Bảo đảm môi trường thương mại công bằng

Sản xuất, tiêu thụ kính nổi không màu của các doanh nghiệp nội đã có sự khởi sắc đáng kể chỉ sau một thời gian ngắn nhà chức trách trong nước áp thuế chống bán phá giá tạm thời đối với kính nổi không màu nhập khẩu vào đầu năm 2026.

Cụ thể, trong quý I/2026, riêng doanh thu mảng kính và gương của Viglacera - một trong những doanh nghiệp sản xuất kính nổi lớn trong nước - đạt 792 tỷ đồng, tăng tới 215%. Lợi nhuận từ mảng này cũng tăng gấp 5 lần, cho thấy tác động trực tiếp từ chính sách thuế.

Chia sẻ với các cổ đông tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, Tổng Giám đốc Viglacera Nguyễn Anh Tuấn cho hay, sản xuất, tiêu thụ kính là điểm sáng trong hoạt động kinh doanh 4 tháng đầu năm của doanh nghiệp.

Dây chuyền công nghệ hiện đại sản xuất kính siêu trắng của Viglacera. Ảnh: THU HẰNG/TTXVN

“Thuế chống bán phá giá đối với kính nổi giúp thị trường ổn định hơn, qua đó mảng kính bắt đầu ghi nhận lợi nhuận trở lại sau một thời gian dài ảm đạm, đồng thời cũng là chỉ dấu tích cực cho mảng này trong cả năm nay” - ông Tuấn nói.

Cũng nhờ “công cụ” phòng vệ thương mại được kích hoạt đúng lúc, hàng loạt ngành sản xuất, điển hình là thép, trong giai đoạn vừa qua đã được gỡ khó, lấy lại được thị trường, cải thiện sản lượng bán hàng, doanh thu và lợi nhuận tăng vọt.

Biện pháp phòng vệ thương mại (gồm chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ) là công cụ đang được các quốc gia sử dụng rộng rãi để bảo vệ các ngành công nghiệp nội địa trong xu thế toàn cầu hóa sâu rộng và Việt Nam không đứng ngoài xu thế này.

Tần suất kích hoạt biện pháp phòng vệ của nước ta ngày càng dày hơn khi một lượng hàng hóa lớn từ các quốc gia bên ngoài đổ bộ vào thị trường nội địa, cạnh tranh không lành mạnh, bán với giá thấp… đã “bóp nghẹt” ngành sản xuất, khiến doanh nghiệp sụt giảm sản lượng, gia tăng hàng tồn kho, suy giảm lợi nhuận.

Tính đến nay, Bộ Công thương đã khởi xướng điều tra gần 65 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam.

Nếu tính từ vụ việc khởi xướng điều tra đầu tiên đối với hàng nhập khẩu vào năm 2009, hiện năng lực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại của Việt Nam đã thuần thục hơn, không chỉ bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, mà còn góp phần duy trì tăng trưởng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập kinh tế.

Các mặt hàng thuộc đối tượng điều tra tương đối đa dạng, bao gồm sản phẩm kim loại, hóa chất, nhựa, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng…

Ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương) nhấn mạnh: “Phòng vệ thương mại đã giúp bảo đảm môi trường thương mại công bằng nhằm ngăn chặn tác động tiêu cực của hàng nhập khẩu đến sản xuất trong nước và việc làm của hàng triệu lao động”.

Biện pháp phòng vệ thương mại đã áp dụng cũng góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước hàng năm trên 1.600 tỷ đồng. Đơn cử, vụ việc Việt Nam áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đường mía góp phần đưa nhập khẩu đường từ 1,2 triệu tấn trong niên vụ 2020 - 2021 xuống còn 300.000 tấn trong niên vụ 2024 - 2025, giá đường trong nước cải thiện, sản lượng tăng gấp đôi.

Mở rộng phạm vi phòng vệ

Không dừng ở các biện pháp phòng vệ phổ biến như chống bán phá giá, chống trợ cấp hay tự vệ, trước những dấu hiệu tinh vi hơn của hàng hóa nhập khẩu nhằm né thuế, các vụ việc áp thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ đã xuất hiện nhiều hơn.

Mới nhất, Bộ Công thương áp thuế chống lẩn tránh tạm thời 27,83% với thép cán nóng (HRC) khổ rộng lớn hơn 1.880 mm và nhỏ hơn hoặc bằng 2.300 mm nhập khẩu từ Trung Quốc, hiệu lực từ ngày 17/4/2026.

Trong nhiều năm qua, lượng lớn HRC giá rẻ từ Trung Quốc liên tục được xuất khẩu sang Việt Nam, gây áp lực cạnh tranh lớn lên các doanh nghiệp sản xuất nội địa. Từ tháng 7/2025, nước ta đã áp dụng thuế chống bán phá giá chính thức đối với HRC từ Trung Quốc, với mức thuế dao động 23,1 - 27,8% với các sản phẩm có độ dày 1,2 - 25,4 mm; chiều rộng không quá 1.880 mm. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, xuất hiện dấu hiệu doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh một số yếu tố kỹ thuật của sản phẩm để né tránh phạm vi áp thuế. Điều này khiến lượng thép HRC khổ rộng nhập từ Trung Quốc tăng đột biến trong năm 2025.

Công ty cổ phần Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) nhận định, quyết định áp thuế chống bán phá giá HRC và tiếp tục áp thuế chống lẩn tránh tạm thời với HRC khổ rộng nhập khẩu là yếu tố hỗ trợ tích cực đối với các doanh nghiệp sản xuất thép HRC trong nước. Qua đó, tạo điều kiện cho doanh nghiệp cải thiện mặt bằng giá bán và biên lợi nhuận.

Thêm vào đó, việc áp thuế không chỉ làm suy giảm lợi thế giá của thép nhập khẩu, mà còn hạn chế các hoạt động lẩn tránh thông qua trung gian hoặc thay đổi xuất xứ.

Như vậy, chỉ tính riêng lĩnh vực thép, hiện có hơn 10 biện pháp phòng vệ thương mại của Việt Nam đang có hiệu lực với các sản phẩm thép nhập khẩu, riêng thép cán nóng là 2 vụ việc.

Do năng lực sản xuất dư thừa, các nước sản xuất thép lớn nhất thế giới đều đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài, trong đó có Việt Nam.

Thực tế chứng minh, công cụ phòng vệ được sử dụng đúng thời điểm đã “cứu nguy” cho ngành sản xuất nội địa. Còn nhớ, năm 2017, Việt Nam áp thuế chống bán phá giá 38,34% đối với sản phẩm thép mạ (tôn mạ) nhập khẩu từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Chỉ sau 1 năm áp thuế, mặt hàng này đã giảm nhập khẩu từ 19 triệu tấn (năm 2016) xuống còn 15 triệu tấn (năm 2017).

Trong thời gian tới, song hành với hoạt động giao thương, nhập khẩu hàng hóa phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu và thị trường nội địa, các vụ việc điều tra và phòng vệ thương mại với hàng nhập khẩu sẽ tiếp tục gia tăng.

Trong Kết luận mới nhất tại cuộc họp với Bộ Công thương về tình hình thực hiện nhiệm vụ từ đầu năm 2026 đến nay và phương hướng nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Công thương tiếp tục sử dụng công cụ phòng vệ thương mại, quản lý thị trường để ngăn chặn làn sóng hàng nhập lậu, gian lận thương mại và hàng giả, bảo vệ thị trường trong nước.