PV: Trong bối cảnh địa chính trị và thương mại thế giới đang đặt ra nhiều thách thức, theo ông, các chính sách gia hạn, giảm thuế thời gian qua đã phát huy hiệu quả ra sao trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế?

TS. Tô Hoài Nam

TS. Tô Hoài Nam: Hiệu quả của chính sách gia hạn, giảm thuế thời gian qua đặt trong bối cảnh kinh tế thế giới đang biến động mạnh, đặc biệt, có thời điểm chuỗi cung ứng bị đứt gãy, suy giảm cầu tiêu dùng và chi phí tài chính gia tăng… Tôi cho rằng, các chính sách gia hạn, giảm thuế và tiền thuê đất đã phát huy tác dụng rõ rệt. Các chính sách này đã góp phần trực tiếp cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp. Đây cũng là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh trong điều kiện kinh tế khó khăn.

Trong đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực dệt may, da giày và một số doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp đã phản ánh, khi được gia hạn thuế, họ có thêm thời gian để xoay vòng vốn, trả lương cho người lao động thay vì phải vay ngân hàng với lãi suất cao.

Cùng với đó, việc giảm 2% thuế giá trị gia tăng và giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu đã giúp giảm giá đầu vào sản xuất, kinh doanh, từ đó, doanh nghiệp hạ giá thành sản phẩm đầu ra cho thị trường, thúc đẩy cả cung lẫn cầu, tạo đà cho nền kinh tế phục hồi và tăng trưởng.

Tuy nhiên, bối cảnh địa chính trị và thương mại thế giới đang đặt ra nhiều thách thức, để tiếp tục hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp và nền kinh tế, cần phải chuyển từ tư duy hỗ trợ tình thế sang hỗ trợ phục hồi có điều kiện, để gắn với năng lực thực thi của doanh nghiệp. Vì vậy, các chính sách thuế hỗ trợ cần có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, tập trung hỗ trợ những lĩnh vực, ngành tạo động lực phục hồi trong trung và dài hạn.

PV: Ông đánh giá thế nào về chính sách thuế mới trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển?

TS. Tô Hoài Nam: Tôi cho rằng, các chính sách thuế mới vừa sửa đổi, bổ sung và ban hành gần đây đã có bước tiến theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp giảm chi phí tuân thủ.

Cụ thể, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi năm 2025, thay vì chỉ có một mức thuế suất phổ thông 20% áp dụng cho phần lớn doanh nghiệp như trước đây, thì hiện tại, có 3 mức thuế suất phổ thông được áp dụng. Mức thuế suất 15% áp dụng cho doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng, giúp các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ giảm được chi phí thuế, giữ lại nhiều nguồn vốn lưu động hơn, đồng thời, hỗ trợ tính thanh khoản và thực hiện tái đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh, đảm bảo sự hoạt động ổn định trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao và nguồn vốn còn hạn chế.

Mức thuế suất 17% áp dụng cho doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực tài chính để duy trì hoạt động, thực hiện các kế hoạch đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh. Đối với doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp, thì việc được áp dụng mức thuế suất 17% có thể có giới hạn nhất định, nhưng quy định này vẫn mang lại những hỗ trợ cần thiết trong bối cảnh chi phí kinh doanh và áp lực cạnh tranh ngày càng cao.

Ngoài ra, luật cũng có những quy định cụ thể về các trường hợp được áp dụng mức thuế suất ưu đãi và miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp theo ngành, nghề và địa bàn được ưu đãi thuế. Các ngành nghề ưu đãi thuế tập trung vào những hoạt động như ứng dụng công nghệ cao; ươm tạo công nghệ cao; sản xuất sản phẩm phần mềm, sản phẩm an toàn thông tin mạng, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ… Việc áp dụng các ưu đãi thuế này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng dòng tiền tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô, tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

Đồng thời, thuế thu nhập cá nhân cũng quy định miễn cho người có thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn, mua cổ phần vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Chuyên gia, nhà khoa học tại trung tâm nghiên cứu phát triển, startup, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 2 năm đầu, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo với khoản thu từ tiền lương, tiền công…

Cơ quan thuế hướng dẫn hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp tự khai, tự nộp từ năm 2026. Ảnh: Đức Thanh

PV: Ông có khuyến nghị gì để chính sách thuế thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 theo đúng mục tiêu đề ra?

TS. Tô Hoài Nam: Để chính sách thuế trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026 - 2030, theo tôi, cần xác định chính sách thuế là công cụ quan trọng trong thời điểm hiện nay đối với cộng đồng doanh nghiệp, do vậy, cần chú trọng tính thực thi, đo lường được kết quả cụ thể của chính sách. Để làm được điều đó, trước hết phải chuyển từ ưu đãi diện rộng sang ưu đãi có điều kiện, như chính sách thuế gắn với ưu tiên doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, tham gia chuỗi giá trị và chuyển đổi số.

Hai là, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính theo hướng hậu kiểm. Xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế, hải quan và ngân hàng để giảm các yêu cầu về hồ sơ giấy. Theo đó, những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt trong 3 năm liên tiếp, có thể được xếp hạng rủi ro thấp và áp dụng thủ tục nhanh gọn để khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ tốt các quy định.

Ba là, việc mở rộng cơ sở thuế và đảm bảo tính công bằng trong hệ thống thuế là yêu cầu cấp thiết. Một hệ thống thuế hiệu quả không thể tồn tại nếu vẫn còn tình trạng ưu đãi tràn lan, thất thu thuế hay chuyển giá. Do đó, cần tăng cường quản lý khu vực kinh tế phi chính thức thông qua chuyển đổi số, đồng thời siết chặt kiểm soát đối với các hành vi gian lận thuế, đặc biệt là trong khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Khi môi trường thuế trở nên minh bạch và công bằng hơn, các doanh nghiệp sẽ có động lực phát triển lành mạnh, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Bốn là, chính sách thuế cần hỗ trợ mạnh mẽ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Việc áp dụng mức thuế suất phù hợp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo điều kiện thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới sẽ giúp các doanh nghiệp này phát triển, từ đó tạo thêm việc làm và thúc đẩy tiêu dùng trong nước. Đây chính là nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế.

Cuối cùng, việc đẩy mạnh số hóa và minh bạch hóa hệ thống thuế là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mà còn hạn chế thất thu ngân sách và tăng cường niềm tin của người dân. Khi người nộp thuế cảm nhận rõ ràng giá trị mà họ nhận được từ việc đóng thuế, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố, tạo nền tảng cho việc thực thi chính sách một cách hiệu quả.

PV: Xin cảm ơn ông!