Việc UAE rời OPEC giáng một đòn mạnh vào liên minh này trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ ở Trung Đông khan hiếm. Ảnh TL

Các quan chức từ các nước thành viên khác đã vô cùng sửng sốt vào thứ Ba, khi nhà sản xuất lớn thứ ba của OPEC - Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) - đột ngột thông báo sẽ rời khỏi nhóm chỉ trong vài ngày tới.

OPEC, một liên minh gồm khoảng chục nước xuất khẩu dầu mỏ, đã điều tiết giá cả bằng cách đặt ra hạn ngạch cho các thành viên và đồng minh của mình. Tuy nhiên, quyền lực của tổ chức này đã suy giảm trong những năm gần đây khi sản lượng tăng vọt ở các nước không phải thành viên, chủ yếu là Mỹ.

Trước chiến tranh ở Iran, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất là một trong những nhà sản xuất lớn nhất của OPEC, sau Ả Rập Xê Út, Iraq và Iran, với sản lượng khoảng 3,6 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 3% nguồn cung toàn cầu.

Đối với OPEC và các đối tác, việc UAE rời đi sẽ làm suy yếu khả năng quản lý giá dầu bằng cách điều chỉnh nguồn cung, đồng thời đặt UAE vào vị thế một nhân tố khó lường – một quốc gia từ lâu đã bất mãn với những ràng buộc do hạn ngạch của OPEC đặt ra – trong bối cảnh thị trường toàn cầu đang trải qua những biến động chưa từng có.

Trước mắt, sản lượng dầu từ UAE và các nước láng giềng vùng Vịnh đang bị kìm hãm do việc đóng cửa eo biển Hormuz, khiến phần còn lại của thế giới thiếu hụt nguồn cung trầm trọng và làm cho hạn ngạch của OPEC trở nên vô nghĩa. Nhưng một khi dầu được vận chuyển trở lại, việc UAE rút khỏi OPEC có nguy cơ tạo tiền đề cho một cuộc tranh giành thị phần mới và các cuộc chiến giá cả trong tương lai. Hiện tại, các quan chức đã phát tín hiệu về ý định tăng sản lượng.

Một số quan chức tại các thành viên OPEC+ khác cho biết họ không kỳ vọng sẽ có một cuộc rút lui quy mô lớn ngay lập tức sau UAE.

Tuy nhiên, sự ra đi của một trong những thành viên có ảnh hưởng nhất của nhóm vẫn sẽ đặt ra những câu hỏi rộng hơn. Quyền lực của OPEC đã bị suy yếu trong những năm gần đây do sản lượng mới tràn ngập thị trường, đặc biệt là từ dầu đá phiến của Mỹ. Ả Rập Xê Út, quốc gia giữ vai trò chính trong OPEC, đã phải vật lộn để kiềm chế các thành viên sản xuất quá mức, trong khi nhóm này đã chứng kiến ​​một số thành viên nhỏ hơn rời đi trong thập kỷ qua.

Tờ Bloomberg dẫn một số nguồn tin cho biết, quyết định rời OPEC của UAE đã được cân nhắc trong nhiều năm, bắt đầu từ đầu thập kỷ này, khi sự hỗn loạn do đại dịch Covid-19 gây ra đã làm gia tăng những rạn nứt về chính sách dầu mỏ giữa hai đồng minh lâu năm Abu Dhabi và Riyadh.

Những căng thẳng đó phản ánh sự xung đột về tầm nhìn: giữa tham vọng của UAE trong việc tận dụng nguồn tài nguyên hydrocarbon phong phú trước khi quá trình chuyển đổi năng lượng đạt đến điểm bùng phát, và sự ưu tiên của Riyadh trong việc quản lý cẩn thận sản lượng và giá dầu thô. Điều này diễn ra song song với cuộc cạnh tranh giành vai trò trung tâm kinh doanh của Trung Đông và để thể hiện ảnh hưởng chính trị trong khu vực.

Sau khi đầu tư hàng tỷ đô la vào năng lực sản xuất mới, UAE rất muốn thu hồi vốn và tăng sản lượng vượt quá giới hạn quy định - điều này đã khiến Ả Rập Xê Út phải công khai chỉ trích gay gắt. Abu Dhabi từng cân nhắc khả năng rời khỏi liên minh, nhưng cuối cùng không thực hiện.

