Đây là phiên họp quan trọng với các lãnh đạo Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương các nước thành viên ASEAN+3 (bao gồm 10 nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) để cập nhật, nắm bắt kịp thời đánh giá của các tổ chức quốc tế cũng như các nước trong khu vực về tác động của tình hình Trung Đông tới kinh tế vĩ mô toàn cầu và ASEAN+3 trước thềm Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN+3 (AFMGM+3) tổ chức ngày 3/5/2026.

Tác động của cuộc xung đột Trung Đông tới kinh tế - tài chính

Thời gian vừa qua, căng thẳng địa chính trị đã tác động nặng nề tới an ninh năng lượng và đứt gãy nguồn cung năng lượng, nhiên liệu. Tổng hợp phân tích của các tổ chức quốc tế cho thấy, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tác động đến các nền kinh tế châu Á chủ yếu thông qua giá năng lượng tăng cao, gián đoạn vận tải và chuỗi cung ứng, cũng như điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt hơn.

Phiên đối thoại có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương các nước thành viên ASEAN+3. Ảnh: Đức Minh

Theo phân tích của Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), 4 giai đoạn chính của chuỗi tác động từ cuộc xung đột bao gồm: tăng chi phí năng lượng cơ bản, sau đó tới vật tư công nghiệp trung gian, tiếp đến là các ngành hạ nguồn và cuối cùng tạo áp lực lên giá dịch vụ, lương thực. Những tác động này kìm hãm đà tăng trưởng và làm gia tăng lạm phát.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) dự báo, tăng trưởng toàn cầu năm 2026 sẽ giảm xuống 2,9%, trong khi lạm phát của nhóm G20 tăng lên 4%. Theo đánh giá của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), trong kịch bản giá dầu trên 155 USD/thùng, tăng trưởng ASEAN+3 có thể giảm tới 1,3% và lạm phát tăng 3,2% (trong đó, Đông Nam Á chịu tổn thương nặng nề nhất).

Về thị trường tài chính, các tổ chức nhận định, tâm lý e ngại rủi ro đang kích hoạt làn sóng thắt chặt điều kiện tài chính và rút vốn của khối ngoại. Trong những tuần đầu xung đột, thị trường chứng khoán châu Á sụt giảm hơn 4%, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng hơn 20 điểm cơ bản; khoảng 17 tỷ USD vốn đầu tư bị rút khỏi khu vực và phần lớn đồng nội tệ mất giá mạnh so với USD.

Sức chống chịu của các nền kinh tế sẽ phụ thuộc vào năng lực tự chủ năng lượng, dự trữ chiến lược và độ mở nền kinh tế (đặc biệt đối với rủi ro sụt giảm kiều hối, du lịch).

Việt Nam đồng hành bảo vệ đà tăng trưởng của toàn khu vực ASEAN+3

Thay mặt đoàn Việt Nam, Thứ trưởng Trần Quốc Phương đánh giá cao vai trò dẫn dắt của Philippines và Nhật Bản, trên cương vị Đồng Chủ trì ASEAN+3 năm 2026, đã chủ động, kịp thời tổ chức Phiên đối thoại chính sách nhằm rà soát, định hướng hợp tác khu vực để giảm thiểu tác động từ căng thẳng xung đột tại Trung Đông.

Tiếp nối Hội nghị Thứ trưởng Tài chính và Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN+3 (AFCDM+3) vừa qua, Bộ Tài chính Việt Nam một lần nữa nhấn mạnh và chia sẻ những quan ngại sâu sắc cùng các nước thành viên về những rủi ro đe dọa tăng trưởng kinh tế - tài chính do xung đột tiếp tục leo thang. Đồng thời, Việt Nam ghi nhận những cập nhật và phân tích chuyên sâu của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), AMRO và ADB tại phiên họp này.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cùng cán bộ Cục Quản lý nợ và kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) tham dự phiên đối thoại tại điểm cầu Việt Nam. Ảnh: Đức Minh

Căng thẳng Trung Đông vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc, đẩy chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đối mặt với nguy cơ đứt gãy nghiêm trọng. Khu vực ASEAN+3 đang phải chịu tác động trực tiếp qua việc giá năng lượng tăng, chi phí logistics và bảo hiểm leo thang, cùng xu hướng thắt chặt của các điều kiện tài chính. Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay không chỉ là hệ quả từ những biến động ngắn hạn, mà còn phản ánh tình trạng mất cân đối mang tính cấu trúc và sự gia tăng cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các quốc gia trong việc tiếp cận các nguồn tài nguyên năng lượng.

