Hoàn thiện khung hướng dẫn để triển khai đồng bộ trên cả nước

Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng thông tư xuất phát từ yêu cầu triển khai Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030. Quyết định này giao Bộ Tài chính hướng dẫn 4 nội dung tiêu chí đối với xã nông thôn mới và 1 điều kiện đối với tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Cụ thể, Bộ Tài chính hướng dẫn các nội dung về: tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người; xã có hợp tác xã hoạt động hiệu quả; phát triển kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm, thu nhập cho người lao động địa phương; khu công nghiệp được quy hoạch, đầu tư xây dựng bảo đảm quy định pháp luật; điều kiện về tốc độ tăng trưởng bình quân của kinh tế tư nhân đạt từ 10% trở lên.

Đây được xem là những tiêu chí có vai trò quan trọng trong việc chuyển trọng tâm xây dựng nông thôn mới sang phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế tập thể tại khu vực nông thôn.

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và điều kiện quy định tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính. Ảnh minh họa

Theo Bộ Tài chính, việc ban hành hướng dẫn thống nhất là cần thiết để các địa phương có căn cứ triển khai đồng bộ, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để đánh giá việc hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới.

Nhiều tiêu chí mới gắn với phát triển kinh tế nông thôn

Dự thảo Thông tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa những nội dung còn phù hợp của giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời cập nhật nhiều yêu cầu mới theo định hướng phát triển nông thôn hiện đại, bền vững.

Đối với tiêu chí về tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người, dự thảo quy định xã đạt tiêu chí khi tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người trong năm báo cáo đạt bình quân từ 9,5%/năm trở lên. Thông tư cũng hướng dẫn cụ thể phương pháp tính, nguồn số liệu thu thập, cơ quan chịu trách nhiệm tổng hợp, phối hợp và hồ sơ minh chứng.

Với tiêu chí xã có hợp tác xã hoạt động hiệu quả, dự thảo yêu cầu địa phương phải có tối thiểu 1 hợp tác xã hoạt động đúng quy định của Luật Hợp tác xã, kinh doanh có lãi trong 2 năm liên tiếp trước năm xét công nhận nông thôn mới, có sản phẩm hoặc dịch vụ cung ứng cho thành viên chính thức và bảo đảm quy mô thành viên theo quy định của địa phương.

Đáng chú ý, dự thảo còn đưa ra yêu cầu số lượng thành viên hợp tác xã trong 2 năm liên tiếp phải tăng tối thiểu 5%/năm hoặc tăng thêm ít nhất 10 thành viên/năm. Đây là điểm mới nhằm khuyến khích nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình kinh tế tập thể thay vì chỉ duy trì hình thức.

Đối với tiêu chí phát triển kinh tế tư nhân gắn với tạo việc làm, dự thảo quy định xã đạt tiêu chí khi có hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên địa bàn; số doanh nghiệp, hộ kinh doanh thành lập mới tăng trung bình từ 10%/năm trở lên trong 2 năm liền kề; số lao động tham gia bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp, hộ kinh doanh tăng từ 5% trở lên so với năm trước.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, các tiêu chí này bám sát tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời thúc đẩy tạo việc làm và nâng cao thu nhập bền vững tại khu vực nông thôn.

Một nội dung mới khác là tiêu chí về khu công nghiệp được quy hoạch, đầu tư xây dựng bảo đảm quy định pháp luật. Theo đó, xã đạt tiêu chí khi khu công nghiệp trên địa bàn hoặc liên xã phù hợp quy hoạch tỉnh, đã được thành lập theo quy định pháp luật và hoàn tất thủ tục giao đất hoặc cho thuê đất theo quy định hiện hành.

Bên cạnh các tiêu chí cấp xã, dự thảo Thông tư cũng hướng dẫn điều kiện đối với tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới liên quan đến tốc độ tăng trưởng của kinh tế tư nhân. Theo quy định, điều kiện được đáp ứng khi tốc độ tăng trưởng bình quân năm của kinh tế tư nhân đạt từ 10% trở lên trong giai đoạn đánh giá.

Bảo đảm tính khả thi, không phát sinh thủ tục hành chính

Theo Bộ Tài chính, quan điểm xây dựng dự thảo Thông tư là bám sát các nội dung được Thủ tướng Chính phủ giao, phù hợp điều kiện thực tế và không làm phát sinh thủ tục hành chính.

Trong quá trình xây dựng, cơ quan soạn thảo đã lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và tiếp thu nhiều đề xuất điều chỉnh liên quan đến tỷ lệ tăng thu nhập bình quân đầu người, quy mô hợp tác xã, tốc độ tăng doanh nghiệp, hộ kinh doanh cũng như các quy định về tạo việc làm tại địa phương.

Đáng chú ý, nhiều địa phương đề nghị rà soát, điều chỉnh giảm một số tỷ lệ quy định để phù hợp điều kiện thực tế, nhất là đối với khu vực còn khó khăn. Cơ quan soạn thảo đã tổng hợp, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo trước khi trình ban hành.

Bộ Tài chính cho biết, dự thảo không phát sinh thủ tục hành chính mới; không tạo thêm chi phí quản lý nhà nước; không có quy định hạn chế việc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nguồn lực thực hiện được xác định từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2035. Trong đó, ngân sách trung ương sẽ bảo đảm các hoạt động xây dựng văn bản hướng dẫn, điều tra thu nhập bình quân đầu người cấp xã, đào tạo, tập huấn và kiểm tra, giám sát; ngân sách địa phương bảo đảm kinh phí triển khai, điều tra, xây dựng hồ sơ và đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí./.