Không còn là “trái ngọt dễ hái”

Từng là “mỏ vàng” giúp ngân hàng duy trì chi phí vốn thấp và biên lãi thuần (NIM) hấp dẫn, CASA hiện đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt nhất trong nhiều năm trở lại đây. Khi lãi suất huy động tăng trở lại, dòng tiền nhàn rỗi không còn nằm yên trong tài khoản thanh toán, buộc các ngân hàng phải bước vào “cuộc đua” hoàn toàn mới, đó là xây dựng hệ sinh thái đủ sâu, để giữ khách hàng ở lại bằng dòng tiền giao dịch thực, thay vì chỉ bằng ưu đãi miễn phí chuyển khoản như trước.

Dữ liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính các ngân hàng cho thấy, CASA đang đối mặt áp lực suy giảm rõ nét trong bối cảnh cạnh tranh huy động vốn gia tăng và mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao. Tính đến cuối quý I/2026, có tới 24/27 ngân hàng niêm yết ghi nhận tỷ lệ CASA thu hẹp so với cuối năm trước, phản ánh xu hướng suy giảm trên diện rộng của nguồn vốn không kỳ hạn. Đây cũng là đợt giảm đồng loạt mạnh nhất của CASA trong nhiều năm trở lại đây kể từ sau đại dịch Covid-19, cho thấy cuộc đua giữ dòng tiền ngày càng khốc liệt.

Nguồn: Dữ liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính các ngân hàng. Đồ họa: Ánh Tuyết

Sự đi xuống này phản ánh áp lực thanh khoản thực sự của hệ thống ngân hàng, trong bối cảnh tín dụng tăng tốc mạnh trở lại nhưng huy động vốn không theo kịp. Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho thấy, tăng trưởng tín dụng đầu năm 2026 đã vượt xa tốc độ huy động, khiến bài toán vốn trở thành áp lực lớn nhất đối với nhiều ngân hàng.

Trong khi đó, mặt bằng lãi suất huy động đang bước vào chu kỳ tăng mới, khiến dòng tiền nhàn rỗi có xu hướng dịch chuyển khỏi tài khoản thanh toán để tìm kiếm lợi suất cao hơn. Điều này khiến CASA - vốn được xem là nguồn vốn “giá rẻ” - ngày càng trở nên đắt giá.

Nếu giai đoạn 2020 - 2023 là thời kỳ “bùng nổ” CASA nhờ số hóa ngân hàng và chính sách miễn phí chuyển khoản thì hiện nay lợi thế đó gần như đã bị xóa nhòa. Hầu hết các ngân hàng đều miễn phí giao dịch, ứng dụng ngân hàng số tương đồng về trải nghiệm và tốc độ xử lý. Khoảng cách cạnh tranh giờ đây không còn nằm ở việc có app (ứng dụng) ngân hàng tốt hay không, mà là ngân hàng nào giữ được dòng tiền vận hành hàng ngày của khách hàng.

Cuộc đua giành dòng tiền thực

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của thị trường là nếu trước đây chính sách miễn phí chuyển khoản có thể tạo ra làn sóng CASA mạnh mẽ, song hiện nay gần như toàn ngành đều áp dụng mức phí bằng 0.

Một thực tế khác đang diễn ra là khách hàng ngày nay không còn duy trì số dư tài khoản lớn, chỉ vì tiện lợi chuyển khoản. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ CASA hiện không còn là “tiền gửi nhàn rỗi”, mà là giữ dòng tiền vận hành thường xuyên.

Đó cũng là lý do nhiều ngân hàng hiện chuyển hướng từ mục tiêu mở nhiều tài khoản sang mục tiêu trở thành ngân hàng giao dịch chính. Đây là khác biệt rất lớn. Một khách hàng có thể mở 5 - 7 tài khoản ngân hàng khác nhau, nhưng chỉ có một tài khoản thực sự là trung tâm dòng tiền hàng ngày. Ngân hàng nào giành được vị trí đó sẽ nắm lợi thế CASA dài hạn.

Nhóm ngân hàng dẫn đầu về CASA hiện nay đều sở hữu những lợi thế riêng trong việc thu hút và duy trì dòng tiền khách hàng. Tính đến cuối quý I/2026, Vietcombank đứng đầu hệ thống với tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn/tổng tiền gửi khách hàng khoảng 32,6%, dù đã giảm gần 3 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Xếp sau là MB với 32,3% và Techcombank với 31,4%.

