Tại phiên bế mạc Kỳ họp Thứ nhất diễn ra sáng 24/4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về Kế hoạch tài chính quốc gia và vay, trả nợ công 5 năm giai đoạn 2026 - 2030.

Tổng mức vay của Chính phủ gần 6,5 triệu tỷ đồng

Theo Nghị quyết, về thu ngân sách, Quốc hội quyết nghị phấn đấu tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 16,4 triệu tỷ đồng; tỷ lệ huy động NSNN bình quân đạt 18% GDP, tỷ trọng thu nội địa bình quân khoảng 87 - 88% tổng thu NSNN. Trong quá trình thẩm tra, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, bổ sung nội dung “tỷ trọng thu ngân sách trung ương đến năm 2030 chiếm khoảng 53 - 54% tổng thu NSNN” vào dự thảo.

Các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham dự phiên bế mạc Quốc hội sáng 24/4.

Về chi ngân sách, tổng chi NSNN khoảng 21,2 triệu tỷ đồng, trong đó bố trí chi đầu tư phát triển khoảng 8,51 triệu tỷ đồng (bao gồm kế hoạch đầu tư công trung hạn là 8,22 triệu tỷ đồng và các nhiệm vụ chi đầu tư phát triển khác của ngân sách trung ương ngoài phạm vi kế hoạch đầu tư công trung hạn là 290 nghìn tỷ đồng).

Tỷ trọng chi đầu tư phát triển bình quân khoảng 40% tổng chi NSNN; tỷ trọng chi thường xuyên bình quân khoảng 51 - 52% tổng chi NSNN. Nghị quyết cũng yêu cầu bố trí tối thiểu 3% tổng chi NSNN hằng năm cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; 20% tổng chi NSNN cho giáo dục, đào tạo và dạy nghề.

Về cân đối NSNN và an toàn nợ công, tỷ lệ bội chi NSNN bình quân khoảng 5% GDP, bao gồm bội chi ngân sách trung ương khoảng 4,4% GDP, bội chi ngân sách địa phương bình quân khoảng 0,6% GDP.

Các chỉ tiêu an toàn nợ công được quy định rõ: Trần nợ công hằng năm không quá 60% GDP; trần nợ Chính phủ không quá 50% GDP; trần nợ nước ngoài của quốc gia không quá 50% GDP; nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ không quá 25% tổng thu NSNN và nghĩa vụ trả nợ lãi trực tiếp của Chính phủ không quá 10% tổng thu NSNN.

Hạn mức bảo lãnh Chính phủ giai đoạn 2026 - 2030 là 68,4 nghìn tỷ đồng. Trường hợp cần thiết phải điều chỉnh tăng hạn mức bảo lãnh để kịp thời đáp ứng nhu cầu vốn cho các chương trình tín dụng chính sách và các dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia nhưng không làm vượt trần, ngưỡng các chỉ tiêu an toàn nợ công, Chính phủ quyết định bảo đảm hiệu quả và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Các đại biểu tham dự phiên họp bế mạc.

Chỉ vay trong khả năng trả nợ, chi trong khả năng của nền kinh tế

Bên cạnh các con số cụ thể, Nghị quyết cũng nêu rõ định hướng đối với công tác tài chính quốc gia và vay, trả nợ công trong giai đoạn tới. Cụ thể gồm xây dựng hệ thống thuế hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, minh bạch, điều tiết hợp lý; hạn chế tối đa việc lồng ghép giữa chính sách xã hội với chính sách thuế; mở rộng cơ sở thu, tăng nguồn thu bền vững.

Nâng cao hiệu quả chi tiêu công gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội các dự án đầu tư công, phân bổ vốn trọng tâm, trọng điểm; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, định mức kinh tế - kỹ thuật của các ngành, lĩnh vực theo hướng thống nhất, đồng bộ, hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp điều kiện thực tiễn.

