Làm rõ nghĩa vụ khi thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa

Một trong những nội dung đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm hiện nay là cách xử lý đối với nguyên liệu, vật tư nhập khẩu phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu nhưng sau đó phát sinh nhu cầu tiêu thụ trong nước.

Điển hình, đại diện Công ty TNHH B & D Lingerie Việt Nam nêu tình huống thực tế khi doanh nghiệp tìm được đơn vị thu mua nguyên vật liệu dư thừa và đặt vấn đề về nghĩa vụ khai báo khi thay đổi mục đích sử dụng.

Theo đó, trong trường hợp nguyên vật liệu dư thừa, hư hỏng hoặc kém chất lượng được chuyển sang tiêu thụ nội địa, doanh nghiệp dự kiến thực hiện khai báo thay đổi mục đích sử dụng bằng tờ khai hải quan mới theo quy định tại điểm b khoản 5 Điều 25 Nghị định số 08/2015/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP). Đồng thời, doanh nghiệp cũng đề nghị cơ quan hải quan làm rõ cách xác định trị giá hải quan đối với phần hàng hóa chuyển tiêu thụ nội địa.

Trả lời nội dung này, Chi cục Hải quan khu vực XIV khẳng định, theo quy định hiện hành, đối với hàng hóa là nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để gia công, sản xuất xuất khẩu hoặc hàng hóa tạm nhập, tạm xuất đã thông quan nhưng sau đó thay đổi mục đích sử dụng, chuyển tiêu thụ nội địa, người khai hải quan bắt buộc phải mở tờ khai hải quan mới.

Chi cục Hải quan khu vực XIV tổ chức Hội nghị đối thoại nhằm giải đáp thắc mắc cho các doanh nghiệp trên địa bàn. Ảnh: Lạc Nguyên

Đáng lưu ý, Chi cục Hải quan khu vực XIV cũng làm rõ sự khác biệt giữa nguyên liệu, vật tư với phế liệu, phế phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất. Đối với phế liệu, phế phẩm tiêu thụ nội địa, doanh nghiệp không phải làm thủ tục hải quan nhưng phải kê khai, nộp thuế với cơ quan thuế nội địa. Trường hợp doanh nghiệp khai dưới dạng phế liệu, phế phẩm nhưng thực tế không phải là phế liệu, phế phẩm, cơ quan hải quan sẽ căn cứ thông tin thu thập được để xử lý theo quy định.

Về trình tự thực hiện, Chi cục nhấn mạnh, việc chuyển tiêu thụ nội địa hoặc thay đổi mục đích sử dụng chỉ được thực hiện sau khi người khai hải quan hoàn thành thủ tục đối với tờ khai hải quan mới. Trường hợp doanh nghiệp không tự giác kê khai, nộp thuế mà bị phát hiện, sẽ bị ấn định số thuế phải nộp theo tờ khai ban đầu, đồng thời phải nộp tiền chậm nộp và bị xử lý theo quy định. Trường hợp ký hợp đồng mua bán và thay đổi mục đích sử dụng trước khi hoàn thành thủ tục hải quan đối với tờ khai mới cũng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 128/2020/NĐ-CP.

Thống nhất cách áp mã HS và điều kiện xuất khẩu theo quy định mới

Bên cạnh vấn đề thủ tục, việc áp mã HS và điều kiện xuất khẩu cũng là nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm, ý kiến. Công ty TNHH Đá Tự Nhiên V.N đã phản ánh vướng mắc liên quan đến việc áp mã HS cho các sản phẩm đá đã qua chế biến như đá bazan, granite.

Theo doanh nghiệp, trước đây việc áp mã HS 6801 và 6802 là phù hợp với quy định hiện hành. Tuy nhiên, với Thông tư số 11/2026/TT-BXD có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, các mã này không còn được đề cập, trong khi nhóm mã 25 lại không phù hợp với bản chất sản phẩm đã qua chế biến.

Giải đáp vấn đề này, Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết việc áp mã HS phải căn cứ vào mức độ gia công thực tế của sản phẩm. Theo hệ thống phân loại hàng hóa, Chương 25 chỉ bao gồm các sản phẩm ở dạng thô hoặc sơ chế, chưa qua quá trình gia công làm thay đổi bản chất. Trong khi đó, các sản phẩm đã gia công vượt mức này sẽ thuộc Chương 68.

Như vậy, doanh nghiệp cần đối chiếu quy trình sản xuất cụ thể để xác định đúng mã HS. Trường hợp sản phẩm thuộc Chương 25 thì sẽ chịu điều chỉnh của Thông tư số 11/2026/TT-BXD. Ngược lại, nếu thuộc Chương 68 thì không chịu điều chỉnh của thông tư này.

Về thuế xuất khẩu, mức thuế sẽ được xác định tương ứng với mã HS của hàng hóa theo quy định tại Nghị định số 26/2023/NĐ-CP.

Không dừng lại ở vấn đề mã HS, Chi cục Hải quan khu vực XIV cũng lưu ý doanh nghiệp về điều kiện nguồn gốc hợp pháp của khoáng sản. Trường hợp sản phẩm được chế biến từ nguồn nguyên liệu khai thác không đúng phạm vi giấy phép, chẳng hạn giấy phép chỉ cho phép khai thác vật liệu xây dựng thông thường nhưng lại sản xuất đá ốp lát, thì sản phẩm đó không đủ điều kiện xuất khẩu.

Ông Hồ Văn Dũng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XIV chủ trì tại Hội nghị đối thoại doanh nghiệp. Ảnh: Lạc Nguyên

Ông Hồ Văn Dũng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XIV cho biết, trong bối cảnh nhiều quy định pháp lý mới có hiệu lực, đặc biệt là các nghị định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính, thẩm quyền của cơ quan hải quan đã được phân cấp rõ ràng hơn, tạo điều kiện xử lý kịp thời các vi phạm ngay tại cơ sở. Đồng thời, việc nắm vững quy định và thực hiện đúng ngay từ đầu là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót trong quá trình làm thủ tục.

Cũng theo ông Hồ Văn Dũng, đối với việc triển khai Thông tư số 121/2025/TT-BTC, cơ quan hải quan đã ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, trong đó đáng chú ý là quy định chuyển tiếp cho phép các hợp đồng gia công đã thông báo trước ngày 1/2/2026 và còn hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo quy định cũ đến hết kỳ quyết toán năm 2026, qua đó giúp doanh nghiệp có thời gian thích ứng với quy định mới.

“Việc làm rõ quy định không chỉ dừng ở giải đáp tình huống cụ thể mà còn góp phần thống nhất cách hiểu và cách thực hiện. Đây là cơ sở để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời hạn chế các rủi ro pháp lý phát sinh trong bối cảnh hệ thống chính sách đang tiếp tục được hoàn thiện” - ông Dũng nhấn mạnh.