Tái cấu trúc nhà đầu tư, nâng chất thị trường

Sự phát triển của cơ sở nhà đầu tư đang nổi lên như một trong những yếu tố có tính quyết định đối với độ sâu, thanh khoản và tính bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, cấu trúc thị trường hiện nay vẫn mang đậm đặc trưng “bank-led”, trong đó hệ thống ngân hàng là một trong những nhóm phát hành lớn, đồng thời cũng là nhà đầu tư quan trọng trên thị trường.

Điều này góp phần duy trì quy mô nhất định cho thị trường, song cũng phản ánh mức độ phụ thuộc tương đối vào một khu vực, qua đó ảnh hưởng đến khả năng phân bổ rủi ro cũng như quá trình hình thành mặt bằng lãi suất theo cơ chế thị trường. Trong khi đó, sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức dài hạn như doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí và nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn ở mức khiêm tốn.

Hiện khối ngân hàng thương mại đang chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường trái phiếu riêng lẻ. Ảnh: An Thư

Một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở việc khuôn khổ pháp lý hiện hành vẫn đặt ra một số giới hạn nhất định đối với hoạt động phân bổ tài sản của các định chế tài chính. Theo ông Kengo Mizuno - chuyên gia tư vấn Ban Thư ký ASEAN, Viện nghiên cứu Nomura Thái Lan, các quyết định phân bổ tài sản nên dựa trên đánh giá chuyên môn của nhà đầu tư, trên cơ sở quản trị rủi ro phù hợp, đồng thời được hỗ trợ bởi các tiêu chuẩn và cơ chế giám sát hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc từng bước hoàn thiện chính sách theo hướng tăng tính linh hoạt, đi kèm với kiểm soát rủi ro chặt chẽ, được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa đáng kể cho dòng vốn trong nước, đặc biệt từ nhóm nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quỹ hưu trí và doanh nghiệp bảo hiểm thường đóng vai trò “anchor investors” (nhà đầu tư trụ cột) trong quá trình hình thành và phát triển thị trường trái phiếu. Tại Malaysia và Thái Lan, chính các định chế này đã góp phần tạo dựng nền tảng cầu ổn định nhờ đặc điểm đầu tư dài hạn và khẩu vị rủi ro phù hợp với sản phẩm trái phiếu.

Tại Việt Nam, dư địa phát triển của nhóm nhà đầu tư này vẫn còn đáng kể. Trong trường hợp có cơ chế phù hợp, đi kèm với các tiêu chuẩn chặt chẽ về quản trị rủi ro và chất lượng tài sản, việc mở rộng phạm vi đầu tư của các tổ chức quy mô lớn như Bảo hiểm Xã hội Việt Nam sang các công cụ trái phiếu doanh nghiệp có thể tạo ra tác động tích cực đến cấu trúc thị trường, đồng thời góp phần đa dạng hóa nguồn cầu trung và dài hạn.

Ở góc độ chính sách, ông Đỗ Việt Dũng - Cán bộ Cấp cao của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc cho phép đa dạng hóa danh mục đầu tư, đi kèm với các điều kiện về chất lượng tài sản như yêu cầu xếp hạng tín nhiệm, có thể góp phần hình thành nguồn cầu dài hạn ổn định. Đối với các quỹ quy mô lớn, việc mở rộng phạm vi đầu tư ngoài trái phiếu chính phủ cần được xem xét trong mối tương quan giữa an toàn và hiệu quả, đồng thời có thể kết hợp với cơ chế sử dụng các nhà quản lý quỹ chuyên nghiệp trong giai đoạn đầu nhằm tăng cường năng lực quản trị rủi ro.

Cùng với đó, theo Nghị định 85/2026/NĐ-CP, danh mục đầu tư của quỹ hưu trí bổ sung được mở rộng theo hướng đa dạng hóa, cho phép đầu tư vào các tài sản tài chính như chứng khoán niêm yết. Đồng thời, quy định cũng điều chỉnh linh hoạt hơn tỷ trọng đầu tư tối thiểu vào trái phiếu chính phủ đối với các quỹ có quy mô đủ lớn, đi kèm các yêu cầu về quản trị rủi ro nhằm đảm bảo an toàn cho người tham gia. Những thay đổi này được đánh giá góp phần hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời tạo điều kiện hình thành nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn.

Đối với khu vực bảo hiểm, cơ cấu đầu tư hiện nay vẫn mang tính thận trọng khi phần lớn tài sản được phân bổ vào trái phiếu chính phủ và tiền gửi. Trong trung và dài hạn, việc điều chỉnh danh mục theo hướng đa dạng hóa hơn, với tỷ trọng hợp lý dành cho trái phiếu và cổ phiếu doanh nghiệp, có thể góp phần hình thành thêm nguồn cầu cho thị trường.

Theo một số ước tính, nếu một phần danh mục của khối bảo hiểm được tái phân bổ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thể ghi nhận thêm nguồn vốn đáng kể trong những năm tới. Song song với đó, việc khuyến khích đầu tư vào các công cụ có xếp hạng tín nhiệm được xem là hướng đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, bên cạnh các tiêu chí kiểm soát rủi ro hiện hành.

Minh bạch thị trường, hút vốn quốc tế

Ở chiều ngược lại, việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục là mục tiêu quan trọng, song đòi hỏi những cải thiện mang tính hệ thống. Ông Guy Deslondes - Giám đốc Toàn cầu về phát triển thị trường mới nổi của S&P Global Ratings cho rằng, nhà đầu tư quốc tế thường tìm kiếm một môi trường đầu tư minh bạch, dễ tiếp cận và tương thích với các chuẩn mực toàn cầu. Điều này không chỉ bao gồm yêu cầu về công bố thông tin mà còn liên quan đến toàn bộ hạ tầng thị trường, từ cơ chế thanh toán, lưu ký đến khuôn khổ bảo vệ nhà đầu tư.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc thiết lập các không gian pháp lý phù hợp, nơi áp dụng các chuẩn mực quốc tế về giao dịch và công bố thông tin, có thể tạo điều kiện thu hút dòng vốn mà trước đây phải huy động ở thị trường nước ngoài. Mô hình Trung tâm Dịch vụ Tài chính Quốc tế (IFSC) của Ấn Độ là một ví dụ, khi không chỉ giúp thu hút nhà đầu tư quốc tế mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn nội địa theo hướng hội nhập sâu hơn với hệ thống tài chính toàn cầu. Đối với Việt Nam, việc tham chiếu các mô hình này có thể hỗ trợ quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả kết nối với dòng vốn quốc tế.

Tổng thể, cơ sở nhà đầu tư, khuôn khổ pháp lý và hạ tầng thị trường có mối liên hệ chặt chẽ, tạo nền tảng cho sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Như chuyên gia từ Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh, yếu tố quyết định không chỉ là định hướng chính sách mà còn ở năng lực triển khai và tính nhất quán trong thực thi. Việc xác lập các mục tiêu theo chuẩn mực quốc tế có thể đóng vai trò “điểm neo”, thúc đẩy cải cách đồng bộ.

Khi cầu đầu tư dài hạn được cải thiện, pháp lý hoàn thiện và hạ tầng nâng cấp, thị trường sẽ chuyển từ phục hồi sang phát triển chiều sâu, đáp ứng nhu cầu vốn trung - dài hạn và góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, ổn định hệ thống tài chính.