Dư địa phát triển còn lớn

Ngày 24/4/2026, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp cùng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026 với chủ đề thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới, đồng thời công bố Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025 của Đại học Kinh tế Quốc dân.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho rằng, trong bối cảnh quốc tế biến động khó lường, quốc gia nào tận dụng tốt cơ hội và khai thác hiệu quả điều kiện phát triển kinh tế số sẽ có thêm không gian phát triển để giảm tác động tiêu cực từ môi trường địa kinh tế, địa chính trị bất lợi.

Về chủ trương, phát triển kinh tế số đã được xác định từ năm 2019, với mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP. Đến năm 2025, quy mô kinh tế số của Việt Nam ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm khoảng 14 - 14,2% GDP, cho thấy xu hướng phát triển tích cực và dư địa còn rất lớn trong thời gian tới.

Các chuyên gia trao đổi tại h ội thảo: Ảnh: Mai Tấn

Kinh tế số Việt Nam hiện tăng trưởng khá ấn tượng, nhưng mức độ lan tỏa còn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển mới. Việc số hóa trong các ngành sản xuất truyền thống, nhất là sản xuất thông minh, vẫn còn nhiều thách thức, đòi hỏi thay đổi lại cách thức.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026 - 2030, lĩnh vực chế biến, chế tạo và sản xuất có vai trò rất quan trọng. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế số cần đi vào những điểm nghẽn căn cốt như thể chế cho phát triển kinh tế dữ liệu, tăng tỷ lệ chi cho khoa học công nghệ, nhân lực số, liên kết giữa FDI công nghệ cao với doanh nghiệp trong nước, số hóa các ngành truyền thống, nhất là nông nghiệp, logistics, tài chính và sản xuất công nghiệp.

TS. Nguyễn Đức Hiển đề xuất cần thay đổi tư duy chính sách theo hướng linh hoạt và thực tiễn hơn. Một trong những giải pháp đáng chú ý là áp dụng cơ chế Sandbox khung quản lý thử nghiệm cho các lĩnh vực mới như Fintech hay Mobile Money. Cách tiếp cận này cho phép thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát rủi ro, thay vì chờ hoàn thiện pháp lý mới triển khai.

Bên cạnh đó, việc phát triển hạ tầng số và quản trị số cần được đẩy mạnh, đặc biệt là huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân vào các dự án hạ tầng công cộng. Đây được xem là chìa khóa để mở rộng không gian phát triển và nâng cao hiệu quả vận hành nền kinh tế.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam cũng cần tập trung vào các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu và kinh tế không gian. Theo dự báo, riêng AI có thể đóng góp tới hơn 2% GDP vào năm 2030, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng sau chuyển đổi số.

Ngoài ra, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần được thiết kế lại theo hướng thực chất hơn. Thay vì phụ thuộc vào cơ quan quản lý nhà nước, cần tăng vai trò của thị trường, hiệp hội ngành nghề và các cơ sở đào tạo trong việc dẫn dắt quá trình chuyển đổi số.

Liên kết, lan tỏa giữa với những ngành khác

Trình bày quan điểm của mình, GS.TS Tô Trung Thành - Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, kinh tế số cần được hiểu là quá trình phát triển mô hình kinh tế dựa trên dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo, đồng thời là quá trình tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế trong kỷ nguyên số.

Ấn phẩm năm nay tiếp cận theo góc nhìn cấu trúc, qua đó lượng hóa rõ hơn tác động của kinh tế số tới tăng trưởng, việc làm, thu nhập và các ngành kinh tế. Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu sử dụng bảng cân đối liên ngành (IO) cập nhật mới nhất, kết hợp phân tích vĩ mô, ngành và vi mô ở cấp doanh nghiệp.

Theo đánh giá, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, kinh tế Việt Nam năm 2025 vẫn đạt mức tăng trưởng khoảng 8,02%, quy mô ước đạt 515 tỷ USD, đứng thứ 33 thế giới. Thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD, tiếp tục thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực.

Động lực tăng trưởng kinh tế chủ yếu đến từ khu vực công nghiệp, đặc biệt là chế biến, chế tạo nhờ phục hồi đơn hàng xuất khẩu, cùng với sự cải thiện của dịch vụ nhờ du lịch và tiêu dùng. Tuy nhiên, các động lực này vẫn tiềm ẩn rủi ro do phụ thuộc vào diễn biến bên ngoài.

Các chuyên gia chia sẻ tại buổi họp báo công bố Ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên 2025. Ảnh: Mai Tấn

Xét theo phía cầu, tăng trưởng chủ yếu dựa vào tiêu dùng và đầu tư, trong đó đầu tư tăng khoảng 12%. Tuy nhiên, cơ cấu đầu tư tiếp tục nghiêng về khu vực nhà nước, trong khi khu vực tư nhân trong nước được nhận định là động lực dài hạn còn gặp nhiều khó khăn.

Đáng lưu ý, tăng trưởng vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng khi tín dụng năm 2025 tăng gần 19%, đưa quy mô tín dụng lên khoảng 150% GDP.

Ở góc độ chất lượng tăng trưởng, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chuyển sang mức âm, cho thấy tăng trưởng vẫn dựa chủ yếu vào mở rộng vốn, trong khi các yếu tố dài hạn như công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nhân lực còn hạn chế.

Bước sang năm 2026, mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% được đánh giá là rất thách thức trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại và rủi ro gia tăng. Để đạt mục tiêu này, hai động lực chính được xác định là công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, trong đó chế biến, chế tạo giữ vai trò trung tâm, còn dịch vụ chuyển dịch sang các ngành giá trị cao như tài chính, logistics và du lịch.

Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh vấn đề cốt lõi không chỉ là tăng trưởng nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng theo mô hình nào. Trong đó, kinh tế số được xác định là lời giải trung tâm. Hiện nay, kinh tế số chiếm khoảng 14,02% GDP, tăng trưởng bình quân 10%/năm. Dù đạt kết quả tích cực, quá trình phát triển vẫn tồn tại nhiều hạn chế.

Định hướng này cần triển khai trên ba trụ cột: Phát triển kinh tế số lõi theo hướng làm chủ công nghệ; thúc đẩy số hóa và tái cấu trúc các ngành; và xây dựng hệ thống quản trị số dựa trên dữ liệu.

Trên cơ sở đó, báo cáo đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm, gồm hoàn thiện thể chế và khung pháp lý cho kinh tế số; phát triển công nghệ lõi và thu hút FDI chất lượng cao; tái cấu trúc công nghiệp để nâng tỷ lệ nội địa hóa; thúc đẩy chuyển đổi số trên diện rộng; và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

Theo GS.TS. Phạm Hồng Chương - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, nguyên Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, trong tương lai kinh tế số là “đầu tàu” của đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, mục tiêu quan trọng của nghiên cứu là nhìn thấy được sự liên kết, lan tỏa giữa các ngành kinh tế số lõi với những ngành khác, từ đó tạo ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam./.