Vay bù đắp bội chi ngân sách nhà nước chỉ sử dụng cho đầu tư phát triển. Chỉ chi ngân sách nhà nước trong khả năng của nền kinh tế và chỉ vay trong khả năng trả nợ. Kiểm soát chặt chẽ nghĩa vụ nợ dự phòng bảo đảm đúng quy định và hiệu quả.

Về giải pháp và nhiệm vụ thực hiện, Nghị quyết yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế, phí, lệ phí; có chính sách tạo nguồn thu và nuôi dưỡng nguồn thu; chủ động nghiên cứu và xây dựng lộ trình phù hợp để triển khai các loại thuế mới, bảo đảm bao quát các nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế, nâng cao tính công khai, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế. Chú trọng các nguồn thu từ đất đai, tài nguyên, khoáng sản, thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số...

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo giải trình của Chính phủ tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Đồng thời phải bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tăng tính chủ động của ngân sách địa phương. Đối với chính sách đặc thù tài chính - ngân sách nhà nước của địa phương, tập trung khai thác các nguồn thu mới; không ban hành các cơ chế, chính sách, quy định đặc thù về miễn, giảm, ưu đãi thuế cao hơn quy định của pháp luật về thuế, pháp luật khác về thu ngân sách nhà nước. Không quy định phân cấp nguồn thu ngân sách nhà nước, để lại nguồn thu ngân sách trung ương khác với quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Kết luận số 93-KL/TW của Bộ Chính trị, trừ trường hợp theo chủ trương của cấp có thẩm quyền.

Xây dựng các kịch bản dự phòng về cân đối ngân sách

Tại báo cáo tiếp thu, giải trình được gửi đến đại biểu Quốc hội trước khi thông qua Nghị quyết, Chính phủ đã làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm.

Trước ý kiến chỉ tiêu thu NSNN tăng ít nhất 10% so với năm trước là áp lực rất lớn, Chính phủ giải trình các chỉ tiêu cân đối NSNN được xây dựng bám sát mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Trong bối cảnh còn rủi ro, Chính phủ đề xuất các kịch bản dự phòng như: chỉ vay cho chi đầu tư phát triển; bố trí dự phòng NSNN và dự phòng an ninh, an toàn tài chính quốc gia; bố trí dự phòng chi đầu tư công trung hạn 10%; triệt để tiết kiệm chi, cắt giảm các khoản chi không cần thiết. Để xử lý vấn đề nợ đọng thuế, Chính phủ bổ sung nhiệm vụ “tập trung xử lý, thu hồi tối đa các khoản nợ thuế, phấn đấu giảm tỷ lệ nợ đọng thuế, phí dưới 5% tổng số thu NSNN".

Trả lời lo ngại về nghĩa vụ trả nợ cao gấp 1,8 lần giai đoạn trước và nguy cơ vượt ngưỡng 25% tổng thu NSNN, Chính phủ khẳng định nguyên tắc chỉ vay cho đầu tư phát triển, không vay cho chi thường xuyên; tập trung mở rộng cơ sở thu để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ xuống dưới mức trần 25%. Để tối ưu hóa chi phí lãi vay, Chính phủ sẽ chủ động nghiên cứu thực hiện các nghiệp vụ quản lý nợ hiện đại như mua lại, hoán đổi trái phiếu. Chính phủ cũng kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ chủ động điều hành linh hoạt về công cụ, hình thức, kỳ hạn, khối lượng phát hành Trái phiếu Chính phủ thay vì quy định cứng mức tối thiểu kỳ hạn phát hành bình quân để tránh hạn chế khả năng huy động vốn.

Về tài sản công, Chính phủ kiến nghị áp dụng thống nhất chủ trương hạn chế tối đa việc xây dựng trụ sở, trung tâm hành chính mới trên phạm vi cả nước, không phân biệt địa phương có hay không thuộc diện sáp nhập, để bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và phòng, chống lãng phí.