Đáp ứng tiêu chuẩn SPS - điều kiện bắt buộc để nâng sức cạnh tranh

Ngày 14/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và Nghị định số 280 của Trung Quốc” theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đặc biệt là RCEP, mở ra dư địa lớn cho nông sản, thực phẩm Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là hàng loạt yêu cầu ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu liên quan đến an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao gói và quản lý vùng nguyên liệu.

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu đang chuyển mạnh sang minh bạch hóa và kiểm soát chất lượng theo chuỗi giá trị, việc đáp ứng các tiêu chuẩn SPS không còn là yêu cầu kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để giữ thị trường và nâng cao sức cạnh tranh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cũng nhấn mạnh, việc phối hợp tổ chức hội nghị lần này là vô cùng quan trọng và cần thiết, nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực thi các quy định SPS trong RCEP và các quy định mới của thị trường Trung Quốc.

Đây là cơ hội để các đại biểu cùng trao đổi, chia sẻ những kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp để giải quyết những khó khăn, vướng mắc, hướng tới mục tiêu tiếp tục nâng cao giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng phát biểu tại hội nghị.

Hiệp định RCEP hiện kết nối các nền kinh tế lớn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, gồm ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Việc thực thi hiệu quả các cam kết SPS trong RCEP sẽ giúp mở rộng dư địa xuất khẩu, song cũng buộc doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cấp năng lực tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

Đối với thị trường Trung Quốc - một trong những thị trường tiêu thụ nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam - hệ thống quản lý thực phẩm nhập khẩu đang được siết chặt theo hướng đồng bộ và minh bạch hơn.

Đáng chú ý, ngày 14/10/2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã ban hành Nghị định số 280 về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc. Quy định này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh 248 trước đây.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là thay đổi lớn có tác động trực tiếp tới cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã cũng như các cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam đang xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Các đại biểu kiểm tra cơ sở chế biến sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc.

Không chỉ dừng ở Nghị định số 280, phía Trung Quốc còn liên tục cập nhật thêm nhiều yêu cầu mới liên quan đến đăng ký cơ sở sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, ghi nhãn, bao gói và truy xuất nguồn gốc thông qua Thông báo số 219 ngày 7/11/2025 và Thông báo số 27 ngày 18/3/2026.

Các cơ quan quản lý cảnh báo, nếu doanh nghiệp không chủ động cập nhật quy định mới, hoàn thiện hồ sơ, điều kiện sản xuất và hệ thống kiểm soát chất lượng theo yêu cầu, nguy cơ ùn tắc hoặc gián đoạn xuất khẩu hoàn toàn có thể xảy ra.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyển từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”.

Chủ động chuẩn hóa chuỗi sản xuất

Tại hội nghị, các chuyên gia và cơ quan quản lý đã cập nhật nhiều nội dung mới liên quan đến quy định SPS trong RCEP; Nghị định số 280 và các thông báo mới của GACC; hướng dẫn đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm có nguồn gốc thực vật, động vật và thủy sản xuất khẩu sang Trung Quốc; đồng thời phổ biến quy định về ghi nhãn, bao gói nông sản thực phẩm của nhiều thị trường trong khối RCEP.

Ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam) nhấn mạnh, hội nghị là cơ hội để các địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và hợp tác xã kịp thời cập nhật quy định mới, đồng thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình đăng ký và duy trì điều kiện xuất khẩu.

Ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam phổ biến các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật trong RCEP và Nghị định số 280 của Trung Quốc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp chủ động rà soát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu; tăng cường kiểm soát chất lượng; chuẩn hóa mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc; đồng thời thường xuyên cập nhật các quy định SPS từ thị trường nhập khẩu để nâng cao khả năng thích ứng.

Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, việc đáp ứng hiệu quả các quy định SPS và yêu cầu mới từ thị trường Trung Quốc sẽ góp phần thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam theo hướng an toàn, minh bạch, chất lượng và bền vững hơn.

Các khu vực Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ hiện là vùng sản xuất nông sản trọng điểm của cả nước, cung ứng nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, hồ tiêu, trái cây, sản phẩm chăn nuôi, lâm sản và thực phẩm chế biến. Đây cũng là những địa bàn cần ưu tiên nâng cao năng lực tuân thủ SPS, xây dựng vùng nguyên liệu an toàn và phát triển chuỗi sản xuất bền vững để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường nhập khẩu.