Việc UAE chuẩn bị cho sự ra đi của mình đã được đẩy nhanh vào cuối năm ngoái. Điều cuối cùng dẫn đến bước ngoặt chính là cuộc chiến ở Iran, Bộ trưởng Năng lượng của UAE Suhail Al Mazrouei cho biết trong một cuộc phỏng vấn.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy nối Vịnh Ba Tư với các thị trường quốc tế, đã buộc các nhà sản xuất trong khu vực - Ả Rập Xê Út, UAE, Iraq và Kuwait - phải ngừng sản xuất ít nhất 10 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 10% nguồn cung dầu toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế.

Ông Mazrouei cho biết, do sản lượng bị hạn chế, việc ngừng sản xuất đồng nghĩa với việc việc UAE rời khỏi OPEC+ sẽ ít gây gián đoạn hơn. Bằng cách rời đi, quốc gia này sẽ có thể đáp ứng sự phục hồi nhu cầu nhiên liệu sau chiến tranh mà không bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản xuất của OPEC+.

Giá dầu thô Brent, chuẩn mực quốc tế chính, đã giảm nhẹ sau thông báo nhưng vẫn giao dịch cao hơn 2% so với hôm thứ Hai. Giá dầu đã tăng hơn 50% kể từ khi chiến tranh bắt đầu và việc đóng cửa eo biển Hormuz, điểm trung chuyển cho 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới.

Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê Út - quốc gia thực tế lãnh đạo OPEC.

Tầm quan trọng của OPEC nằm ở khả năng sẵn sàng cân bằng thị trường dầu mỏ, đặc biệt là bằng cách cắt giảm sản lượng khi tiêu thụ giảm, chẳng hạn như trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và đại dịch Covid năm 2020.

Giờ đây, trách nhiệm cân bằng cung cầu trong tương lai sẽ thuộc về một nhóm nhỏ các quốc gia trong liên minh OPEC+, do Ả Rập Xê Út và Nga dẫn đầu.

Ả Rập Xê Út đã bày tỏ sự thất vọng về việc mất thị phần của mình, khi một số đối tác trong liên minh cùng với các nhà cung cấp khác trên thế giới tăng cường bơm dầu. Năm ngoái, vương quốc này đã dẫn đầu liên minh OPEC+ trong một sự thay đổi chiến lược mạnh mẽ nhằm tăng nguồn cung, từ bỏ chiến lược lâu nay là hỗ trợ giá cả.

Tuy nhiên, mặc dù Abu Dhabi đã nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất và có tham vọng tăng nguồn cung, nhưng vẫn chưa rõ nước này còn có thể bơm thêm bao nhiêu dầu nữa. Ước tính sản lượng dầu của UAE rất khác nhau, nhưng nhiều nhà phân tích và thương nhân tin rằng, trước chiến tranh, nước này đã bơm gần mức tối đa. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng dầu của UAE đạt 3,64 triệu thùng mỗi ngày trong tháng Hai, cao hơn nhiều so với con số chính thức. Một số thương nhân tin rằng con số thực tế thậm chí còn cao hơn.

Sự ra đi của UAE dường như không báo hiệu sự đổ vỡ sắp xảy ra của liên minh. Một số đại biểu trong liên minh - bao gồm cả các thành viên OPEC+ và các quốc gia khác như Nga và Kazakhstan - cho biết họ không có kế hoạch theo chân UAE rời đi, cũng như không cho rằng sự ra đi của nước này sẽ dẫn đến một cuộc rời đi rộng rãi hơn.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz là một thời điểm độc nhất vô nhị trên thị trường năng lượng, khi những thay đổi về nguồn cung ít ảnh hưởng đến giá cả vì một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới thực chất bị tắc nghẽn.

Thử thách thực sự đối với sức mạnh còn lại của OPEC sẽ đến vào lần tiếp theo họ buộc phải can thiệp. Hậu quả từ cuộc chiến tranh Iran sẽ đồng nghĩa với việc thị trường cần tất cả lượng dầu có thể có được trong một thời gian dài sắp tới, ngay cả sau khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại.