Áp lực lạm phát gia tăng, chủ động điều hành

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá nhằm đánh giá kết quả công tác quản lý điều hành giá quý I/2026 và thống nhất các kịch bản điều hành những tháng còn lại năm 2026 do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì ngày 23/4, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, trong quý đầu năm, kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, đi kèm rủi ro từ biến động địa chính trị, năng lượng và tài chính. Đáng chú ý, xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn các tuyến vận tải quan trọng, gây cú sốc tăng giá dầu và đẩy chi phí logistics lên cao. Áp lực lạm phát vì thế gia tăng, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, giữ ổn định lãi suất để cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Trong nước, giá cả tăng vào dịp Tết do nhu cầu tiêu dùng cao, song nguồn cung hàng hóa được bảo đảm nhờ các địa phương chủ động dự trữ. Từ tháng 3/2026, áp lực giá gia tăng rõ nét do tác động từ thị trường quốc tế, đặc biệt là giá xăng dầu tăng mạnh, kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và nguyên vật liệu. Chỉ số CPI tháng 1 tăng 0,05%, tháng 2 tăng 1,14%, tháng 3 tăng 1,23%; bình quân quý I tăng 3,51% so với cùng kỳ, lạm phát cơ bản tăng 3,63%.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chú trọng công tác quản lý, điều hành giá, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Công tác điều hành được thực hiện chủ động, linh hoạt, gắn với việc theo dõi sát diễn biến thị trường và bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng thiết yếu.

Các biện pháp bình ổn giá được kịp thời triển khai, trong đó chú trọng điều hành giá xăng dầu bám sát giá thế giới, kết hợp sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu và miễn, giảm thuế xăng dầu. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý và vi phạm quy định về giá. Việc điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý được thực hiện thận trọng, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm giảm áp lực lạm phát và hỗ trợ phục hồi, phát triển kinh tế.

Theo nhận định của Bộ Tài chính, mặt bằng giá năm 2026 sẽ tiếp tục chịu áp lực từ nhiều yếu tố trong và ngoài nước. Biến động địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại có thể đẩy giá nguyên - nhiên - vật liệu nhập khẩu tăng, kéo theo chi phí sản xuất trong nước. Giá xăng dầu tăng cũng khiến chi phí vận tải và logistics leo thang, lan tỏa lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trong nước, giá vật liệu xây dựng chịu áp lực do nhu cầu lớn từ các dự án hạ tầng, trong khi nguồn cung hạn chế. Nhóm lương thực, thực phẩm có thể tăng giá do chi phí đầu vào như thức ăn chăn nuôi, phân bón và vận chuyển tăng, cùng với rủi ro an ninh lương thực toàn cầu.

Một số dịch vụ do Nhà nước quản lý dự kiến điều chỉnh theo lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí, như y tế (có thể làm CPI tăng khoảng 0,28%) và học phí giáo dục. Ngoài ra, các yếu tố như biến động tỷ giá, thiên tai hay điều chỉnh lương cơ sở cũng có thể tạo thêm áp lực giá.

Tuy nhiên, nhiều yếu tố đang hỗ trợ kiểm soát lạm phát như chính sách giảm thuế, phí; bình ổn giá xăng dầu; nguồn cung lương thực dồi dào và ổn định vĩ mô được duy trì.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đưa ra 3 kịch bản lạm phát năm 2026 ở mức 4,5%; 5% và có thể lên tới 5,5%, trong khi Ngân hàng Nhà nước dự báo khoảng 5% (±0,5%). Trong khi đó, các tổ chức quốc tế mới đây cập nhật dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam khoảng 3,8 - 4,9%.

Bà Mai Thị Thu Vân - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ cho biết, với bối cảnh hiện nay, các kịch bản lạm phát năm 2026 được dự báo ở mức cao hơn, khoảng 4,5%, 5% và có thể lên tới 5,5%. Do đó, yêu cầu kiểm soát lạm phát là đặc biệt quan trọng. Nếu tăng trưởng cao nhưng không kiểm soát được lạm phát, thì hiệu quả kinh tế sẽ bị “vô hiệu hóa”.

Điều chỉnh giá thận trọng, tránh tác động cộng hưởng lên lạm phát

Với mục tiêu tăng trưởng cao và dự báo lạm phát có thể lên tới 5,5%, bài toán điều hành sẽ ngày càng phức tạp. Trước tình hình đó, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát trong bối cảnh giá xăng dầu biến động tăng cao và trong điều kiện các nguồn lực được thúc đẩy mạnh mẽ để đạt tăng trưởng kinh tế ở mức cao nhất.

Theo đó, các bộ, ngành, địa phương tăng cường theo dõi, phân tích diễn biến cung cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu như vận tải, logistics, vật liệu xây dựng và lương thực, thực phẩm. Qua đó có biện pháp điều hành kịp thời, tránh các cú sốc giá.

Cùng với đó, cần đảm bảo cân đối cung cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng chiến lược như xăng dầu, điện và nguyên liệu đầu vào. Việc nâng cao chất lượng dự báo thời tiết và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cũng được nhấn mạnh nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung…

Chính sách tiền tệ sẽ tiếp tục được điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra. Bên cạnh đó, việc tăng cường truyền thông minh bạch về giá được xem là giải pháp quan trọng nhằm ổn định kỳ vọng thị trường và tránh những biến động bất thường…

Nhấn mạnh nhiệm vụ và giải pháp điều hành trong những tháng còn lại của năm 2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục phát huy kinh nghiệm điều hành, đặc biệt là khả năng ứng phó với các tình huống đột xuất.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, các bộ, ngành với chức năng, nhiệm vụ của mình chỉ đạo và yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện nghiêm việc kê khai, niêm yết giá theo quy định và không lợi dụng biến động chi phí để tăng giá bất hợp lý. Đối với những mặt hàng đã tăng giá do chi phí đầu vào, khi chi phí giảm, cần yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh giảm tương ứng.

Đối với các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục, theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, việc điều chỉnh giá cần được tính toán kỹ lưỡng, đánh giá đầy đủ tác động đến mặt bằng giá chung và yêu cầu không điều chỉnh giá dồn dập trong cùng một thời điểm nhằm tránh tạo áp lực cộng hưởng lên lạm phát. Trong trường hợp cần thiết, có thể điều chỉnh theo lộ trình, thậm chí chia nhỏ các đợt tăng để giảm tác động.

Cùng với các giải pháp điều hành, công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường được xác định là nhiệm vụ then chốt. Các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá hoặc không giảm giá khi chi phí đầu vào giảm sẽ bị xử lý nghiêm...