Thay đổi phù hợp với mỗi giai đoạn phát triển của đất nước

Nhìn lại hành trình từ sau năm 1975, ngành Dự trữ Quốc gia đã trưởng thành vượt bậc. Do đặc điểm và yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử, tổ chức và hoạt động của ngành Dự trữ Nhà nước đã có nhiều thay đổi. Nhưng dù ở thời kỳ nào, hoàn cảnh nào, ngành Dự trữ Nhà nước cũng luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ Đảng và Nhà nước giao phó, được nhân dân tin yêu. Từ những kho hàng dự trữ thô sơ, nay đã trở thành một hệ thống huyết mạch, một trụ cột vững chắc đảm bảo cho con thuyền kinh tế - xã hội Việt Nam lướt tới trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Ngành Dự trữ Nhà nước luôn chủ động nguồn lực dự trữ quốc gia, sẵn sàng xuất cấp trong mọi tình huống đột xuất, cấp bách.

Trong các giai đoạn lịch sử phát triển của ngành Dự trữ Nhà nước, có thể thấy rõ sự lớn mạnh nổi bật từ khi Cục Dự trữ Quốc gia (nay là Cục Dự trữ Nhà nước) chuyển về ngôi nhà chung ngành Tài chính, ngày 24/8/2000, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 102/2000/QĐ-TTg chuyển Cục Dự trữ Quốc gia về trực thuộc Bộ Tài chính. Trong giai đoạn 26 năm thuộc Bộ Tài chính (2000 - 2026), ngành Dự trữ Nhà nước đã có thêm những điều kiện để phát triển và khẳng định vai trò, với nhiều dấu ấn đặc biệt, thể hiện sự lớn mạnh không ngừng.

Trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể, mô hình tổ chức của Cục Dự trữ Nhà nước đã có nhiều lần thay đổi cho phù hợp với mỗi giai đoạn phát triển của đất nước. Ngày 20/8/2009, triển khai quyết định số 106/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Cục Dự trữ Quốc gia nâng cấp lên thành Tổng cục Dự trữ Nhà nước.

Triển khai các Nghị quyết của Đảng, văn bản của Nhà nước, Chính phủ, Bộ Tài chính, kể từ ngày 1/3/2025, sau sắp xếp, tổ chức Tổng cục Dự trữ Nhà nước (3 cấp) chuyển đổi thành mô hình Cục Dự trữ Nhà nước (2 cấp). Kể từ ngày 1/7/2025, các đơn vị thuộc Cục Dự trữ Nhà nước đã đi vào hoạt động theo mô hình mới, đảm bảo bộ máy tinh gọn, thông suốt, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao.

Sẵn sàng nguồn lực, ứng phó kịp thời với mọi tình huống

Trong chặng đường dài phát triển, ngành Dự trữ Nhà nước luôn khắc phục khó khăn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho. Đặc biệt, hơn 10 năm qua, toàn ngành Dự trữ Nhà nước đã có bước phát triển và trưởng thành về mọi mặt, từ xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật, xây dựng lực lượng dự trữ nhà nước có tiềm lực vững mạnh, với cơ cấu hợp lý, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu cấp bách về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh; đảm bảo an sinh xã hội...

Hàng năm, Cục Dự trữ Nhà nước đã phối hợp với các bộ, ngành có liên quan rà soát, xác định nhu cầu sử dụng dự trữ quốc gia, để xây dựng danh mục hàng, tổng mức dự trữ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt để có nguồn lực sẵn sàng xuất cấp khi có yêu cầu.

Giai đoạn 2021 - 2025 toàn ngành dự trữ quốc gia đã được Quốc hội, Chính phủ bố trí bình quân 1.557 tỷ đồng/năm, với mức tăng bình quân khoảng 14%/năm. Đặc biệt trong năm 2025, Cục Dự trữ Nhà nước đã tổ chức mua nhập, bảo quản và xuất cấp khối lượng kỷ lục hàng dự trữ quốc gia.