Có thể thấy điểm chung của các ngân hàng này là khả năng kiểm soát dòng tiền giao dịch rất mạnh. MB sở hữu hệ sinh thái quân đội, khách hàng trả lương và nền tảng số có tần suất giao dịch cao. Còn Vietcombank duy trì lợi thế lớn nhờ lượng tài khoản chi trả lương khổng lồ từ khu vực hành chính sự nghiệp và doanh nghiệp FDI.

Trong khi đó, Techcombank nhiều năm theo đuổi chiến lược “Zero Fee”, đồng thời xây dựng hệ sinh thái tài chính, chứng khoán, bảo hiểm và bất động sản nhằm gia tăng mức độ gắn kết khách hàng và duy trì dòng tiền trong hệ thống.

Giữ CASA bằng sức mạnh hệ sinh thái

Bên cạnh đó, cuộc đua CASA đang dịch chuyển nhanh từ mô hình ngân hàng giao dịch truyền thống sang mô hình “siêu hệ sinh thái tài chính”. Các ngân hàng không chỉ cạnh tranh bằng lãi suất hay nền tảng số, mà hướng tới việc hiện diện trong toàn bộ vòng đời tài chính của khách hàng.

Khách hàng sẽ giữ tiền ở ngân hàng nào giao dịch thuận tiện hơn, kết nối đa nền tảng hơn, xử lý tài chính cá nhân tốt hơn, tích hợp đầu tư và tiêu dùng tốt hơn, chăm sóc khách hàng nhanh hơn và có hệ sinh thái phong phú hơn.

Ông Phan Hoàng Minh - Trưởng phòng khách hàng doanh nghiệp - Ngân hàng Agribank Chi nhánh An Giang cho rằng, muốn giữ CASA, ngân hàng phải giữ được đời sống tài chính của khách hàng. Giai đoạn CASA tăng trưởng dễ dàng nhờ miễn phí giao dịch đã kết thúc. Cuộc cạnh tranh hiện nay chuyển sang năng lực kiểm soát dòng tiền thật trong nền kinh tế.

Theo ông Minh, để thu hút CASA một cách bền vững, các ngân hàng đang tập trung vào một số giải pháp.

Trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái tiêu dùng đủ rộng để hiện diện trong toàn bộ hành trình chi tiêu của khách hàng, từ thanh toán hóa đơn, mua sắm, giáo dục, y tế đến đầu tư và bảo hiểm. Đồng thời, ngân hàng được định vị là trung tâm tài chính toàn diện, không chỉ là nơi gửi tiền mà còn là nơi khách hàng quản lý tài sản, đầu tư, bảo hiểm và dòng tiền hằng ngày.

Bên cạnh đó, cá nhân hóa trải nghiệm số đang trở thành xu hướng chủ đạo khi người dùng không còn thiếu ứng dụng ngân hàng, mà thiếu những giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu riêng. Trong bối cảnh đó, AI và dữ liệu lớn được kỳ vọng sẽ là chìa khóa giúp các ngân hàng gia tăng mức độ gắn kết và giữ chân khách hàng lâu hơn.

Về xu hướng, có thể thấy nhiều ngân hàng đang tập trung vào ba trụ cột chính để gia tăng CASA và giữ dòng tiền trong hệ thống.

Một là, kiểm soát dòng tiền bán lẻ. Đây là phân khúc tạo ra tần suất giao dịch cao nhất. Các ngân hàng đang tích cực liên kết với siêu thị, thương mại điện tử, ví điện tử, giáo dục, y tế, giao thông và du lịch để biến tài khoản ngân hàng thành công cụ thanh toán trung tâm.

Hai là, quản trị dòng tiền doanh nghiệp. CASA doanh nghiệp hiện được xem là “mỏ vàng” mới. Khi ngân hàng kiểm soát được dòng tiền thanh toán của doanh nghiệp, họ có thể duy trì lượng tiền gửi không kỳ hạn cực lớn với chi phí thấp.

Nhiều ngân hàng hiện đẩy mạnh các giải pháp quản trị dòng tiền, tài trợ thương mại, thư tín dụng (L/C), thanh toán chuỗi cung ứng và chi lương tự động để hút dòng tiền doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ba là, sản phẩm tài khoản “sinh lời tự động”, đây là xu hướng nổi bật gần đây. Thay vì để tiền nằm yên trong tài khoản thanh toán không sinh lợi, nhiều ngân hàng phát triển sản phẩm tự động chuyển đổi số dư sang các khoản sinh lời linh hoạt, nhưng vẫn đảm bảo khả năng thanh toán tức thời. Mô hình này giúp ngân hàng giữ được dòng tiền trong hệ sinh thái thay vì để khách hàng chuyển sang ngân hàng khác hoặc rút sang kênh đầu tư bên ngoài.