Áp lực lạm phát gia tăng trong bối cảnh “đa biến động”

Quý I/2026 khởi đầu trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều biến động khó lường. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, kéo theo giá dầu và chi phí vận tải tăng mạnh. Nhiều báo cáo quốc tế cho thấy, đà tăng của giá nhiên liệu đã lan rộng sang chi phí sản xuất và logistics, qua đó tạo áp lực lên mặt bằng giá toàn cầu.

Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những tác động từ bên ngoài nhanh chóng truyền dẫn vào trong nước. Giá xăng dầu biến động theo thị trường thế giới, chi phí vận chuyển và nguyên vật liệu xây dựng gia tăng, trong khi nhu cầu tiêu dùng nội địa phục hồi sau Tết cũng góp phần khiến giá hàng hóa nhích lên.

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước và tăng 4,65% so với cùng kỳ - mức cao nhất của tháng 3 trong 5 năm gần đây. Lũy kế quý I/2026, CPI tăng 3,51%, còn lạm phát cơ bản tăng 3,63%. Dù vẫn trong tầm kiểm soát, các con số này cho thấy áp lực lạm phát đang dần hiện hữu rõ rệt.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Điều hành giá bám sát thị trường - “neo” kỳ vọng lạm phát

Trước diễn biến này, công tác điều hành giá của Chính phủ và các bộ, ngành được triển khai theo hướng chủ động, linh hoạt và có kịch bản cụ thể cho từng giai đoạn.

Ông Nguyễn Minh Tiến - Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, kết quả kiểm soát lạm phát tích cực thời gian qua đến từ việc theo dõi sát thị trường, điều hành giá các mặt hàng thiết yếu theo lộ trình phù hợp và tăng cường phối hợp chính sách.

Chính sách tài khóa tiếp tục hỗ trợ thông qua miễn, giảm thuế, phí nhằm giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người dân. Điển hình, Bộ Tài chính thực hiện các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp và người dân như giảm 2% thuế giá trị gia tăng, miễn giảm 47 khoản phí, lệ phí đến hết năm 2026.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông làm giá xăng dầu diễn biến phức tạp, điều hành giá xăng dầu cũng là một trọng tâm quan trọng, khi các cơ quan quản lý đã bám sát diễn biến giá thế giới, kết hợp sử dụng Quỹ Bình ổn giá và các công cụ thuế, phí để hạn chế mức tăng trong nước. Nhờ đó, biến động giá được “làm phẳng”, tránh các cú sốc lan tỏa. Chẳng hạn, trong kỳ điều hành giữa tháng 3/2026, giá xăng E5RON92 giảm trong khi RON95 chỉ tăng nhẹ, cho thấy hiệu quả điều tiết linh hoạt.

Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tiếp tục phát huy vai trò quan trọng. Trong quý I/2026, mức chi quỹ phổ biến khoảng 4.000 đồng/lít xăng và 5.000 đồng/lít dầu, với quy mô duy trì khoảng 5.600 tỷ đồng; đồng thời cuối tháng 3/2026 còn được bổ sung thêm 8.000 tỷ đồng để tăng dư địa điều hành. Việc Bộ Công thương đề xuất phương án điều hành dựa trên diễn biến thị trường, kết hợp với Bộ Tài chính tính toán mức trích lập - chi quỹ phù hợp, đã giúp “hãm” đà tăng khi giá thế giới leo thang và tái tạo dư địa khi giá hạ nhiệt. Không những vậy, hai bộ cũng phối hợp đồng bộ các công cụ khác như điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng; bảo đảm nguồn cung từ sản xuất trong nước và nhập khẩu; tăng cường kiểm tra, kiểm soát, tránh đầu cơ găm hàng, góp phần ổn định tâm lý thị trường.

Song song đó, Ngân hàng Nhà nước điều hành chính sách tiền tệ theo hướng linh hoạt, các công cụ nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường. Lãi suất điều hành được giữ ổn định, tín dụng định hướng tăng khoảng 15%, tập trung vào sản xuất - kinh doanh, đồng thời kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống.

Ngoài ra, việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý như y tế, giáo dục cũng được thực hiện thận trọng, tránh gây “cú sốc” lên mặt bằng giá.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc giữ lạm phát quanh mức 3,51% trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh cho thấy năng lực điều hành đã được nâng lên rõ rệt, đặc biệt ở khâu phối hợp chính sách.

Giữ “nhịp” tăng trưởng trong khi vẫn kiểm soát lạm phát

Có thể thấy, điều hành giá không chỉ dừng ở việc “theo sát” thị trường, mà còn hướng tới mục tiêu quan trọng hơn là “neo” kỳ vọng lạm phát - yếu tố then chốt để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Cùng với kiểm soát lạm phát, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng kinh tế khá tích cực. Theo số liệu thống kê, GDP quý I/2026 tăng khoảng 7,8 - 7,83% so với cùng kỳ - mức tăng cao trong khu vực và cho thấy nền kinh tế tiếp tục phục hồi vững chắc.

Tuy nhiên, thách thức vẫn hiện hữu. Áp lực giá năng lượng, rủi ro từ chính sách tiền tệ toàn cầu và biến động địa chính trị có thể tiếp tục tác động đến lạm phát trong các quý tiếp theo.

Bộ Tài chính đã dự báo trong thời gian tới, mặt bằng giá trong nước sẽ tiếp tục chịu áp lực từ nhiều yếu tố, đồng thời cập nhật 3 kịch bản lạm phát năm 2026 tăng trong khoảng 4,5%; 5% và 5,5%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dự báo lạm phát bình quân năm 2026 tăng trong khoảng 5 ± 0,5%. Các tổ chức quốc tế mới đây đã cập nhật dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam khoảng 3,8 - 4,9%.

Với dự báo lạm phát có thể lên tới 5,5% và mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026, bài toán điều hành sẽ ngày càng phức tạp khi yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là kiểm soát lạm phát, mà còn phải duy trì động lực tăng trưởng, hỗ trợ doanh nghiệp và bảo đảm an sinh xã hội. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và sự linh hoạt trong từng quyết sách.

Trước tình hình đó, với vai trò chủ chốt, là cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo điều hành giá của Thủ tướng, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ giải pháp nhằm kiểm soát lạm phát trước biến động tăng của giá xăng dầu, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và ổn định đời sống người dân trong những tháng còn lại của năm 2026.

Trước tiên, cần tăng cường theo dõi, phân tích cung, cầu và giá các mặt hàng thiết yếu, nhất là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu như vận tải, logistics, vật liệu xây dựng và lương thực, thực phẩm. Bảo đảm cân đối cung, cầu đối với các mặt hàng chiến lược như xăng dầu, điện và nguyên liệu đầu vào; chủ động ứng phó biến đổi khí hậu để tránh gián đoạn nguồn cung.

Các địa phương lưu ý triển khai hiệu quả chương trình bình ổn thị trường, giữ ổn định giá cả. Công tác thanh tra, kiểm tra phải được đẩy mạnh, xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.

Bên cạnh đó, tiếp tục thực hiện các chính sách giảm thuế, phí hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Chính sách tiền tệ cần điều hành linh hoạt, phối hợp chặt với tài khóa, cùng với đó tăng cường phối hợp truyền thông minh bạch về giá nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát và tránh biến động bất thường của thị trường…