PV: Thưa bà, tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư đang ở mức nào và áp lực đặt ra trong thời gian tới ra sao?

Bà Trần Diệu An

Bà Trần Diệu An: Đến nay, có thể khẳng định, các bộ, ngành, địa phương đã rất nỗ lực triển khai và đạt được những kết quả rất quan trọng. Toàn bộ 34 địa phương đã hoàn thành xử lý bước đầu đối với 25.885 cơ sở nhà, đất dôi dư, tức là đã xác định được cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng.

Tuy nhiên, đối với các cơ sở nhà, đất thu hồi, chuyển giao, thì sau khi hoàn thành bước 1, cơ quan được giao tiếp nhận phải tiếp tục xử lý bước 2 để đưa tài sản vào khai thác, sử dụng hiệu quả. Đây là “nút thắt” cần được dỡ bỏ để đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Đối với các cơ sở đã thu hồi, chuyển giao về địa phương, đến ngày 27/4/2026 còn trên 6.300 cơ sở đang tiếp tục xử lý, trong đó có trên 3.700 cơ sở chưa có phương án cụ thể. Như vậy, hơn một nửa khối lượng công việc ở giai đoạn then chốt vẫn đang chờ phía trước.

Ở khối trung ương, vẫn còn 601 cơ sở nhà, đất chưa xử lý, tập trung ở một số bộ, cơ quan. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thành toàn bộ trong quý II/2026. Thời gian thực tế để triển khai còn rất ngắn, nên áp lực là rất lớn. Nếu không có giải pháp đủ mạnh, nguy cơ tài sản tiếp tục bị bỏ không, xuống cấp, gây lãng phí là hoàn toàn có thể xảy ra.

PV: Theo bà, nguyên nhân chính khiến tiến độ xử lý còn chậm là gì?

Bà Trần Diệu An: Nguyên nhân chính là khâu tổ chức thực hiện. Một số bộ, ngành, địa phương chưa ban hành đầy đủ các văn bản thuộc thẩm quyền, đặc biệt là quy định về tiêu chuẩn, định mức, phân cấp quản lý. Điều này khiến các đơn vị lúng túng trong rà soát, sắp xếp tài sản.

Bên cạnh đó, năng lực triển khai ở một số nơi, nhất là cấp cơ sở, còn hạn chế. Nhiều cơ sở nhà, đất được giao cho cấp xã quản lý nhưng chưa có sự vào cuộc quyết liệt từ cấp tỉnh để hướng dẫn, đôn đốc, do đó cấp xã còn lúng túng trong triển khai thực hiện.

Đáng chú ý, vẫn còn tình trạng coi việc “bàn giao là xong”, trong khi thực chất nhiệm vụ chỉ hoàn thành khi tài sản được đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Kinh nghiệm cho thấy, ở đâu cấp ủy và chính quyền có sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, chủ động, linh hoạt và sát với thực tiễn, sát với cơ sở, thì ở đó có kết quả tốt và ngược lại.

Cũng có ý kiến cho rằng, do cấp xã hoặc một số đơn vị cơ sở còn thiếu nhân lực và kinh nghiệm trong quản lý, xử lý, khai thác tài sản công; số lượng nhà, đất phát sinh phải xử lý nhiều cùng một thời điểm dẫn đến chậm trễ. Tuy nhiên, tất cả các nguyên nhân này đều có thể giải quyết được nếu có cách làm đúng, chủ động, linh hoạt và thực tiễn.

Thời gian qua, nhiều địa phương đã chủ động chuyển đổi công năng trụ sở dôi dư thành cơ sở giáo dục, y tế... Ảnh: Đức Thanh

PV: Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư do sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời dự thảo Công điện của Chính phủ về đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư này. Những nội dung nào sẽ đóng vai trò “đột phá” để tháo gỡ các vướng mắc đang tồn tại hiện nay, thưa bà?

Bà Trần Diệu An: Trước hết, phải nói rằng, Trung ương đã rất chủ động trong việc hoàn thiện pháp luật để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. Khuôn khổ pháp luật hiện hành đã cơ bản bao quát để xử lý các tình huống phát sinh. Tuy nhiên, để giải quyết một số lượng lớn các cơ sở nhà, đất cần xử lý bước 2 như đã nêu trên trong một thời gian ngắn thì cũng cần phải có “cơ chế đặc biệt” để xử lý “tình huống đặc biệt”.

Ngay sau khi trực tiếp xuống địa bàn 9 bộ, ngành, địa phương trong tháng 4/2026, Bộ Tài chính đã dự thảo cơ chế, chính sách đặc thù để báo cáo cấp có thẩm quyền nhằm đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư. Tinh thần chung là phải có cơ chế đủ linh hoạt để xử lý những tình huống thực tiễn đang đặt ra, nhưng vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ, công khai, minh bạch.

Trước hết là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm. Thực tế, pháp luật hiện hành đã phân cấp khá rõ, vấn đề là phải tổ chức thực hiện quyết liệt hơn.

Dự thảo Nghị quyết sẽ tập trung đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình, đặc biệt trong các khâu như xác định giá cho thuê, giao tài sản cho đơn vị khai thác, chuyển đổi công năng.

Một số cơ chế đáng chú ý như cho phép chuyển giao nhà, đất theo nguyên trạng, kể cả khi còn tồn tại về hồ sơ hoặc bị lấn chiếm; cho phép xử lý tài sản gắn liền với đất theo giá trị còn lại trên sổ kế toán thay vì phải thuê doanh nghiệp thẩm định để xác định lại giá.

Đồng thời, tăng tính thực tiễn trong khai thác tài sản, như cho phép giảm giá cho thuê nếu không có người thuê, cho phép người thuê tham gia cải tạo, sửa chữa và kéo dài thời gian thuê trong trường hợp có đầu tư.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Công điện để giao nhiệm vụ cụ thể, gắn với thời hạn rõ ràng, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc ban hành văn bản, quyết định xử lý và tổ chức thực hiện ngay trong tháng 5 và quý II/2026.

PV: Trong giai đoạn “nước rút” hiện nay, theo bà, đâu là yếu tố quyết định để hoàn thành yêu cầu đề ra?

Bà Trần Diệu An: Yếu tố quyết định nằm ở trách nhiệm và sự vào cuộc của người đứng đầu.

Thực tế cho thấy, cùng một cơ chế, chính sách, nhưng có nơi làm rất nhanh, rất hiệu quả, có nơi lại chậm. Điều đó chứng tỏ, vấn đề không chỉ nằm ở quy định, mà ở cách tổ chức thực hiện.

Trong giai đoạn “nước rút” hiện nay, Thủ trưởng các bộ, ngành, địa phương cần trực tiếp chỉ đạo, rà soát từng cơ sở nhà, đất, xác định rõ phương án xử lý, lộ trình và trách nhiệm cụ thể. Đồng thời, cần quán triệt nguyên tắc tận dụng tối đa tài sản hiện có, hạn chế xây dựng mới, gắn việc xử lý tài sản công với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Một điểm rất quan trọng là kết quả xử lý tài sản công sẽ được gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu. Đây là áp lực, nhưng cũng là động lực để thúc đẩy hành động.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, tôi tin rằng, nếu làm đúng và làm quyết liệt sẽ đáp ứng được yêu cầu của cấp có thẩm quyền.

PV: Xin cảm ơn bà!