Vốn lớn, giải ngân chậm và yêu cầu siết tiến độ

Năm 2026 được xác định là năm bản lề của giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội mới, với mục tiêu tăng trưởng cao. Trong bối cảnh nhiều động lực truyền thống còn chịu sức ép, đầu tư công tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng để dẫn dắt tăng trưởng.

Quy mô vốn năm nay ở mức rất lớn. Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1 triệu tỷ đồng; nếu tính cả vốn kéo dài và bổ sung từ địa phương, tổng nguồn lực lên tới hơn 1,1 triệu tỷ đồng.

Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã liên tục ban hành công điện, tổ chức các hội nghị chuyên đề, tăng cường kiểm tra hiện trường để thúc đẩy giải ngân. Nhiều bộ, ngành, địa phương yêu cầu lập kế hoạch giải ngân theo tháng, theo quý, gắn chặt trách nhiệm người đứng đầu. Nhưng kết quả chưa như kỳ vọng.

Nguồn: Bộ tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đến hết ngày 30/4/2026, cả nước mới giải ngân khoảng 144.282 tỷ đồng, đạt hơn 14% kế hoạch Thủ tướng giao. Vẫn còn nhiều bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung. Đơn cử như Quảng Trị, năm 2026 được Thủ tướng Chính phủ giao tổng số vốn gần 4.687 tỷ đồng, nhưng đến cuối tháng 4 vừa qua mới giải ngân được gần 410 tỷ đồng, đạt 7,78% kế hoạch. Hay như Đà Nẵng được giao 16.106 tỷ đồng, nhưng đến cuối tháng 4 mới giải ngân 1.878 tỷ đồng, bằng 11,66% kế hoạch…

Đáng chú ý, vẫn còn tới 14 bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân dưới 1% và chưa thực hiện giải ngân.

Tại hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì vào cuối tháng 4 vừa qua, Thủ tướng đã nhấn mạnh cùng một cơ chế, chính sách nhưng kết quả giữa các nơi rất khác nhau, cho thấy vai trò người đứng đầu là yếu tố quyết định. Do đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải coi giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tập trung xử lý ngay các “điểm nghẽn” về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng và trách nhiệm thực thi.

Ngay sau chỉ đạo này, không khí thực hiện tại nhiều địa phương bắt đầu chuyển biến rõ rệt.

Guồng quay tăng tốc lan tới từng công trường

Những ngày đầu tháng 5, tại nhiều công trường dự án trọng điểm, không khí thi công đã được đẩy lên rõ rệt, phản ánh sức ép giải ngân đang chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Tại Hà Nội, dự án Vành đai 4 - Vùng Thủ đô tiếp tục được tăng tốc với yêu cầu bổ sung nhân lực, thiết bị thi công tại nhiều mũi trọng điểm. Thành phố đồng thời tổ chức các cuộc họp kiểm điểm tiến độ giải ngân theo tuần, yêu cầu từng chủ đầu tư cam kết tiến độ chi tiết theo từng gói thầu.

Tại Hải Phòng - địa phương có kết quả giải ngân thuộc nhóm khá của cả nước, đã đẩy mạnh việc điều chuyển vốn từ các dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Cùng với đó, lãnh đạo thành phố đã trực tiếp đi kiểm tra hiện trường, yêu cầu nhà thầu tăng cường thi công để bảo đảm tiến độ.

Ở Quảng Ninh, các dự án hạ tầng giao thông và đô thị trọng điểm cũng đang được địa phương này thúc tiến độ ngay từ đầu quý II. Đồng thời, Quảng Ninh cũng tập trung rà soát từng dự án, xử lý dứt điểm các thủ tục kéo dài để tránh dồn áp lực vào cuối năm.

Không chỉ dừng ở tiến độ thi công, nhiều địa phương đang chuyển sang cách tiếp cận mạnh tay hơn với “kỷ luật giải ngân”. Tinh thần chung là không để vốn “nằm trên giấy”, không để dự án chậm vì tâm lý né tránh trách nhiệm.

Theo đó, ở một số địa phương phía Bắc như Bắc Giang, Thái Nguyên, cơ chế giao ban giải ngân được siết lại theo hướng áp lực hóa tiến độ. Lãnh đạo các địa phương này đã yêu cầu chủ đầu tư phải báo cáo hàng tuần, thậm chí hàng ngày đối với dự án trọng điểm. Những dự án chậm không chỉ bị nhắc nhở mà còn xem xét điều chuyển vốn, gắn trách nhiệm với người đứng đầu.

Tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, “chiến dịch mặt bằng sạch” được kích hoạt trở lại. Nhiều tổ công tác đặc biệt đã xuống tận cơ sở đối thoại, xử lý dứt điểm vướng mắc kéo dài, tạo điều kiện cho nhà thầu thi công liên tục trong mùa cao điểm.

Trong khi đó, một số địa phương tại phía Nam đang đẩy mạnh điều hòa vốn nội bộ, chuyển nguồn từ dự án chậm sang dự án có khả năng hấp thụ tốt hơn, hạn chế tình trạng “vốn chờ dự án”.

Có thể thấy, một điểm đáng chú ý là áp lực giải ngân năm nay không chỉ mang tính kỹ thuật, mà đã trở thành yêu cầu gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Điều này buộc các cấp điều hành phải thay đổi tư duy từ “đúng quy trình” sang “đúng tiến độ và hiệu quả”.

Nhiều chuyên gia cho rằng, giải ngân đầu tư công hiện không chỉ là khâu cuối của đầu tư, mà đã trở thành thước đo năng lực điều hành. Nơi nào tháo gỡ nhanh thủ tục, bám sát hiện trường, nơi đó dòng vốn được khơi thông.

Thực tế tại công trường cho thấy không khí thi công đang bước vào trạng thái “nước rút sớm”. Nhà thầu tăng ca, tăng kíp, huy động thêm máy móc; chủ đầu tư bám sát từng hạng mục để xử lý ngay phát sinh thay vì chờ thủ tục kéo dài.

Áp lực không còn nằm trên giấy

Theo TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, đầu tư công vẫn là động lực quan trọng của tăng trưởng, nhưng hiệu quả phụ thuộc trực tiếp vào năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tháo gỡ thủ tục tại địa phương.

TS. Đinh Trọng Thịnh cũng cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay không còn là thiếu vốn mà là khả năng hấp thụ vốn. Nếu không xử lý dứt điểm mặt bằng và thủ tục, áp lực sẽ tiếp tục dồn về cuối năm, dễ gây quá tải thi công và giảm hiệu quả đầu tư.

Với quy mô hơn 1 triệu tỷ đồng, áp lực giải ngân đầu tư công năm 2026 không còn là con số trên báo cáo. Nó đang hiện diện ở từng cuộc họp tiến độ, từng công trường, từng gói thầu.

Và khi quỹ thời gian ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra không chỉ là “giải ngân bao nhiêu”, mà là “giải ngân bằng cách nào để kịp tiến độ và hiệu quả thực chất”. Trong cuộc đua này, địa phương nào tháo được điểm nghẽn sớm, địa phương đó sẽ tạo được dư địa tăng trưởng rõ rệt hơn trong cả năm.