Lên kinh phí hỗ trợ

Đúng 2 tuần sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 122/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về việc xử lý vướng mắc của các dự án BOT giao thông, vào giữa tuần trước, Cục Đường bộ Việt Nam đã có báo cáo gửi Vụ Tài chính - Kế hoạch (Bộ Xây dựng) về sơ bộ nhu cầu vốn Nhà nước để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BOT giao thông.

Theo ông Nguyễn Viết Huy - Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, ngay sau khi Nghị định số 122 (có hiệu lực từ ngày 3/4/2026), cơ quan quản lý Nhà nước chuyên ngành đường bộ đã khẩn trương phối hợp với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định để kịp thời tháo gỡ vướng mắc đối với 8 dự án BOT giao thông.

“Đây là nhóm dự án BOT đường bộ do Bộ Xây dựng là cơ quan có thẩm quyền, gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành, khai thác bởi những lý do khách quan, thuộc diện được xử lý theo Nghị định số 122” - Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết.

Trạm thu phí hoàn vốn cho Dự án BOT đầu tư xây dựng công trình cầu Thái Hà vượt sông Hồng. Ảnh tư liệu

Theo ước tính của Cục Đường bộ Việt Nam, tổng kinh phí mà ngân sách nhà nước cần bố trí để xử lý các vướng mắc tại 8 dự án BOT (gồm 4 dự án thực hiện chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và 4 dự án thực hiện chia sẻ phần giảm doanh thu và tiếp tục thực hiện hợp đồng) là 9.795 tỷ đồng.

Nếu quá trình hoàn thiện hồ sơ thanh toán được đẩy nhanh, việc giải ngân phần hỗ trợ của Nhà nước nói trên cho các nhà đầu tư có thể diễn ra vào cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

Được biết, với 4 Chương 12 Điều,Nghị định số 122 được ban hành nhằm xử lý các vướng mắc về sụt giảm doanh thu của các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ có hợp đồng ký kết trước ngày 1/1/2021, theo quy định tại Điều 99a Luật Đầu tư theo phương thức PPP, với nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng quy định điều kiện chi trả và nguyên tắc xác định chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn theo điểm a khoản 2a Điều 52 Luật PPP đối với các dự án BOT giao thông đang trong giai đoạn vận hành, kinh doanh, có hợp đồng ký kết trước thời điểm nêu trên.

Đối với các dự án đầu tư theo phương thức PPP khác, việc thực hiện được áp dụng theo quy định của Chính phủ về chi tiết thi hành một số điều của Luật PPP.

Tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư

Cần phải nói thêm rằng, trong giai đoạn trước năm 2020, trong bối cảnh nguồn lực Nhà nước còn rất khó khăn, thực hiện chủ trương của Đảng về huy động nguồn lực xã hội đầu tư kết cấu hạ tầng, cả nước đã huy động khoảng 318 nghìn tỷ đồng để đầu tư 140 dự án BOT giao thông. Các dự án BOT đã hoàn thành, đưa vào khai thác, phát huy hiệu quả đầu tư, tạo điều kiện đi lại thuận lợi, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương.

Tuy nhiên, do được triển khai trong điều kiện hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, trong quá trình vận hành, kinh doanh, một số dự án đã phát sinh vướng mắc, đặc biệt là liên quan đến công tác thu phí hoàn vốn.

Thực hiện kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, Bộ Xây dựng (trước đây là Bộ Giao thông vận tải) đã phối hợp với các địa phương đánh giá toàn diện những khó khăn, vướng mắc của các dự án BOT giao thông trên phạm vi cả nước.

Đến nay, đã xác định danh mục 11 dự án BOT cần tháo gỡ vướng mắc (trong đó Bộ Xây dựng quản lý 8 dự án, địa phương quản lý 3 dự án). Quá trình xử lý, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc tại 11 dự án BOT giao thông đã được khởi động ngay từ cuối năm 2022, nhưng do tính chất phức tạp, chưa từng có tiền lệ, nên phải đến đầu tháng 4/2026, các cơ quan chức năng mới chốt được hướng xử lý với quy trình, phương pháp xác định tỷ lệ và mức vốn Nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu; điều kiện chi trả, nguyên tắc xác định chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn dự án BOT giao thông.

Đây chính là nền tảng pháp lý quan trọng hình thành nên 12 điều khoản của Nghị định số 122 để xử lý vướng mắc tại một số dự án BOT giao thông, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, ngân hàng tín dụng…

Theo các chuyên gia, tác động lớn nhất của Nghị định số 122 không chỉ nằm ở việc tháo gỡ khó khăn cho từng dự án cụ thể, mà còn ở thông điệp chính sách mang tính “công bằng” giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong chia sẻ rủi ro.

Khi các vướng mắc phát sinh trong nhiều năm trước đây được nhìn nhận và xử lý trên nguyên tắc minh bạch, công bằng, niềm tin của khu vực tư nhân sẽ được củng cố, qua đó tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các dự án hạ tầng mới trong giai đoạn tới.

Ông Lê Minh Nghĩa - Giám đốc Công ty TNHH BOT Phú Hà, đại diện doanh nghiệp Dự án BOT cầu Việt Trì - Ba Vì nối Quốc lộ 32 với Quốc lộ 32C cho rằng, Nghị định số 122 đã tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để tháo gỡ những khó khăn kéo dài nhiều năm tại các dự án BOT, qua đó giúp ổn định phương án tài chính, bảo đảm chi phí vận hành và duy trì chất lượng khai thác công trình trong dài hạn.

Điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường pháp lý ổn định và có thể dự báo. Khi niềm tin được khơi thông, đây sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy các dự án hạ tầng mới trong thời gian tới.

“Chúng tôi mong muốn sớm nhận được các khoản giải ngân hỗ trợ của Nhà nước để nhà đầu tư ổn định hoạt động tài chính, tiếp tục đồng hành với các dự án hạ tầng theo phương thức PPP trong giai đoạn tiếp theo” - ông Nghĩa nhấn mạnh.