Bộ Tài chính mới đây đã có báo cáo Chính phủ về kết quả thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp tại Chiến lược tài chính đến năm 2030 trong giai đoạn 2021 - 2025.
Theo báo cáo, trong giai đoạn 2021 - 2025 với hàng loạt cú sốc về dịch bệnh, xung đột, đứt gãy chuỗi cung ứng…, Việt Nam vẫn giữ được nền tài chính quốc gia cơ bản ổn định, thu ngân sách vượt mục tiêu, nợ công trong ngưỡng an toàn, chi đầu tư phát triển được cải thiện.
 |
| Cán bộ Thuế đồng hành, hỗ trợ để hộ kinh doanh hoạt động hiệu quả, đóng góp vào sự phát triển kinh tế. Ảnh: Đức Thanh |
Trong đó, một kết quả nổi bật là thu ngân sách nhà nước đã vượt chỉ tiêu khi tỷ lệ huy động bình quân đạt khoảng 18,8% GDP, cao hơn nhiều so với mục tiêu “không thấp hơn 16% GDP” đặt ra từ đầu kỳ. Đáng chú ý, thu nội địa chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ trọng bình quân khoảng 85% tổng thu, cho thấy mức độ tự chủ ngày càng cao của nền tài chính quốc gia.
Cơ cấu chi ngân sách cũng có bước chuyển đột phá. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển tăng từ mức 28,3% (năm 2021) lên khoảng 33% (năm 2025), trong khi tỷ trọng chi thường xuyên giảm từ khoảng 62% (năm 2021) xuống bình quân 58,5% trong cả giai đoạn. Đây là sự chuyển dịch có ý nghĩa lớn, bởi chi đầu tư tăng sẽ hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.
Bên cạnh đó, các chỉ tiêu an toàn nợ công tiếp tục được bảo đảm. Bình quân giai đoạn 2021 - 2025, bội chi ngân sách nhà nước khoảng 3,1% GDP, thấp hơn mức giới hạn 3,7%. Nợ công ước đến cuối năm 2025 ở mức 33,8% GDP, cách xa trần 60% do Quốc hội phê duyệt, tạo ra một không gian tài khóa để sẵn sàng ứng phó cho các biến động hay các kế hoạch mới trong tương lai.
Cùng với các kết quả đạt được, báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế, những mục tiêu chưa thể cán đích. Trước hết, dù thu ngân sách vượt mục tiêu, song tính bền vững của nguồn thu vẫn cần được cải thiện. Về chi ngân sách, dù tỷ trọng chi đầu tư phát triển đã tăng, nhưng hiệu quả sử dụng nguồn lực vẫn là vấn đề lớn.
Trên thị trường tài chính, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu phải đạt 100% GDP vào năm 2025, nhưng thực tế ước tính chỉ đạt khoảng 66,8% GDP. Tương tự là lĩnh vực bảo hiểm với tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân đạt 7,35%/năm, so với mục tiêu đề ra là 15%/năm. Đặc biệt, trong lĩnh vực cổ phần hóa, thoái vốn, mục tiêu giai đoạn 2022 - 2025 là cổ phần hóa 30 doanh nghiệp, nhưng đến nay chưa có doanh nghiệp nào được phê duyệt phương án.
Nhìn tổng thể, giai đoạn 2021 - 2025 đã tạo được nền tảng quan trọng cho việc thực hiện Chiến lược tài chính đến năm 2030, song cũng cho thấy rõ một thực tế: những thành quả ổn định tài chính - ngân sách không thể tự động chuyển hóa thành dư địa phát triển dài hạn nếu không tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn.
Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững đang đặt ra nhiều bài toán lớn trong việc điều hành chính sách tài chính.
Thách thức lớn nhất có lẽ là yêu cầu bảo đảm nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, trong đó bao gồm việc thực hiện các công trình hạ tầng mang tính bước ngoặt như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến đường sắt đô thị, hay hệ thống cảng biển. Tổng mức chi đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến đã lên tới khoảng 8,51 triệu tỷ đồng, gấp gần 3 lần giai đoạn trước.
