Từ hoàn thiện thể chế đến yêu cầu giám sát thực thi

Cùng với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác xử lý tài sản công, đặc biệt là trụ sở làm việc, nhà đất công dôi dư luôn là vấn đề được dư luận quan tâm.

Khối lượng tài sản phát sinh sau sắp xếp rất lớn. Hàng nghìn trụ sở cơ quan, đơn vị hành chính và cơ sở hoạt động sự nghiệp cần được rà soát, bố trí lại hoặc xây dựng phương án xử lý phù hợp. Đây là bài toán chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành.

Trụ sở UBND quận Tân Phú, TP. HCM trước đây sẽ được sử dụng làm trường học. Ảnh: Thiện An

Đến nay, khung khổ pháp lý cho việc xử lý tài sản công cơ bản đã được hoàn thiện. Các quy định về thu hồi, điều chuyển, chuyển giao, bán, thanh lý tài sản công đã được quy định tương đối đầy đủ. Công tác kiểm kê, phân loại, hạch toán tài sản công cũng đã có hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng. Bộ Tài chính khẳng định, hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định tương đối đầy đủ về trình tự, thủ tục xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Có thể thấy, trọng tâm hiện nay không còn nằm ở câu chuyện thiếu cơ chế mà là làm thế nào để các quy định được triển khai hiệu quả trong thực tế, bảo đảm tài sản công được sử dụng đúng mục đích và phát huy tối đa giá trị.

Hiện nay, cả nước đã bước sang giai đoạn xử lý khối lượng lớn trụ sở, nhà đất công dôi dư sau sắp xếp. Đây là thời điểm yêu cầu giám sát việc quản lý, sử dụng tài sản công trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa nội dung này ra xem xét, cho ý kiến về kế hoạch giám sát chuyên đề vì thế mang ý nghĩa rất đặc biệt. Không chỉ kiểm tra việc chấp hành pháp luật, hoạt động giám sát còn là cơ hội để đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, nhận diện những bất cập trong tổ chức thực hiện và kịp thời có giải pháp điều chỉnh.

Đánh giá về ý nghĩa của hoạt động giám sát, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, khi hệ thống cơ chế, chính sách đã cơ bản được hoàn thiện, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm các quy định được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn. Theo ông Thịnh, giám sát là công cụ quan trọng để kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch, phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Qua đó, góp phần bảo đảm tài sản công được quản lý, sử dụng đúng mục đích, đúng quy định và phát huy tối đa nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Quyết tâm biến tài sản dôi dư thành nguồn lực cho tăng trưởng

Quá trình sắp xếp lại, xử lý trụ sở công dôi dư tại các địa phương thời gian qua cho thấy, bên cạnh một số kết quả tích cực thì vẫn còn nhiều khó khăn cần tiếp tục được tháo gỡ. Tuy nhiên, tất cả các địa phương đều đang nỗ lực đưa ra giải pháp để cùng đi đến mục tiêu là đưa tài sản công nhanh chóng trở lại phục vụ người dân và nền kinh tế, thay vì để nguồn lực này tiếp tục nằm bất động hoặc bị khai thác kém hiệu quả.

Tại TP. Hồ Chí Minh, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổng số cơ sở nhà, đất là trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp lên tới 9.819 cơ sở. Trong số đó, vẫn còn hàng trăm cơ sở đang thực hiện điều chuyển, thu hồi hoặc chuyển giao để xây dựng phương án xử lý.

Kết quả rà soát của thành phố cho thấy, bên cạnh những cơ sở được sử dụng hiệu quả vẫn tồn tại tình trạng một số tài sản để trống, chậm đưa vào khai thác hoặc chưa phát huy hết công năng sử dụng. Một số nơi còn tiềm ẩn nguy cơ bị lấn chiếm, xuống cấp hoặc sử dụng chưa đúng mục đích.

Chính vì vậy, TP. Hồ Chí Minh đã ban hành chỉ thị yêu cầu tăng cường công tác quản lý và sử dụng hiệu quả quỹ nhà, đất công trên địa bàn. Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu các sở, ngành, cơ quan, đơn vị rà soát, thu hồi các trường hợp cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết trái quy định; đồng thời xử lý dứt điểm các cơ sở nhà đất không còn nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Không chỉ TP. Hồ Chí Minh, nhiều địa phương khác cũng đang có những cách làm quyết liệt nhằm đưa tài sản công trở lại phục vụ phát triển. Tại Hải Phòng, nhiều trụ sở được điều chuyển tiếp tục sử dụng hoặc chuyển đổi công năng thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và các công trình phục vụ cộng đồng. Đây là cách làm vừa tránh lãng phí tài sản công, vừa tiết kiệm đáng kể nguồn vốn đầu tư mới từ ngân sách nhà nước.

Tỉnh Quảng Ninh lựa chọn hướng tiếp cận từ khâu giám sát. Địa phương đã triển khai thanh tra diện rộng việc quản lý, sử dụng và xử lý nhà, đất công sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy. Việc chủ động rà soát, kiểm tra từ sớm được kỳ vọng sẽ kịp thời phát hiện những bất cập trong quản lý, ngăn ngừa nguy cơ thất thoát, lãng phí và bảo đảm tài sản công được khai thác đúng mục đích.

Còn tại Quảng Ngãi, sau khi tiếp nhận các cơ sở nhà, đất dôi dư từ các cơ quan, đơn vị, địa phương đã tiến hành phân loại và xây dựng phương án khai thác cụ thể. Một số cơ sở được giao cho đơn vị quản lý khai thác, trong khi nhiều cơ sở khác được đưa vào kế hoạch giao đất, cho thuê đất hoặc đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định…

Từ cách làm của các địa phương cho thấy, tài sản công dôi dư không nhất thiết phải xử lý theo hướng thanh lý hoặc để không chờ phương án sử dụng. Nếu được rà soát, phân loại và tổ chức khai thác hợp lý, đây hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực quan trọng bổ sung cho ngân sách và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Và cũng từ thực tiễn đó có thể thấy, giá trị lớn nhất của công tác xử lý tài sản công sau sắp xếp không nằm ở việc hoàn thành các thủ tục hành chính, mà nằm ở khả năng chuyển hóa những trụ sở, khu đất dôi dư thành các nguồn lực phục vụ phát triển.

Chính vì vậy, chuyên đề giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính đang được Quốc hội xem xét không chỉ mang ý nghĩa quản lý tài sản công đơn thuần. Điều quan trọng hơn là đánh giá được mức độ chuyển hóa tài sản công thành nguồn lực phục vụ phát triển, từ đó thúc đẩy quá trình này diễn ra minh bạch và hiệu quả hơn.