Ông Ngô Xuân Nam

PV: Thưa ông, Nghị định số 280 của GACC đang được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. Ông có thể cho biết những điểm mới đáng chú ý nhất của nghị định này?

Ông Ngô Xuân Nam: Nghị định số 280 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh số 248 trước đây. Có thể nói, đây là quy định tác động trực tiếp tới toàn bộ doanh nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm xuất khẩu vào Trung Quốc.

Có một số nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Thứ nhất, Trung Quốc áp dụng cơ chế đăng ký linh hoạt theo mức độ rủi ro của sản phẩm và hệ thống an toàn thực phẩm của quốc gia xuất khẩu.

Thứ hai, nhiều nhóm sản phẩm như thủy sản, sữa, tổ yến, mật ong… bắt buộc phải có thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền khi đăng ký.

Thứ ba là cơ chế đăng ký theo danh sách doanh nghiệp nếu hệ thống quản lý an toàn thực phẩm quốc gia được Trung Quốc công nhận.

Thứ tư, doanh nghiệp phải đăng ký lại mã GACC nếu thay đổi địa điểm sản xuất, người đại diện pháp luật hoặc mã số đăng ký do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Thứ năm là cơ chế tự động gia hạn mã số đăng ký thêm 5 năm đối với đa số sản phẩm, trừ nhóm thịt và tổ yến. Quy định mới giúp giảm đáng kể áp lực thủ tục cho doanh nghiệp. Trước đây, nhiều doanh nghiệp quên gia hạn mã số, dẫn tới bị hủy mã và không được phép xuất khẩu. Với cơ chế mới, nguy cơ này sẽ được hạn chế đáng kể.

Thứ sáu, Nghị định số 280 cũng quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong giám sát doanh nghiệp và bổ sung quy định riêng đối với kho lạnh, cơ sở sản xuất sơ cấp. Đối với Việt Nam, căn cứ Nghị định số 15/2018/NĐ-CP và chức năng, nhiệm vụ của các cục chuyên ngành, các cơ quan thẩm quyền, cụ thể là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật quản lý sản phẩm có nguồn gốc thực vật; Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường quản lý sản phẩm thủy sản; Cục Chăn nuôi và Thú y quản lý sản phẩm động vật như tổ yến…, Cục An toàn thực phẩm quản lý thực phẩm chức năng, phụ gia thực phẩm…, Bộ Công thương sẽ quản lý nước ép trái cây đóng hộp, bột ngũ cốc, tinh bột sắn….

Đoàn làm việc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tham quan cơ sở chế biến sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc của Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu. Ảnh: Nam Khánh

PV: Nhiều doanh nghiệp lo ngại quy định mới sẽ làm gián đoạn xuất khẩu. Quan điểm của ông thế nào?

Ông Ngô Xuân Nam: Nghị định số 280 của GACC không ảnh hưởng đến các doanh nghiệp đã được cấp mã số đăng ký còn hiệu lực đã đăng ký theo Lệnh số 248 trước đây. Các mặt hàng đã có nghị định thư hoặc thỏa thuận riêng như sầu riêng, thanh long, khoai lang, tổ yến… vẫn tiếp tục thực hiện theo quy định.

Thậm chí, một số quy định còn tạo thuận lợi hơn trước, đặc biệt là cơ chế tự động gia hạn đăng ký đối với phần lớn nhóm sản phẩm. Trước đây theo Lệnh số 248, doanh nghiệp phải chủ động nộp hồ sơ xin gia hạn trước khi mã hết hiệu lực. Nếu quên gia hạn, mã sẽ bị thu hồi và không được phép xuất khẩu.

Từ ngày 1/6/2026, phần lớn sản phẩm sẽ được tự động gia hạn, chỉ còn một số nhóm có rủi ro cao như tổ yến và thịt phải thực hiện thủ tục gia hạn.

PV: Theo ông, đâu là những rủi ro doanh nghiệp dễ mắc phải nhất khi thực hiện đăng ký với GACC?

Ông Ngô Xuân Nam: Rủi ro lớn nhất là doanh nghiệp chưa phân biệt rõ sản phẩm thuộc diện tự đăng ký hay phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý phân biệt rõ giữa sản phẩm “đăng ký theo danh sách”, sản phẩm “tự đăng ký nhưng cần thư giới thiệu của cơ quan thẩm quyền” và sản phẩm “tự đăng ký không cần thư giới thiệu của cơ quan thẩm quyền” theo quy định của GACC.

Đối với các sản phẩm đăng ký theo danh sách, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam để cơ quan này tổng hợp, gửi GACC phê duyệt. Đây thường là các mặt hàng đã có nghị định thư hoặc thỏa thuận riêng giữa hai nước, như sầu riêng, thanh long… Ví dụ, mã số vùng trồng sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc là hình thức đăng ký theo danh sách.

Trong khi đó, các sản phẩm không thuộc diện đăng ký theo danh sách sẽ do doanh nghiệp tự thực hiện đăng ký trực tiếp trên hệ thống của GACC.

Hiện Trung Quốc đã công bố 20 nhóm với 2.589 sản phẩm nông nghiệp do doanh nghiệp tự đăng ký nhưng cần thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền.

Ngoài các sản phẩm nêu trên, doanh nghiệp sẽ tự đăng ký trên hệ thống CIFER, miễn là sản phẩm có tên trong danh sách được phép nhập khẩu trên hệ thống CIFER.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp thường chủ quan trong khâu kê khai thông tin. Hệ thống CIFER hoạt động hoàn toàn tự động nên chỉ cần sai lệch một thông tin nhỏ giữa giấy phép kinh doanh, nhãn mác, hồ sơ đăng ký hoặc tờ khai hải quan là có thể bị từ chối thông quan.

Doanh nghiệp cũng cần đặc biệt lưu ý về hiệu lực mã số đăng ký. Với sản phẩm tự đăng ký, mã số phải còn hiệu lực tại thời điểm khai báo nhập khẩu. Nếu mã hết hạn, hàng hóa sẽ không được phép thông quan.

Cụ thể, với các sản phẩm đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền, hàng hóa được sản xuất trong thời gian mã số còn hiệu lực vẫn được phép nhập khẩu vào Trung Quốc, kể cả khi đến thời điểm thông quan mã đã hết hạn nhưng sản phẩm vẫn còn hạn sử dụng.

Ngược lại, đối với các sản phẩm doanh nghiệp tự đăng ký, mã số bắt buộc phải còn hiệu lực tại thời điểm khai báo nhập khẩu. Nếu mã hết hạn, hàng hóa sẽ không được phép nhập khẩu vào Trung Quốc.

PV: Văn phòng SPS Việt Nam đang hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào trong quá trình thích ứng các quy định mới?

Ông Ngô Xuân Nam: Văn phòng SPS Việt Nam đang cập nhật thường xuyên các thông báo SPS của WTO, của GACC cũng như tài liệu hướng dẫn trên website tại địa chỉ: http://www.spsvietnam.gov.vn/.

Ngay khi nhận được thông tin mới từ phía Trung Quốc, chúng tôi sẽ gửi tới các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để chủ động thích ứng.

Chúng tôi cũng khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên theo dõi website của Văn phòng SPS Việt Nam và hệ thống CIFER để cập nhật quy định mới, kiểm tra tình trạng hiệu lực mã số đăng ký và thực hiện đúng quy trình.

Quan trọng nhất, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”. Đây sẽ là điều kiện tiên quyết để nông sản Việt Nam giữ vững thị trường và mở rộng xuất khẩu bền vững trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông!