Nguồn lực lớn sẵn sàng, nhưng chưa “chảy” hết vào nền kinh tế

Kế hoạch đầu tư công năm 2026 tiếp tục được triển khai với quy mô rất lớn. Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước cho các bộ, ngành 1.013.443,4 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách trung ương là 363.216,8 tỷ đồng (bao gồm 345.535,5 tỷ đồng vốn trong nước và 17.681,328 tỷ đồng vốn nước ngoài), còn lại là 650.226,6 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương.

Ngay từ đầu năm, phần lớn kế hoạch đã được giao với quy mô 995.348,05 tỷ đồng. Trong quá trình điều hành, tháng 3/2026, kế hoạch tiếp tục được bổ sung thêm 18.095,4 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Về phía các địa phương cũng chủ động bố trí tăng thêm 13.136,2 tỷ đồng so với kế hoạch được giao. Cùng với đó là 45.955,4 tỷ đồng vốn từ các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026, trong đó vốn ngân sách trung ương là 27.330,6 tỷ đồng và ngân sách địa phương là 18.624,8 tỷ đồng.

Tính chung, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 đến thời điểm báo cáo đã lên tới 1.072.535,1 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy nguồn lực dành cho đầu tư phát triển là rất lớn.

Đến cuối tháng 3/2026, các bộ, ngành, địa phương đã phân bổ chi tiết 984.954,9 tỷ đồng cho các nhiệm vụ, dự án, trong đó vốn ngân sách trung ương là 331.946,1 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là 653.008,8 tỷ đồng.

Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương do các địa phương tự giao tăng thêm, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết là 971.818,7 tỷ đồng, đạt 95,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ đã giao.

Đây là kết quả tích cực nếu xét trong bối cảnh thời gian triển khai chưa dài. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 41.624,7 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án, thuộc 14 bộ, cơ quan trung ương và 22 địa phương. Nếu không tính phần vốn mới được bổ sung trong tháng 3, số vốn chưa phân bổ từ kế hoạch giao đầu năm vẫn ở mức 23.529,3 tỷ đồng, tương đương khoảng 2,3% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao.

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, trong điều kiện quy mô đầu tư công rất lớn, chỉ cần một phần nhỏ vốn chưa được phân bổ kịp thời cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung. Khi vốn chưa được giao chi tiết, dự án chưa thể triển khai, kéo theo tiến độ giải ngân bị chậm lại. Hay nói cách khác, nếu khâu phân bổ chưa hoàn tất, dòng vốn đầu tư công vẫn chưa thực sự “chảy” vào nền kinh tế.

Việc chậm hoàn tất phân bổ không chỉ làm gián đoạn tiến độ triển khai dự án, mà còn làm suy giảm vai trò dẫn dắt của đầu tư công đối với tăng trưởng. Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần thêm động lực, đầu tư công được kỳ vọng là “vốn mồi”, kích hoạt các nguồn lực xã hội cùng tham gia. Nhưng khi một phần nguồn lực này chưa được đưa vào vận hành, hiệu ứng lan tỏa sang các ngành xây dựng, vật liệu, dịch vụ…

cũng bị hạn chế, kéo theo sức cầu trong nước khó bứt lên như kỳ vọng. Điều đó cho thấy, phân bổ vốn không đơn thuần là một khâu kỹ thuật, mà có tác động trực tiếp đến hoạt động của nền kinh tế.

Gỡ vướng để dòng vốn “đi nhanh, đi trúng”

Nguyên nhân chủ yếu của việc chậm phân bổ vốn được xác định là do nhiều dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư. Trong đó, đáng chú ý là các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài (ODA) chưa hoàn tất thủ tục ký kết hiệp định với nhà tài trợ, dẫn tới chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn.

Bên cạnh đó, một số bộ, cơ quan trung ương đang rà soát, đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn để điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Những vướng mắc này cho thấy “điểm nghẽn” hiện nay vẫn nằm ở khâu chuẩn bị đầu tư và thủ tục. Khi thủ tục chưa hoàn tất, nguồn vốn dù đã được bố trí cũng chưa thể đưa vào triển khai.

Thực tế này cũng cho thấy những điểm nghẽn trong khâu chuẩn bị đầu tư vẫn chưa được xử lý triệt để. Tình trạng dự án chậm hoàn tất thủ tục, phụ thuộc vào tiến độ đàm phán với đối tác nước ngoài hay phải điều chỉnh kế hoạch vốn không phải là vấn đề mới, mà đã lặp lại qua nhiều năm. Điều này phản ánh một thực tế là chất lượng chuẩn bị đầu tư ở một số nơi còn hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu điều hành trong bối cảnh quy mô vốn ngày càng lớn và yêu cầu giải ngân ngày càng cao.

Trong bối cảnh áp lực tăng trưởng ngày càng rõ nét, việc hoàn tất phân bổ toàn bộ kế hoạch vốn không còn là mục tiêu mang tính tiến độ, mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong điều hành. Tại các nghị quyết, phiên họp thường kỳ, Chính phủ liên tục yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Yêu cầu này đặt ra một áp lực rõ ràng: phân bổ hết kế hoạch vốn không chỉ là bước đi kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để dòng vốn đi vào thực tế, chuyển hóa thành năng lực sản xuất và tạo việc làm. Khi khâu phân bổ còn chậm, không chỉ tiến độ dự án bị ảnh hưởng, mà hiệu quả lan tỏa của chính sách tài khóa cũng khó đạt như kỳ vọng. Vì thế, số vốn còn lại của 14 bộ, ngành và 22 địa phương cần phải được phân bổ chi tiết ngay trong thời gian sớm nhất, không để kéo dài sang các tháng tiếp theo của năm.

Có thể thấy, yêu cầu phân bổ hết kế hoạch vốn cần được nhìn nhận như một kỷ luật bắt buộc, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương. Chỉ khi dòng vốn được đưa vào vận hành kịp thời, đầu tư công mới thực sự phát huy vai trò dẫn dắt, thay vì tiếp tục “đứng ngoài” nền kinh tế.