Căn cứ chỉ tiêu kế hoạch mua lương thực được Thủ tướng Chính phủ giao, Cục Dự trữ Nhà nước đã tổ chức đấu thầu và hoàn thành mua nhập kho 500.000 tấn lương thực, gồm 420.000 tấn gạo và 80.000 tấn thóc. Đây là khối lượng mua nhập lớn nhất từ trước tới nay, tăng 127% so với năm 2024, thể hiện rõ sự chỉ đạo, điều hành đồng bộ, quyết liệt nhưng linh hoạt của ngành Dự trữ trong bối cảnh nhiệm vụ tăng mạnh.

Hằng năm, ngành Dự trữ Nhà nước đã xuất cấp hàng trăm ngàn tấn lương thực, nhiều mặt hàng vật tư, thiết bị cứu hộ, cứu nạn, vật tư nông nghiệp, trang thiết bị, phương tiện an ninh, quốc phòng và các chủng loại hàng hóa thiết yếu khác có giá trị hàng ngàn tỷ đồng.

Nâng tầm dự trữ quốc gia thành trụ cột chiến lược

Trước những biến động phức tạp của tình hình địa chính trị thế giới và yêu cầu tự chủ kinh tế, dự trữ quốc gia đang chuyển mình mạnh mẽ: từ công cụ cứu trợ khẩn cấp trở thành “lá chắn” chiến lược, điều tiết thị trường và bảo đảm an ninh quốc gia.

Trong suốt thời gian qua, hệ thống dự trữ quốc gia của Việt Nam đã hoàn thành tốt vai trò “cứu hỏa” - hỗ trợ vật tư, thiết bị cho quốc phòng, an ninh và ứng phó thiên tai, dịch bệnh. Tuy nhiên, trước bối cảnh tình hình thế giới và khu vực dự báo tiếp tục có những biến động phức tạp, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tăng cường dự trữ quốc gia, dự trữ ngoại hối như một trụ cột quan trọng của an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và phát triển bền vững.

Chiến lược dự trữ quốc gia đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 4/2024. Tiếp đó, để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược, việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành văn bản pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm. Luật Dự trữ quốc gia số 145/2025/QH15 đã chính thức được ban hành với nhiều chính sách đột phá nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và an sinh xã hội bền vững, mở ra một chương mới trong việc quản lý và sử dụng nguồn lực chiến lược của đất nước.

Theo quy định tại Điều 2 Luật Dự trữ quốc gia 2025, mục tiêu của dự trữ quốc gia đã được mở rộng và cụ thể hóa hơn bao giờ hết. Không dừng lại ở việc cứu đói hay khắc phục hậu quả thiên tai, dự trữ quốc gia giờ đây còn đóng vai trò là công cụ điều tiết thị trường hiệu quả. Việc huy động và khai thác hiệu quả các nguồn lực này giúp Nhà nước thực hiện tự chủ chiến lược, đảm bảo nền kinh tế vận hành ổn định theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là trong những giai đoạn thị trường có nhiều biến động bất thường.

Một trong những điểm sáng của luật mới nằm ở Điều 4 Luật Dự trữ quốc gia 2025 về chính sách của Nhà nước. Theo đó, dự trữ quốc gia sẽ được quản lý theo nguyên tắc tập trung, thống nhất nhưng vẫn đảm bảo sự phân cấp linh hoạt giữa các lĩnh vực và địa bàn. Đáng chú ý, Nhà nước ưu tiên đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Việc hiện đại hóa hệ thống kho bãi, áp dụng công nghệ bảo quản tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu hao hụt và kéo dài thời gian sử dụng của hàng hóa dự trữ.

Luật cũng khẳng định chủ trương khuyến khích các đơn vị, tổ chức và doanh nghiệp tham gia vào hoạt động dự trữ quốc gia. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, đồng thời tận dụng được hạ tầng và năng lực quản trị của khu vực tư nhân trong việc bảo quản hàng hóa chiến lược.

Với những thay đổi mang tính căn cơ, Luật Dự trữ quốc gia 2025 hứa hẹn sẽ tạo ra một hệ thống dự trữ linh hoạt, hiện đại và đủ sức ứng phó với mọi tình huống khẩn cấp. Đây chính là nền tảng vững chắc để đất nước phát triển bền vững và tự chủ trong kỷ nguyên mới./.