là thông tin, hướng dẫn và chuẩn bị triển khai mô hình thông quan tập trung. Việc triển khai mô hình thông quan tập trung giúp đơn vị thực hiện hiệu quả công cuộc cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu thông quan hàng hóa của doanh nghiệp, trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu gia tăng mạnh mẽ trên địa bàn.

Về công tác chuẩn bị triển khai thông quan tập trung, Phó Chi cục trưởng Trương Bình An cho biết, đơn vị đã hoàn tất công tác chuẩn bị về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và bố trí 89 công chức thực hiện nhiệm vụ tại Đội Thông quan. Đồng thời, quy trình nghiệp vụ đã được ban hành, các chương trình tập huấn chuyên sâu cũng được triển khai cho hàng nghìn lượt công chức và đại diện doanh nghiệp. Mọi hồ sơ hải quan sẽ được quy về một đầu mối duy nhất tiếp nhận và xử lý là Đội Thông quan đặt tại số 1328 Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Theo đánh giá của Chi cục Hải quan khu vực III, việc triển khai mô hình mới kết hợp với số hóa hồ sơ chứng từ sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn từ 30% đến 50% thời gian thông quan, giảm đáng kể chi phí logistics và chi phí đi lại.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hải Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) đánh giá cao nỗ lực cải cách của cơ quan Hải quan thời gian qua, đặc biệt trong điện tử hóa thủ tục, số hóa hồ sơ và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp. Ông Hải Minh kỳ vọng, nếu triển khai hiệu quả, mô hình thông quan tập trung sẽ thiết thực giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Đồng thuận với đánh giá nêu trên, ông Vũ Ngọc Lâm - Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hải Phòng cho rằng, nếu mô hình thông quan tập trung được triển khai thành công tại Hải Phòng, đây sẽ là cú hích lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu và logistics của Việt Nam trong bối cảnh doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều rào cản thương mại và áp lực chi phí.