Đối với Việt Nam, việc bảo đảm an ninh năng lượng được xác định là yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trước các cú sốc từ bên ngoài. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ Việt Nam đã triển khai linh hoạt các công cụ vĩ mô nhằm chủ động điều tiết và chia sẻ áp lực chi phí với thị trường.

Cụ thể, Việt Nam thống nhất chủ trương nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế nhằm nuôi dưỡng nguồn thu và tạo đà phục hồi cho hộ kinh doanh. Song song với đó, Việt Nam khẩn trương thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quyết tâm cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính để đơn giản hóa quy trình, thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Đối với vấn đề an ninh năng lượng, Việt Nam tiếp tục gia hạn các chính sách miễn, giảm thuế, phí đối với mặt hàng xăng dầu về 0% đến hết tháng 6/2026. Đồng thời, Việt Nam đang tập trung đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị cho dự án Kho dự trữ quốc gia dầu thô tại Nghi Sơn (Thanh Hóa). Những biện pháp này được thực hiện đồng bộ với mục tiêu bình ổn giá cả thị trường nội địa, kiểm soát lạm phát, đồng thời hỗ trợ giảm chi phí đầu vào để nâng cao sức chống chịu cho cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại phiên đối thoại. Ảnh: Đức Minh

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, mục tiêu trọng tâm của Việt Nam trong năm 2026 là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững, tăng trưởng GDP đạt từ 10% trở lên, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với nâng cao năng suất, sức cạnh tranh. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu về hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt và bền vững ngày càng cấp thiết.

ứ trưởng cho biết, Việt Nam đang hoàn thiện khung pháp lý nhằm thúc đẩy sự phát triển của các trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do. Định hướng của Việt Nam là thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp xanh từ toàn cầu để tài trợ cho các dự án phát triển năng lượng sạch và năng lượng tái tạo, phát triển thị trường tín chỉ các-bon. Đây là cơ sở nền tảng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, gắn với các cam kết về phát thải ròng bằng “0” và nâng cao khả năng chống chịu của cấu trúc kinh tế trước các biến động địa chính trị khu vực.

Đồng thời, Việt Nam mong muốn các nước thành viên ASEAN+3 tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác tài chính khu vực, phát triển các công cụ hỗ trợ tài chính khu vực, như thể thức hỗ trợ khẩn cấp (RFF), để có thể hỗ trợ hiệu quả các nước thành viên trong giai đoạn khó khăn. Bên cạnh đó, bản thân mỗi nước cũng cần duy trì không gian chính sách và các công cụ chính sách hiệu quả để ứng phó với những tác động không mong muốn từ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nhấn mạnh vai trò của ADB và đề nghị ADB tăng cường hỗ trợ tài chính, đóng vai trò cầu nối giúp các quốc gia trong khu vực tiếp cận hiệu quả các sáng kiến toàn cầu và các chương trình ưu đãi tài chính đa dạng.

Đặc biệt, Việt Nam mong muốn ADB đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, dành thêm nguồn lực ưu tiên cho khu vực và tiên phong trong việc cải cách, đơn giản hóa các quy trình thủ tục để tăng tính linh hoạt và khả năng tiếp cận nguồn vốn cho các quốc gia thành viên. Những nỗ lực này sẽ khẳng định vị thế của ADB, đồng thời góp phần tăng cường sự phát triển bền vững chung của khu vực./.