Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức lại đơn vị hành chính, thời gian qua, khối lượng tài sản công, đặc biệt là nhà, đất dôi dư phát sinh là rất lớn. Theo báo cáo của các địa phương, đến hết tháng 1/2026, gần 26.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành bước 1, xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác.
Tuy nhiên, vẫn còn hơn 10.000 cơ sở thuộc diện phải tiếp tục xử lý ở bước 2 - giai đoạn then chốt quyết định hiệu quả khai thác tài sản. Đây cũng là giai đoạn phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc nhất.
Thực tế cho thấy, phần lớn các cơ sở nhà, đất dôi dư là trụ sở làm việc hoặc cơ sở sự nghiệp, được thiết kế theo công năng hành chính, không phù hợp với mục đích khai thác thương mại. Nhiều tài sản đã xuống cấp, cần chi phí cải tạo lớn, trong khi khả năng thu hút tổ chức, cá nhân thuê còn hạn chế.
Không ít trường hợp thiếu hồ sơ pháp lý, bị lấn chiếm hoặc đang bố trí làm nhà ở, dẫn đến việc hoàn thiện thủ tục mất nhiều thời gian. Bên cạnh đó, các quy định hiện hành về định giá, cho thuê, chuyển đổi công năng, đấu giá… còn phức tạp, chưa phù hợp với đặc thù của loại tài sản này.
 |
| Bộ Tài chính đề xuất một số cơ chế đặc thù để tăng tốc xử lý nhà, đất dôi dư. Ảnh TL minh họa |
Đáng chú ý, cơ chế xử lý tài sản gắn liền với đất khi giao đất, cho thuê đất cũng chưa thực sự linh hoạt, khiến việc xác định giá bán tài sản không hấp dẫn nhà đầu tư, làm chậm tiến độ khai thác.
Từ những bất cập trên cùng bối cảnh yêu cầu khẩn trương xử lý tài sản công dôi dư được đặt ra, việc ban hành một cơ chế đặc thù, mang tính đột phá là cần thiết để tháo gỡ các “điểm nghẽn” hiện nay.
Phân cấp mạnh, đơn giản hóa thủ tục để rút ngắn thời gian
Dự thảo Nghị quyết do Bộ Tài chính xây dựng tập trung vào việc cắt giảm thủ tục hành chính, tăng phân cấp, phân quyền và thiết kế các quy định linh hoạt hơn, phù hợp với thực tiễn.
| Dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ ban hành trong Quý II/2026, với thời hạn áp dụng các cơ chế đặc thù là 5 năm. Đây được kỳ vọng sẽ là “cú hích” chính sách, góp phần xử lý dứt điểm tình trạng lãng phí tài sản công kéo dài, đồng thời tạo nền tảng cho việc quản lý, sử dụng tài sản công hiệu quả hơn trong giai đoạn tới. |
Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất bỏ thủ tục giao lại nhà, đất cho tổ chức kinh doanh nhà trong trường hợp tài sản đã được quyết định chuyển giao về địa phương và đơn vị tiếp nhận chính là tổ chức này. Quy định này giúp rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ đưa tài sản vào khai thác.
Đối với hoạt động cho thuê nhà, thay vì phải xây dựng bảng giá trình UBND cấp tỉnh phê duyệt như hiện nay, dự thảo đề xuất giao thẩm quyền xác định và phê duyệt giá cho thuê cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc UBND cấp xã. Giá cho thuê được xác định theo công thức đơn giản, minh bạch, dễ áp dụng và kiểm tra.
Đồng thời, cơ chế điều chỉnh giá cũng được thiết kế linh hoạt hơn. Trường hợp niêm yết giá không có người thuê hoặc đấu giá không thành, giá cho thuê có thể được giảm dần theo từng lần, qua đó tăng tính hấp dẫn và khả năng khai thác.
Đáng chú ý, dự thảo cho phép tổ chức, cá nhân thuê nhà được chủ động cải tạo, sửa chữa bằng nguồn kinh phí của mình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Quy định này không chỉ giảm gánh nặng ngân sách mà còn huy động được nguồn lực xã hội để nâng cấp tài sản.
Trong trường hợp hợp đồng thuê bị chấm dứt trước thời hạn vì nhu cầu của Nhà nước, cơ chế hoàn trả chi phí cải tạo cũng được quy định rõ ràng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên và hạn chế tranh chấp.
Bên cạnh nhóm giải pháp về khai thác, dự thảo Nghị quyết cũng đưa ra nhiều cơ chế đột phá trong xử lý tài sản dôi dư.
Một điểm đáng chú ý là cho phép chuyển giao nhà, đất về địa phương theo nguyên trạng, kể cả trong trường hợp thiếu hồ sơ pháp lý hoặc đang bị lấn chiếm. Quy định này giúp tránh tình trạng “tắc nghẽn” do yêu cầu hoàn thiện hồ sơ hoặc giải phóng mặt bằng trước khi chuyển giao.
Đối với việc chuyển đổi công năng, dự thảo đề xuất cho phép phá dỡ, thanh lý tài sản dù chưa hết thời gian hao mòn, nếu không còn phù hợp với mục đích sử dụng mới. Đây là bước điều chỉnh quan trọng, tạo điều kiện để nhanh chóng hình thành các công trình công cộng như công viên, thư viện, thiết chế văn hóa…
Một cơ chế linh hoạt khác là cho phép thực hiện điều chuyển, chuyển đổi công năng trước, điều chỉnh quy hoạch sau. Quy định này giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, tránh tình trạng tài sản bị “đóng băng” do chờ điều chỉnh quy hoạch.
Đối với tài sản gắn liền với đất khi giao đất, cho thuê đất, dự thảo đề xuất cho phép bán theo giá trị còn lại trên sổ kế toán, thay vì phải xác định lại giá theo thị trường. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí, thời gian và tăng khả năng thu hút nhà đầu tư.
Ngoài ra, với các trường hợp nhà, công trình xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác, dự thảo cho phép bàn giao lại tài sản hoặc phá dỡ để trả mặt bằng, tùy theo nhu cầu của bên có đất. Quy định này góp phần hạn chế tranh chấp và xử lý dứt điểm các tồn tại lịch sử.
Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, các cơ chế, chính sách đặc thù được đề xuất không làm phát sinh thêm nguồn lực từ ngân sách nhà nước, mà chủ yếu tập trung vào việc tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có, đồng thời huy động sự tham gia của khu vực tư nhân.
Việc cắt giảm thủ tục, phân cấp mạnh và áp dụng các quy định linh hoạt được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, đưa nhanh các cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế thông qua tiết kiệm chi phí, tăng nguồn thu, các chính sách này còn có ý nghĩa xã hội quan trọng, góp phần mở rộng không gian công cộng, cải thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026 - 2030 ở mức cao, việc khai thác hiệu quả tài sản công, đặc biệt là quỹ nhà, đất dôi dư, sẽ trở thành nguồn lực quan trọng bổ sung cho phát triển.
