PV: Ông đánh giá thế nào về những đóng góp nổi bật của ngành Tài chính qua các chặng đường phát triển kinh tế - xã hội của đất nước?

TS. Nguyễn Như Quỳnh

TS. Nguyễn Như Quỳnh: Nhìn lại hành trình phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) của đất nước, đặc biệt là trong gần 40 năm đổi mới, có thể khẳng định, ngành Tài chính luôn đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế. Với tư cách là cơ quan tham mưu chiến lược, Bộ Tài chính không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ quản lý tài chính quốc gia, mà còn đóng vai trò kiến tạo các khung khổ chính sách, tạo dư địa và động lực cho sự phát triển bền vững.

Trong các chặng đường phát triển của đất nước, ngành Tài chính đã thể hiện rõ nét vai trò tiên phong trong việc hoàn thiện thể chế tài chính quốc gia nhằm huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Việc chuyển đổi từ nền tài chính bao cấp sang tài chính thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một bước ngoặt quan trọng, giúp minh bạch hóa dòng vốn, tạo dựng niềm tin vững chắc cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Một trong những đóng góp nổi bật nhất chính là việc đảm bảo nguồn lực cho các mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước. Ngân sách nhà nước (NSNN) được quản lý, điều hành linh hoạt, ưu tiên tập trung cho hạ tầng giao thông, năng lượng và các công trình trọng điểm, tạo nên diện mạo hiện đại cho đất nước. Đồng thời, tài chính công luôn đóng vai trò là “tấm khiên” bảo vệ an sinh xã hội, đảm bảo nguồn kinh phí kịp thời cho y tế, giáo dục và hỗ trợ người dân trong những giai đoạn khó khăn nhất. Chính sự ưu tiên này đã giúp Việt Nam đạt được những thành tựu ấn tượng về chỉ số phát triển con người, biến tài chính thành công cụ thực hiện công bằng xã hội.

Ngành Tài chính luôn đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế. Ảnh: An Thư

PV: Trước tình hình kinh tế thế giới còn nhiều bất định, theo ông, sau hợp nhất, ngành Tài chính đã gắn kết chặt chẽ giữa lập kế hoạch phát triển và cân đối nguồn lực tài chính ra sao để phát huy vai trò chủ lực trong điều hành kinh tế vĩ mô?

TS. Nguyễn Như Quỳnh: Trong bối cảnh kinh tế thế giới giai đoạn 2025 - 2026 đầy biến động với các rủi ro về thuế quan, xung đột địa chính trị và biến động lãi suất quốc tế, việc hợp nhất ngành Tài chính (trên cơ sở Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư) đã tạo nên một bước ngoặt chiến lược. Sự hợp nhất này không đơn thuần là thay đổi về bộ máy, mà là sự thống nhất giữa định hướng chiến lược và nguồn lực thực thi, giúp ngành Tài chính phát huy vai trò chủ lực trong điều hành kinh tế vĩ mô thông qua 3 phương diện cốt lõi sau:

Thứ nhất, là sự thống nhất hữu cơ giữa quy hoạch và nguồn lực. Trước đây, việc lập kế hoạch phát triển và cân đối ngân sách đôi khi còn khoảng cách nhất định. Sau hợp nhất, các kế hoạch phát triển KTXH được xây dựng đồng thời với các phương án tài chính thực hiện.

Thời gian qua, Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống báo cáo chiến lược giai đoạn 2026 - 2030 mang tính đồng bộ cao, bao gồm các báo cáo về kế hoạch phát triển KTXH, kế hoạch tài chính quốc gia, kế hoạch vay, trả nợ công và dự kiến kế hoạch đầu tư công. Việc đặt các báo cáo này trong một hệ quy chiếu giúp đảm bảo rằng, mọi mục tiêu tăng trưởng đều có nguồn lực tương ứng, loại bỏ tình trạng kế hoạch “treo” hay thiếu hụt vốn cục bộ.

