Giữ tăng trưởng trong xu hướng dịch chuyển đơn hàng

Dệt may tiếp tục là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026. Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may trong tháng 5/2026 đạt khoảng 3,19 tỷ USD, tăng 3,5% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm đạt hơn 15,13 tỷ USD, tăng nhẹ 0,4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, xuất khẩu xơ, sợi dệt các loại là một trong những điểm sáng đáng chú ý trong bức tranh chung của ngành khi kim ngạch xuất khẩu đạt gần 1,89 tỷ USD trong 5 tháng, tăng 8,7% so với cùng kỳ.

Trong báo cáo mới đây, Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) cho biết, xuất khẩu dệt may 5 tháng đầu năm vẫn duy trì tăng trưởng dương nhưng tốc độ tăng còn thấp so với yêu cầu hoàn thành mục tiêu xuất khẩu cả năm. Nhóm hàng may mặc - lĩnh vực đóng góp tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch xuất khẩu - chưa ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể.

Kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may 5 tháng đầu năm đạt hơn 15,13 tỷ USD. Ảnh: Đức Thanh

Theo ông Bùi Ngọc Châu, chuyên gia phân tích thuộc Trung tâm Phân tích, Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, một trong những động lực giúp ngành duy trì tăng trưởng là xu hướng dịch chuyển đơn hàng. Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung tiếp tục thúc đẩy các nhà mua hàng toàn cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở ra cánh cửa cho các nhà xuất khẩu khác. Trong khi tổng khối lượng nhập khẩu của Mỹ đang giảm, thị phần mở rộng của Việt Nam sẽ cho phép ngành dệt may của Việt Nam duy trì tăng trưởng.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng khiêm tốn kéo theo bức tranh phân hoá rõ rệt trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp dệt may. Doanh thu của Tập đoàn dệt may Việt Nam (Vinatex) đạt xấp xỉ 4.490 tỷ đồng, tăng 5% so với cùng kỳ. Biên lợi nhuận gộp cải thiện là nguyên nhân chính giúp “ông lớn” ngành dệt may đạt mức tăng trưởng hai con số (hơn 12%). Trong khi đó, tại Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, doanh thu quý I/2026 tăng mạnh 29,2% so với cùng kỳ, đạt gần 1.952 tỷ đồng. Tuy nhiên, biên lợi nhuận gộp giảm từ 15,2% xuống còn 12,1% do áp lực chi phí gia tăng. Chi phí bán hàng tăng 46,4% trong bối cảnh giá cước vận tải duy trì ở mức cao khiến lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh giảm nhẹ. Lợi nhuận sau thuế của TNG vẫn tăng 39,3%, đạt 60,3 tỷ đồng, chủ yếu nhờ khoản lợi nhuận bất thường ghi nhận trong quý.

Với hai dòng sản phẩm chủ lực là sợi và hàng dệt gia dụng, Tổng công ty cổ phần Phong Phú (PPH) ghi nhận kết quả khả quan hơn. Doanh thu quý I tăng 5,1%, đạt 624,6 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp cải thiện lên 20,5%, nhờ vậy lợi nhuận sau thuế tăng 16,8%, đạt 132,3 tỷ đồng.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Sợi Thế Kỷ ghi nhận bước lùi đáng kể cả về doanh thu và lợi nhuận trong quý đầu năm 2026. Doanh thu quý I giảm gần 29% so với cùng kỳ. Cùng với biên lợi nhuận gộp suy giảm, Sợi Thế Kỷ phải báo lỗ sau thuế hơn 34 tỷ đồng. Theo giải trình của ông Đặng Triệu Hòa - Chủ tịch HĐQT Sợi Thế Kỷ, nhu cầu tiêu thụ sợi vẫn ở mức thấp, trong khi doanh thu suy giảm nhưng chi phí ngừng máy lại tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp tới biên lợi nhuận. Đà phục hồi của ngành dệt may thực tế vẫn đang diễn ra không đồng đều giữa các doanh nghiệp.

Vòng xoáy thuế quan còn nhiều bất định

Dù triển vọng đơn hàng được đánh giá tích cực hơn giai đoạn suy giảm trước đây, VITAS cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất của ngành hiện nay không còn nằm ở số lượng đơn hàng mà là chất lượng đơn hàng và hiệu quả sinh lời.

Theo VITAS, phần lớn doanh nghiệp hiện đã có đơn hàng đến hết quý III/2026. Một số doanh nghiệp lớn, có khách hàng ổn định và năng lực quản trị tốt thậm chí đã nhận đơn hàng cho thời gian dài hơn.

Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn được đánh giá có nhiều lợi thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ xu hướng dịch chuyển đơn hàng và tình trạng bất ổn chính trị và thiếu hụt năng lượng tại Bangladesh cùng lợi thế từ các hiệp định thương mại. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp cũng đang chuyển dịch dần từ mô hình CMT (gia công truyền thống) sang FOB (chủ động nguyên liệu, hoàn thiện sản phẩm) và ODM (sản xuất trọn gói), tham gia sâu hơn vào khâu nguyên liệu, thiết kế và quản trị đơn hàng nhằm cải thiện biên lợi nhuận.

Tuy nhiên, các thách thức cũng luôn thường trực. Theo VITAS, chi phí nguyên liệu, logistics, lao động và chi phí tuân thủ ESG đều gia tăng trong khi đơn giá xuất khẩu không tăng tương ứng. Biên lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng mỏng, nhiều đơn hàng có giá thấp, thời gian giao hàng gấp, yêu cầu kỹ thuật và trách nhiệm xã hội cao hơn.

Tại thị trường Mỹ, áp lực còn đến từ triển vọng tiêu dùng. Theo chuyên gia từ Mirae Asset Việt Nam, giá trị nhập khẩu bình quân trên mỗi sản phẩm may mặc tại Mỹ gần như không tăng trong quý I/2026, trong khi giá trị nhập khẩu trên mỗi sản phẩm của nhóm năm nhà cung cấp lớn nhất đều giảm. Ông Bùi Ngọc Châu nhận định, nhu cầu dệt may của Mỹ trong phần còn lại của năm có thể tiếp tục chịu áp lực khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và lạm phát duy trì ở mức cao.

Cùng đó, chính sách thuế quan vẫn là một ẩn số thường trực. Mới đây, vào đầu tháng 6/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đưa ra đề xuất áp thuế 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế, trong đó Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%.

Dù vậy, theo bà Nguyễn Thị Trang - chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), tác động tiêu cực đối với ngành dệt may có thể không quá lớn. Với cơ chế riêng cho ngành dệt may, một lượng nhất định hàng dệt may được hưởng mức thuế ưu đãi dựa trên tỷ lệ sử dụng bông và sợi nhập khẩu từ Mỹ.

“Việt Nam hiện là nhà nhập khẩu bông Mỹ lớn nhất trong niên vụ 2024 - 2025, chiếm khoảng 45 - 50% tổng lượng bông nhập khẩu của toàn ngành. Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam có thể được phân bổ hạn ngạch hưởng thuế suất ưu đãi nếu cơ chế này được thông qua” - bà Trang nhận định.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chính quyền Mỹ tiếp tục theo đuổi các biện pháp bảo hộ thương mại và thâm hụt thương mại của nước này vẫn ở mức cao, rủi ro thuế quan vẫn là yếu tố khó dự báo đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong thời gian tới.