Tại Diễn đàn Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Từ năng lực công nghệ đến giá trị thương hiệu và lợi thế cạnh tranh quốc gia”, một trong những nội dung được các diễn giả phân tích là khoảng cách giữa quy mô sản xuất, xuất khẩu và phần giá trị doanh nghiệp thực sự giữ lại. Một doanh nghiệp có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, xuất khẩu với doanh số lớn, nhưng nếu chủ yếu đảm nhận khâu gia công, lắp ráp, phụ thuộc công nghệ hoặc thương hiệu của đối tác, thì phần giá trị giữ lại vẫn hạn chế.
 |
| TS. Trần Lê Hồng - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Hải Anh |
Theo bà Hà Kiều Oanh- Phó Trưởng phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công thương, trong bối cảnh hội nhập, niềm tin và năng lực cung ứng ngày càng quan trọng hơn độ nhận diện đơn thuần. Thương hiệu không thể tách rời khả năng tạo ra giá trị và đổi mới liên tục.
“Thương hiệu quốc gia chỉ thực sự trở thành nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh khi được xây dựng trên năng lực thực chất của doanh nghiệp và được chuyển hóa thành niềm tin của thị trường” - bà Hà Kiều Oanh nhấn mạnh.
Với doanh nghiệp Việt, điều này đặt ra yêu cầu chuyển cách tiếp cận thương hiệu từ hoạt động marketing đơn thuần sang một phần của chiến lược kinh doanh. Thương hiệu phải được hình thành từ chất lượng sản phẩm, năng lực công nghệ, khả năng đổi mới và mức độ đáp ứng ổn định nhu cầu thị trường.
Phân tích mối quan hệ này, TS. Trần Lê Hồng - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, đổi mới sáng tạo tạo cơ sở tích lũy năng lực công nghệ; năng lực công nghệ tạo ra chất lượng ổn định và khác biệt có thể kiểm chứng; từ đó hình thành giá trị thương hiệu. Khi thương hiệu đủ mạnh, doanh nghiệp có khả năng nâng biên lợi nhuận, tăng quyền định giá và có thêm nguồn lực tái đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Ngược lại, doanh nghiệp có công nghệ nhưng thương hiệu yếu có thể rơi vào “bẫy nhà cung cấp ẩn danh” - tạo ra giá trị lớn nhưng phụ thuộc vào một số khách hàng hoặc đối tác.
Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt với doanh nghiệp Việt khi khu vực FDI đang giữ vai trò lớn trong hoạt động xuất khẩu.
Các con số về xuất khẩu điện tử, máy tính, điện thoại và linh kiện cũng cho thấy năng lực sản xuất của Việt Nam đã được nâng lên đáng kể. Tuy nhiên, thách thức tiếp theo là làm thế nào để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào các khâu thiết kế, công nghệ, R&D, sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu.
Theo TS. Trần Lê Hồng, thực tiễn chuỗi giá trị cà phê và điện tử cho thấy, phần giá trị lớn không nhất thiết nằm ở khâu sản xuất ban đầu. Với cà phê, thương hiệu, chế biến và phân phối có thể tạo ra khoảng cách rất lớn về giá trị giữa người sản xuất và sản phẩm cuối cùng. Trong ngành điện tử, thiết kế, công nghệ, thương hiệu và hệ thống phân phối cũng quyết định đáng kể phần giá trị được giữ lại.
Từ đó, bài toán của doanh nghiệp Việt không chỉ là “làm ra sản phẩm”, mà phải tiến tới “làm chủ những yếu tố quyết định giá trị của sản phẩm”.
Để làm được điều này, doanh nghiệp cần tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nâng năng lực hấp thụ công nghệ, hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ và chủ động hơn trong quản trị tài sản trí tuệ. Cùng với đó là xây dựng thương hiệu đủ mạnh để kết nối trực tiếp với người tiêu dùng và thị trường thay vì chỉ xuất hiện ở phía sau chuỗi cung ứng.
Đại diện Cục Sở hữu trí tuệ dẫn số liệu Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025, trong đó Việt Nam xếp thứ 44. Mức đầu tư cho R&D hiện được nêu khoảng 0,5% GDP, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 2% GDP. Khoảng cách này cho thấy dư địa để doanh nghiệp và khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào hoạt động đổi mới sáng tạo còn rất lớn.
Đáng chú ý, sự phát triển của AI, dữ liệu lớn và chuyển đổi số đang làm thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng và quản trị thương hiệu. Công nghệ không chỉ giúp tối ưu sản xuất, mà còn cho phép doanh nghiệp hiểu khách hàng, cá nhân hóa sản phẩm, quản trị trải nghiệm và mở rộng thị trường với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ tạo ra lợi thế khi được chuyển hóa thành năng lực nội tại. Đây cũng là lý do các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu tăng năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, thay vì chỉ trông chờ vào việc tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài.
Ở cấp độ rộng hơn, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt nâng được năng lực công nghệ và thương hiệu, lợi thế cạnh tranh quốc gia cũng được củng cố. Giá trị gia tăng nội địa cao hơn, sản phẩm xuất khẩu phức tạp hơn và doanh nghiệp có khả năng tham gia những khâu có giá trị lớn hơn trong chuỗi cung ứng.
Bên cạnh thương hiệu doanh nghiệp, diễn đàn cũng mở rộng câu chuyện tới thương hiệu điểm đến. TS. Vũ Hương Giang - Khoa Du lịch, Trường Đại học Mở Hà Nội cho rằng, bản sắc địa phương chỉ thực sự trở thành lợi thế khi được chuyển hóa thành những trải nghiệm khác biệt và có khả năng tạo giá trị kinh tế. Cách tiếp cận này cũng có thể gợi mở cho doanh nghiệp: tài sản thương hiệu không nằm ở một logo hay một chiến dịch truyền thông, mà được tích lũy qua từng điểm chạm với khách hàng và qua năng lực tạo ra trải nghiệm nhất quán.
| Các chuyên gia kinh tế tại diễn đàn cho rằng, bài toán đặt ra với doanh nghiệp Việt ngày càng rõ: muốn cạnh tranh bằng giá trị thay vì bằng chi phí, doanh nghiệp phải đồng thời nâng năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và sức mạnh thương hiệu. Đây cũng là con đường để chuyển từ vị trí gia công, cung ứng sang chủ động tạo lập và giữ lại giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. |