Thứ hai, là nâng tầm vai trò từ quản lý ngân sách sang điều phối các cân đối lớn. Hiện nay, Bộ Tài chính không chỉ đơn thuần theo dõi thu - chi, mà đã trở thành cơ quan đầu mối điều phối các chính sách vĩ mô. Bộ Tài chính trực tiếp điều hành từ ngân sách, nợ công, đầu tư công đến thị trường vốn và doanh nghiệp nhà nước. Sự gắn kết này giúp Chính phủ phản ứng nhanh hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Cụ thể, trong năm 2025 và quý I/2026, trước sức ép từ chính sách thuế quan mới của Hoa Kỳ và căng thẳng tại Trung Đông, nhờ sự chủ động trong việc điều tiết dư địa tài khóa, chúng ta đã kịp thời triển khai các gói hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Kết quả, tăng trưởng năm 2025 đạt mức ấn tượng 8,02%, giữ vững ổn định vĩ mô và an sinh xã hội.

Thứ ba, là đột phá trong tư duy phân bổ nguồn lực và kiến tạo động lực mới. Điểm khác biệt lớn nhất sau hợp nhất là việc chấm dứt tình trạng phân bổ vốn dàn trải. Nguồn lực quốc gia hiện nay được tập trung cho các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng liên vùng và chuyển đổi xanh. Bộ Tài chính đặt mục tiêu phát triển thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực, đồng thời phấn đấu thu hút FDI chiếm khoảng 40% tổng vốn đầu tư xã hội.

PV: Để sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới, ngành Tài chính tập trung vào những ưu tiên chiến lược nào, thưa ông?

TS. Nguyễn Như Quỳnh: Theo tôi, ngành Tài chính cần tập trung vào một số ưu tiên chiến lược trọng tâm.

Trước hết, phải tiếp tục giữ vững nền tảng tài chính quốc gia, bảo đảm an ninh, an toàn nền tài chính công, củng cố dư địa tài khóa và nâng cao năng lực chống chịu của NSNN trước các biến động trong nước và quốc tế. Đây là điều kiện tiên quyết để chính sách tài chính thực hiện tốt vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ phục hồi và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững.

Đồng thời, cần tiếp tục cơ cấu lại NSNN theo hướng bền vững, hiệu quả, trong đó đặc biệt coi trọng việc nâng cao chất lượng phân bổ và sử dụng nguồn lực. Nguồn lực tài chính công phải được ưu tiên cho các nhiệm vụ có tính chiến lược, có sức lan tỏa lớn, nhất là đầu tư kết cấu hạ tầng trọng yếu, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và bảo đảm an sinh xã hội. Trong điều kiện nguồn lực còn có hạn, ưu tiên quan trọng nhất là phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, nâng cao hiệu quả đầu tư và sử dụng từng đồng vốn NSNN.

Cùng với đó, ngành Tài chính phải phát huy tốt hơn vai trò kiến tạo, dẫn dắt trong huy động và khơi thông các nguồn lực xã hội cho phát triển. NSNN cần thực hiện tốt vai trò “vốn mồi”, tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút mạnh mẽ nguồn lực từ khu vực tư nhân, thị trường vốn, các định chế tài chính và các hình thức hợp tác công - tư. Thời gian tới, ngành Tài chính sẽ tập trung ưu tiên hoàn thiện thể chế tài chính, phát triển đồng bộ các thị trường tài chính, nâng cao tính công khai, minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh cải cách hành chính, hiện đại hóa quản lý tài chính công, tăng cường chuyển đổi số trong toàn ngành và siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách; nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; tăng cường công tác quản trị và tổ chức thực hiện; có cơ chế giám sát, kiểm tra và phòng, chống thất thoát, lãng phí. Tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp phát triển sản xuất, kinh doanh, góp phần thúc đẩy phát triển KTXH.

PV: Xin cảm ơn ông!