Áp dụng khi người nộp thuế cố tình nợ thuế

Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã bổ sung ngưỡng nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện theo pháp luật, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, việc đưa ra mức nợ thuế 1 triệu đồng bị tạm hoãn xuất cảnh là quá thấp. Liên quan vấn đề này, Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã có thông tin lý giải, làm rõ đề xuất.

Theo Cục Thuế, dự thảo Nghị định tiếp tục kế thừa quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân kinh doanh; chủ hộ kinh doanh; chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp; người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được quy định tại Nghị định số 49/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ áp dụng khi người nộp thuế không chấp hành nghĩa vụ nộp thuế. Ảnh tư liệu minh họa

Đồng thời, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung quy định về điều kiện áp dụng đối với đối tượng này. Theo đó, các đối tượng nêu trên sẽ thuộc trường hợp áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh khi: không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký; có số tiền thuế nợ từ 1 triệu đồng trở lên; sau 30 ngày kể từ ngày cơ quan thuế thông báo về việc sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh mà vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Cục Thuế khẳng định, đây là điểm mới được điều chỉnh so với Nghị định số 49/2025/NĐ-CP và đã được cân nhắc, đánh giá trên cơ sở lắng nghe, tiếp thu ý kiến của cộng đồng người nộp thuế. Trước đó, Nghị định số 49/2025/NĐ-CP không quy định ngưỡng nợ tối thiểu, do đó chỉ cần phát sinh khoản nợ thuế quá hạn, dù nhỏ, người nộp thuế vẫn thuộc diện xem xét tạm hoãn xuất cảnh nếu không khắc phục sau thông báo.

Việc bổ sung ngưỡng từ 1 triệu đồng trở lên nhằm xử lý bất cập đối với các khoản nợ rất nhỏ phát sinh do sai sót kỹ thuật, chậm cập nhật dữ liệu hoặc các nguyên nhân khách quan. Bởi hiện nay, có hơn 50% người nộp thuế ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký có số tiền thuế nợ dưới 1 triệu đồng, số tiền thuế nợ chiếm khoảng 0,2% tổng số nợ thuế. Con số này phản ánh thực tế hơn một nửa số đối tượng thuộc diện quản lý đặc biệt chỉ chiếm tỷ trọng nợ thuế rất nhỏ.

Theo Cục Thuế, nếu tiếp tục áp dụng cơ chế không có ngưỡng như hiện hành, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh có thể tác động đến số lượng lớn người nộp thuế vì các khoản nợ rất nhỏ, trong khi hiệu quả thu hồi ngân sách không tương xứng. Việc bổ sung ngưỡng 1 triệu đồng là giải pháp nhằm bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa tính chất vi phạm và biện pháp quản lý nhà nước áp dụng.

Bên cạnh đó, việc bổ sung ngưỡng nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh nhằm bảo đảm tính răn đe. Cục Thuế cho rằng, trạng thái “không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký” là dấu hiệu rủi ro tuân thủ cao, gây khó khăn cho công tác quản lý thuế. Do đó, ngưỡng 1 triệu đồng được xem là mức hợp lý để vừa bảo vệ quyền lợi người nộp thuế, vừa duy trì hiệu quả quản lý.

Việc áp dụng ngưỡng 1 triệu đồng cũng nhằm duy trì cơ chế cảnh báo trước. Theo Cục Thuế, sau khi nhận thông báo sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh của cơ quan thuế, người nộp thuế vẫn có 30 ngày để hoàn thành nghĩa vụ. Biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ áp dụng khi đã có đủ thời gian khắc phục nhưng người nộp thuế vẫn không thực hiện.

Cục Thuế khẳng định, xét về bản chất pháp lý, đề xuất tại dự thảo Nghị định là bước nới lỏng điều kiện áp dụng, thể hiện sự tiếp thu ý kiến xã hội và tinh thần bảo vệ tốt hơn quyền đi lại hợp pháp của công dân.

Siết quản lý để nâng năng lực tuân thủ của người nộp thuế

Bên cạnh việc quy định cụ thể các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về quy trình thực hiện theo hướng công khai, minh bạch, có thông báo trước và bảo đảm đầy đủ thời gian để người nộp thuế chủ động khắc phục. Đây là điểm sửa đổi mới, khẳng định biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ được áp dụng sau khi cơ quan thuế đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm thông báo cho người nộp thuế.

Nêu quan điểm về đề xuất này của Bộ Tài chính, chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín khẳng định, đây là quy định “nới lỏng” so với hiện hành. Trước đây không có giới hạn tối thiểu về ngưỡng nợ thuế để áp dụng biện pháp hoãn xuất cảnh, dẫn đến phát sinh bất cập, nhiều trường hợp chỉ nợ thuế rất nhỏ, khoảng vài chục ngàn đồng, nhưng vẫn bị tạm hoãn xuất cảnh.

Ông Được phân tích thêm, dự thảo Nghị định đưa ra quy định, người nộp thuế vẫn còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký chỉ bị cưỡng chế khi nợ quá 120 ngày. Trong khi đó, nhóm không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký có thể bị áp dụng biện pháp chỉ sau 30 ngày kể từ khi thông báo. Như vậy, có thể thấy, các trường hợp vẫn còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký được áp dụng thời gian xử lý dài hơn, trong khi nhóm bỏ địa chỉ kinh doanh bị áp dụng biện pháp sớm hơn, dù có thể cùng một ngưỡng tiền nợ thuế.

Theo vị chuyên gia này, nếu cùng đặt ngưỡng nợ thuế nhưng giữ nguyên sự khác biệt về thời gian, thì vẫn bảo đảm được nguyên tắc quản lý thuế theo mức độ rủi ro, kết hợp với nguyên tắc quản lý thuế theo mức độ tuân thủ, không làm mất đi tính phân hóa trong chính sách.

Ngoài ra, ông Được kiến nghị, Ban soạn thảo có thể xem xét nâng ngưỡng tạm hoãn xuất cảnh từ 1 triệu đồng lên mức cao hơn và giữ nguyên mốc thời gian áp dụng là 30 ngày đối với trường hợp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Đồng quan điểm, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho rằng, đề xuất siết quản lý với nhóm người nộp thuế còn nợ thuế nhưng không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là có cơ sở.

Bởi thực tế, người nộp thuế không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký kinh doanh có rủi ro cao trong quản lý thuế. Khi họ đã rời khỏi địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế khó liên hệ, xác minh, thu hồi nợ; đồng thời có nguy cơ phát sinh tình trạng “doanh nghiệp ma”, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc để lại khoản nợ thuế rồi “biến mất”. Do đó, việc siết nợ thuế với nhóm người nộp không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký là phù hợp. Đây không chỉ là bài toán thu tiền, mà còn nhằm làm sạch dữ liệu, chuẩn hóa quản lý và nâng năng lực tuân thủ của người nộp thuế./.