Sửa đổi, bổ sung Chiến lược tài chính đến năm 2030Bộ Tài chính đã đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 368/QĐ-TTg ngày 21/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược tài chính đến năm 2030. Trong đó, điều chỉnh 2 chỉ tiêu là tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 đạt 18% GDP và bội chi ngân sách nhà nước khoảng 5% GDP. Đồng thời, bổ sung mục tiêu về phát triển doanh nghiệp nhà nước. Về giải pháp, có 2 nhóm giải pháp được bổ sung: hoàn thiện thể chế phát triển, xóa bỏ các rào cản, điểm nghẽn để giải phóng sức sản xuất và khơi thông mọi nguồn lực, thực hiện cuộc cách mạng về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; bảo đảm các yếu tố nền tảng cho tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026 - 2030 và tiếp tục tăng trưởng nhanh, bền vững đến năm 2045. |
Huy động lượng vốn lớn để chi cho đầu tư phát triển mà vẫn kiểm soát tốt lạm phát, bội chi, nợ công, đồng thời đảm bảo kỷ luật ngân sách là một nghệ thuật điều hành “đi trên dây”. Nếu mở rộng chi tiêu mà không cải thiện chất lượng thu, hiệu quả chi và năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế, dư địa tài khóa sẽ nhanh chóng bị thu hẹp. Ngược lại, nếu quá thận trọng, nền kinh tế có thể thiếu động lực để bứt phá.
Trong bối cảnh đó, quản lý thu ngân sách cần bước sang một giai đoạn mới. Việc tăng thu phải dựa trên mở rộng cơ sở thu, hiện đại hóa quản lý thuế, kiểm soát tốt giao dịch số, thương mại điện tử, chuyển giá, xói mòn cơ sở thuế và các nguồn thu mới phát sinh từ kinh tế số, kinh tế xanh.
Về chi ngân sách, trọng tâm của giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là chi bao nhiêu, mà quan trọng hơn là chi vào đâu, chi thế nào và tạo ra hiệu quả phát triển ra sao. Giai đoạn 2026 - 2030 cần ưu tiên hơn nữa cho các nhiệm vụ có sức lan tỏa lớn, nhất là hạ tầng chiến lược, các dự án liên vùng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, cùng với nguồn lực từ ngân sách, cần phải đẩy mạnh hoàn thiện khung pháp lý về đối tác công - tư (PPP) để khơi thông mạnh mẽ dòng vốn tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Một nhiệm vụ quan trọng nữa là phát triển thị trường tài chính đồng bộ, hiện đại và minh bạch. Nếu muốn giảm áp lực cho ngân sách và tín dụng ngân hàng, Việt Nam cần một thị trường vốn đủ sâu, đủ rộng, có khả năng huy động nguồn lực trung và dài hạn cho doanh nghiệp, hạ tầng và đổi mới sáng tạo. Điều này đòi hỏi thị trường chứng khoán phải sớm hoàn thiện các tiêu chí để nâng hạng. Việc nâng hạng, cùng với nỗ lực minh bạch, chuyên nghiệp hóa thị trường trái phiếu, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính theo chuẩn mực quốc tế sẽ là chìa khóa để thu hút dòng vốn ngoại dài hạn.
Trong quá trình đó, yêu cầu xuyên suốt là hiện đại hóa nền tài chính quốc gia trên nền tảng số. Bộ Tài chính đã nhấn mạnh nhiệm vụ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, thiết lập nền tảng tài chính hiện đại, tài chính số, nâng cao chất lượng dự báo và giám sát. Đây là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực điều hành, bởi khi dữ liệu được kết nối, chia sẻ và phân tích theo thời gian thực, cơ quan quản lý sẽ có khả năng điều hành chủ động hơn, giảm thất thoát, giảm chi phí tuân thủ và tăng tính minh bạch.
Từ những kết quả và tồn tại của giai đoạn 2021 - 2025, có thể thấy nhiệm vụ của ngành Tài chính giai đoạn 2026 - 2030 sẽ nặng nề hơn nhiều. Giai đoạn 2021 - 2025 đã chứng minh vai trò đặc biệt quan trọng của tài chính quốc gia trong ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ phục hồi. Nhưng giai đoạn 2026 - 2030 sẽ đòi hỏi cao hơn, không chỉ là bảo đảm cân đối ngân sách, mà phải trở thành động lực kiến tạo phát triển. Khi nguồn lực tài chính được huy động hiệu quả hơn, phân bổ đúng trọng tâm hơn và quản trị minh bạch hơn, Chiến lược tài chính đến năm 2030 sẽ trở thành nền tảng để Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng cao, bền vững và tự chủ hơn./.
